Τετάρτη, 31 Μαΐου 2017

H "Αγία Σοφία" του Sargent και το "Πάρθεν" του Κωνσταντίνου Καβάφη




John Singer Sargent, To εσωτερικό της Αγίας Σοφίας. Κωνσταντινούπολη. 1891. Speed Μουσείο Τέχνης. Λούισβιλ (Louisville) του Κεντάκυ.


O Αμερικανός ιμπρεσιονιστής ζωγράφος John Singer Sargent είχε ταξιδέψει στην Κωνσταντινούπολη και κυρίως ότι είχε ζωγραφίσει το εσωτερικό της Αγίας Σοφίας. Αυτές τις ημέρες,που σύμφωνα με την παράδοση, η "Πόλις Εάλω" ή κατά τον Καβάφη  και το ποντιακό ιδίωμα "Πάρθεν",  ταιριάζει να δούμε τις εικόνες αυτές του μεγάλου ζωγράφου, αφού η εμβληματική εκκλησία Αγία του Θεού Σοφία ταυτίζεται στη νεοελληνική συλλογική συνείδηση με την Κωνσταντινούπολη ταυτόχρονα με το ποίημα "Πάρθεν" του Καβάφη. Ας το ξαναδιαβάσουμε μαζί με τις εικόνες...

Πάρθεν του Καβάφη
Aυτές τες μέρες διάβαζα δημοτικά τραγούδια,
για τ’ άθλα των κλεφτών και τους πολέμους,
πράγματα συμπαθητικά· δικά μας, Γραικικά.

Διάβαζα και τα πένθιμα για τον χαμό της Πόλης
«Πήραν την Πόλη, πήραν την· πήραν την Σαλονίκη».
Και την Φωνή που εκεί που οι δυο εψέλναν,
«ζερβά ο βασιλιάς, δεξιά ο πατριάρχης»,
ακούσθηκε κ’ είπε να πάψουν πια
«πάψτε παπάδες τα χαρτιά και κλείστε τα βαγγέλια»
πήραν την Πόλη, πήραν την· πήραν την Σαλονίκη.

Όμως απ’ τ’ άλλα πιο πολύ με άγγιξε το άσμα
το Τραπεζούντιον με την παράξενή του γλώσσα
και με την λύπη των Γραικών των μακρινών εκείνων
που ίσως όλο πίστευαν που θα σωθούμε ακόμη.

Μα αλίμονον μοιραίον πουλί «απαί την Πόλην έρται»
με στο «φτερούλν’ αθε χαρτίν περιγραμμένον
κι ουδέ στην άμπελον κονεύ’ μηδέ στο περιβόλι
επήγεν και εκόνεψεν στου κυπαρίσ’ την ρίζαν».
Οι αρχιερείς δεν δύνανται (ή δεν θέλουν) να διαβάσουν
«Χέρας υιός Γιανίκας έν» αυτός το παίρνει το χαρτί,
και το διαβάζει κι ολοφύρεται.
«Σίτ’ αναγνώθ’ σίτ’ ανακλαίγ’ σίτ’ ανακρούγ’ την κάρδιαν.
Ν’ αοιλλή εμάς, να βάι εμάς, η Pωμανία πάρθεν.» 
(1921). 
Νίκος Εγγονόπουλος, Κ. Π. Καβάφης. 1948. Ίδρυμα Καβάφη. Ένα πορτρέτο του μεγάλου ποιητή με έντονα στοιχεία Βυζαντινισμού δια χειρός του Εγγονόπουλου
 Μας αιφνιδιάζει ο Καβάφης με το ποίημα "Πάρθεν", το οποίο βέβαια ανήκει στα "Kρυμμένα Ποιήματα" (1882-1923).  Kωνσταντινουπολίτης στην καταγωγή και Έλληνας της κοσμοπολίτικης ελληνικής παροικίας της Αλεξάνδρειας της Αιγύπτου, ο ποιητής φαίνεται ότι συγκινείται από τη λαϊκή, δημοτική ποίηση και μάλιστα του ποντιακού ιδιώματος,  που θρηνεί για την Άλωση της Πόλης, αλλά και όλης της "Ρωμανίας". Το ποίημα γράφηκε το 1921 σε μία εποχή που ο Ελληνισμός πανηγύριζε για τη Συνθήκη των Σεβρών, ενώ σε λίγο θα ζούσε την Καταστροφή. Φωτογραφία του Καβάφη από τον γλύπτη Τόμπρο, που την είχε τραβήξει στο Νοσοκομείο του Ερυθρού Σταυρού το 1932, μετά την εγχείριση του Καβάφη. Η φωτογραφία αυτή ενέπνευσε το πορτρέτο του Εγγονόπουλου:
 

John Singer Sargent, Σχέδιο από το εσωτερικό της Αγίας Σοφίας. 1891. Από πάνω προς τα κάτω. Μία πανοραμική εικόνα από ψηλά του εσωτερικού της Αγίας Σοφίας με τον εξαίσιο αέρινο θόλο και τις ακτίνες του ήλιου να διεισδύουν από τα παράθυρα. Διαγράφονται αχνά οι ανθρώπινες φιγούρες...Σαν εικόνα μίας αίθουσας χορού...
O John Singer Sargent (1856-1925) στο στούντιο με το διάσημο πορτρέτο "Madame X". Περίπου στα 1885. Ο Αμερικανικής καταγωγής Sargent ήταν πραγματικά ένας κοσμοπολίτης ζωγράφος με διεθνή αναγνώριση για το έργο του. Σπούδασε στο Παρίσι, εγκαταστάθηκε στο Λονδίνο όπου καθιερώθηκε ως δεινός προσωπογράφος γυναικών και ανδρών των ανωτέρων κοινωνικών στρωμάτων, αλλά και τοπιογράφος. Οι εύποροι φιλότεχνοι αγόραζαν με ενθουσιασμό τα έργα του. Ταξίδεψε για μεγάλα διαστήματα σε διάφορα τουριστικά θέρετρα της Ευρώπης εκείνης της εποχής, αλλά και σε χώρες της Ανατολής. Το 1891 βρέθηκε στην Κωνσταντινούπολη και ζωγράφισε το εσωτερικό της Αγίας Σοφίας.

                                                           Πηγή: annagelopoulou.blogspot.gr

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου