Μπήκαμε στο καλοκαίρι και στον Ιούνιο, τον θεριστή, τον κερασάρη της ελληνικής μας παράδοσης. Τον μήνα με τις μεγαλύτερες μέρες του χρόνου. Στις 21 Ιουνίου έχουμε το θερινό ηλιοστάσιο ή λιοτρόπι, και συνάμα τη μεγαλύτερη μέρα του χρόνου. Όπως σιαβάζουμε στο εξαίρετο ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, στο δικό μας γεωγραφικό πλάτος, οι μέρες γύρω στην 21η Ιουνίου διαρκούν σχεδόν 15 ώρες (παρά 12 λεπτά). Βορειότερα, οι μέρες διαρκούν περισσότερο -στο Λονδίνο 16 ώρες και 40 λεπτά, και πιο πάνω φτάνουμε στις λευκές νύχτες.
Ένα θλιβερό χαρακτηριστικό του Ιούνη είναι πως οι δέκα πρώτες μέρες του σημαδεύονται από τέσσερα ναζιστικά ολοκαυτώματα, τα δύο από αυτά στην Κρήτη το 1941:
2 Ιουνίου Κοντομαρί (1941) 3 Ιουνίου Κάντανος (1941) 6 Ιουνίου Κούρνοβο (1943) 10 Ιουνίου Δίστομο (1944)
Μακάρι να τα έχουμε κατά νου και, στις επερχόμενες εκλογές να δώσουμε χτύπημα στον φασισμό, αν και Λεπέν, Μελόνι και Όρμπαν φαίνεται να κερδίζουν αισθητή παρουσία.
Να και το μηνολόγιο του μήνα:
Σα 1
Εφεύρεσις ραδιοφώνου υπό Μαρκόνι (συμβατική ημερομηνία) και γενέσιον Αικατερίνης Γώγου
Κυ 2
Τα ιερά Θαργήλια. Και στο Γουέμπλεϊ δόξης έμπλεοι.
Δε 3
Γεωργίου Μπιζέ και Ιωάννου Στράους του νεωτέρου
Τρ 4
Διεθνής Ημέρα των δικαιωμάτων των παιδίων
Τε 5
Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος και γενέσιον Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα
Πε 6
Πυρπόλησις ναυαρχίδος Καραλή υπό Κωνσταντίνου Κανάρη εν Χίω. Και αναχώρησις Ρέη Μπράντμπερη προς τα δίδυμα φεγγάρια του Άρη
Πα 7
Γενέσιον Παύλου Γκωγκέν
Σα 8
Γενέσιον Ροβέρτου Σούμαν, του συνθέτου
Κυ 9
† Καρόλου Ντίκενς
Δε 10
Των εν Διστόμω υπό των χιτλερικών σφαγιασθέντων αθώων
Τρ 11
† Ανδρέου Μιαούλη
Τε 12
† Ρήγα Φεραίου, του εθνομάρτυρος, στραγγαλισμός
Πε 13
† Νικηφόρου Λύτρα
Πα 14
Γενέσιον Ερνέστου Τσε Γκεβάρα. Και του σαμποτάζ στο αεροδρόμιο Ηρακλείου.
Σα 15
† Κοίμησις Μάνου Χατζιδάκι
Κυ 16
† Μάρκου Αυγέρη· αυτοκτονία Άρη Βελουχιώτη στη Μεσούντα
Δε 17
Δίωξις Ιωάννου Συκουτρή επί αθεϊα
Τρ 18
Διεθνής Ημέρα Διακηρύξεως των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου
Τε 19
Ακριβής υπολογισμός της περιμέτρου της Γης υπό Ερατοσθένους
Πε 20
Παγκόσμια ημέρα προσφύγων
Πα 21
Ευρωπαϊκή Ημέρα Μουσικής
Σα 22
Γαλιλαίου ταπείνωσις προ της Ιεράς Εξετάσεως
Κυ 23
Ολυμπιακή ημέρα – Μνήμη βαρώνου Κουμπερτέν
Δε 24
Σύλληψις της ιδέας του Ερυθρού Σταυρού, υπό Ερρίκου Ντυνάν
Τρ 25
Γενέσιον Αντωνίου Γκαουντί, του εκκεντρικού αρχιτέκτονος
Τε 26
Παγκόσμια ημέρα κατά των ναρκωτικών
Πε 27
Αρίωνος του κιθαρωδού διάσωσις υπό δελφίνων
Πα 28
Γενέσιον Λουδοβίκου Πιραντέλο
Σα 29
† Αιμιλίου Βεάκη
Κυ 30
Θάνατος των τριών κοσμοναυτών του διαστημοπλοίου Σογιούζ ΧΙ
Για να καλοδεχτούμε τον καινούργιο μήνα, να ένα ποίημα του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, μελοποιημένο από τον Μίκη Θεοδωράκη κι ερμηνευμένο μοναδικά από την Αρλέτα. Τραγούδι με σαφείς αναφορές στον θεριστή Ιούνιο.
Κατεβάστε όλα τα μαθήματα της τάξης με μερικά κλικ
Στους βιντεοπροβολείς που ήδη υπήρχαν σε αρκετές σχολικές αίθουσες και στους διαδραστικούς πίνακες δίνεται η δυνατότητα να προβάλλονται τα σχολικά βιβλία ώστε να επεξηγούνται καλύτερα οι δραστηριότητες που υπάρχουν σε αυτά.
1. Αν στα βιβλία μιας τάξης επιλέξουμε «διαδραστικά βιβλία μαθητή εμπλουτισμένα html/pdf» βλέπουμε τα βιβλία στο διαδίκτυο ενώ μπορούμε άμεσα να συνδεθούμε και στο επιπλέον υλικό που έχει προστεθεί ως διαδραστικό περιεχόμενο (βίντεο, δραστηριότητες στο Φωτόδεντρο, κ.τ.λ.).
Τα μειονεκτήματα αυτού του τρόπου προβολής είναι ότι χρειάζεται συνεχώς καλή σύνδεση στο διαδίκτυο και, επίσης, ότι παρέχεται πρόσβαση μόνο στο Βιβλίο του Μαθητή.
2. Αν στα βιβλία μιας τάξης επιλέξουμε «διδακτικά πακέτα βιβλία pdf» μπορούμε να κατεβάσουμε τα βιβλία σε μορφή αρχείων PDF.
Η λύση αυτή δε δίνει πρόσβαση στο επιπλέον υλικό της πρώτης περίπτωσης, έχει όμως άλλα πλεονεκτήματα: τα βιβλία είναι προσβάσιμα ανεξάρτητα από τη σύνδεση στο διαδίκτυο και προσφέρονται όλα τα βιβλία (Βιβλίο Μαθητή, Τετράδιο Εργασιών, Βιβλίο Εκπαιδευτικού).
Στη συνέχεια θα ασχοληθούμε με τη δεύτερη περίπτωση, των αρχείων PDF, και θα δώσουμε οδηγίες που κάνουν τη δουλειά του εκπαιδευτικού ταχύτερη και απλούστερη.
Κατεβάστε όλα τα μαθήματα της τάξης με μερικά κλικ
Οι δύο τελευταίες οδηγούν, με σταδιακά βήματα, στο κατέβασμα ενός συγκεκριμένου βιβλίου.
Αν όμως είμαστε δάσκαλοι τάξης και θέλουμε να κατεβάσουμε όλα τα βιβλία της τάξης μας τότε η επιλογή «ΟΛΟ ΤΟ ΥΛΙΚΟ» είναι καταλληλότερη. Στη διαδρομή «ΟΛΟ ΤΟ ΥΛΙΚΟ > διδακτικά πακέτα βιβλία pdf», επιλέγουμε την τάξη μας και το πακέτο «ΒΙΒΛΙΑ ΜΑΘΗΤΗ». Μετά την απλή διαδικασία της αποσυμπίεσης του αρχείου που κατέβηκε, έχουμε όλα τα βιβλία της τάξης στον υπολογιστή μας.
Επεξεργασία σελίδων PDF
Κατεβάσαμε, λοιπόν, τα αρχεία από όλα τα μαθήματα της τάξης μας αλλά γρήγορα διαπιστώνουμε ότι η διαχείριση τέτοιων πολυσέλιδων αρχείων δεν είναι πρακτικά εύκολη. Θα ήταν καλύτερα να έχουμε το βιβλίο χωρισμένο σε ενότητες και αυτό μπορούν να το αναλάβουν σχετικές εφαρμογές διαχείρισης αρχείων PDF. Θα ξεχωρίσουμε εδώ δύο από αυτές που προσφέρονται δωρεάν: το πακέτο εφαρμογών PDF24 και την εφαρμογή Xodo PDF Reader & Editor.
Το PDF24 είναι στα Ελληνικά και διαθέτει μια μεγάλη γκάμα δυνατοτήτων επεξεργασίας αρχείων PDF που γίνονται μέσω ανεξάρτητων μεταξύ τους εφαρμογών: διαχωρισμός, συγχώνευση, αφαίρεση ή εξαγωγή συγκεκριμένων σελίδων, μετατροπή σε Word, κ.ά.
Το Xodo PDF Reader & Editor το βρίσκουμε στο Microsoft Store, είναι στα Αγγλικά και διαθέτει αντίστοιχα εργαλεία συγκεντρωμένα όλα στην ίδια εφαρμογή. Πέραν αυτού, μέσω του Xodo μπορούμε να κρατήσουμε σημειώσεις πάνω στα αρχεία μας όπως θα δούμε και στη συνέχεια.
Σημειώστε ή σχεδιάστε πάνω στα αρχεία PDF
Συνήθως θεωρούμε ότι αν δε διαθέτουμε τα ακριβά σχετικά λογισμικά επεξεργασίας τους, τα αρχεία PDF δε δέχονται τροποποιήσεις. Αυτό ήταν ακριβές πριν από μερικά χρόνια αλλά όχι πια. Είναι αλήθεια ότι δεν μπορούμε να τροποποιήσουμε το υπάρχον περιεχόμενο, μπορούμε όμως εύκολα να προσθέσουμε στοιχεία. Συγκεκριμένα, υπάρχουν δωρεάν εφαρμογές που δίνουν τη δυνατότητα πάνω στη σελίδα να προσθέσουμε κείμενο, σχέδια, σχήματα ή ακόμα και νέες κενές σελίδες ανάμεσα στις υπάρχουσες. Τέτοιες εφαρμογές είναι το Adobe Acrobat Reader, το Foxit και το Xodo PDF Reader & Editor. Και οι τρεις είναι αξιόπιστες εφαρμογές και δίνουν πολλές δυνατότητες, θα ξεχωρίσουμε όμως και θα προτείνουμε το Xodo αφού συνδυάζει τις δυνατότητες σημειώσεων με αυτές της επεξεργασίας σελίδων που είδαμε προηγούμενα. Μετά την αρχική εξοικείωση με το περιβάλλον εργασίας, θα σας λύσει τα χέρια…
Κλείνοντας να σημειώσουμε ότι το παρόν άρθρο δε δίνει αναλυτικές οδηγίες αλλά γενικές κατευθύνσεις. Ελπίζουμε ότι είναι αρκετές και ότι θα μπορέσετε να αξιοποιήσετε τις εφαρμογές που προτείνουμε προστρέχοντας, αν χρειαστεί, στις οδηγίες χρήσης που τις συνοδεύουν ή που θα βρείτε στο διαδίκτυο. Καλή επιτυχία!
Το Φωτόδεντρο Διαδραστικά Σχολικά Βιβλία (ή Φωτόδεντρο e-books)
Το Φωτόδεντρο Διαδραστικά Σχολικά Βιβλία (ή Φωτόδεντρο e-books) στη διεύθυνση ebooks.edu.gr είναι ο επίσημος ψηφιακός χώρος τουΥπουργείου Παιδείας & Θρησκευμάτων (ΥΠΑΙΘ) για την διάθεση των ψηφιακών μορφών των σχολικών βιβλίων σε όλους, εκπαιδευτικούς, μαθητές/τριες, γονείς/κηδεμόνες και κάθε ενδιαφερόμενο.
Πρόκειται για μια σύγχρονη online ψηφιακή βιβλιοθήκη η οποία περιέχει όλα τα σχολικά βιβλίαγια το Δημοτικό, το Γυμνάσιο, το Γενικό και το Επαγγελματικό Λύκειο (ΕΠΑ.Λ) σε διάφορες ψηφιακές μορφές.
Εδώ θα βρείτε:
Όλα τα σχολικά βιβλία για το Δημοτικό,Γυμνάσιο, Γενικό Λύκειο και ΕΠΑ.Λ σε ψηφιακή μορφή pdf.
Σχολικά «βιβλία μαθητή» σε ανοιχτή, ψηφιακή μορφή html
Πάνω από 160 Διαδραστικά Σχολικά Βιβλία: βιβλία σεhtml ή pdf μορφή, εμπλουτισμένα με ψηφιακά διαδραστικά μαθησιακά αντικείμενα.
Αναζητείστε μέσα στις σελίδες των εμπλουτισμένων βιβλίων τα ενεργά εικονίδια που οδηγούν και ανοίγουν απ’ ευθείας προσομοιώσεις, πειράματα, ασκήσεις, εκπαιδευτικά παιχνίδια,βίντεο, χάρτες, οπτικοποιήσεις, κ.ά. μέσα από τα Αποθετήρια «Φωτόδεντρο».
Σχολικά βιβλία με γραμματοσειρές 18 έως 38 σημείων για αμβλύωπες μαθητές/τριες.
Σχολικά Βιβλία μαθητή σε μορφή iBook.
Επίσης,θα βρείτε:
Όλα τα μαθήματα για το Δημοτικό, Γυμνάσιο,Γενικό Λύκειο και ΕΠΑ.Λ.
Μαζί με τη συνοπτική περιγραφή του μαθήματος και των στόχων του, θα βρείτε το σχετικό Πρόγραμμα Σπουδών (Δ.Ε.Π.Π.Σ. ή Α.Π.Σ.) και συγκεντρωμένα τα βιβλία του μαθήματος.
Τα Προγράμματα Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης (Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών (Δ.Ε.Π.Π.Σ.) και Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών (Α.Π.Σ.)).
Οδηγούςή άλλα εγχειρίδια για εκπαιδευτικούς και γονείς. Το Φωτόδεντρο Διαδραστικά Σχολικά Βιβλία(Φωτόδεντρο e-books) παρέχει δύο βασικούς τρόπους για να πλοηγηθείτε, να αναζητήσετε και να βρείτε τα σχολικά βιβλία:
Πλοήγηση με τις «μαργαρίτες»
Εύκολος τρόπος πλοήγησης στα σχολικά βιβλία με βάση την τάξη ή το μάθημα.
Επιλέξτε τη «μαργαρίτα» της τάξης σας και βρείτε στα «φύλλα» της όλα τα σχολικά βιβλία της συγκεκριμένης τάξης σε διάφορες ψηφιακές μορφές ή άλλο σχετικό υλικό.
Επιλέξτε ένα μάθημα, μεταβείτε στη «μαργαρίτα» του μαθήματος και βρείτε στα «φύλλα» της όλα τα σχολικά βιβλία του μαθήματος σε διάφορες ψηφιακές μορφές ή άλλο σχετικό υλικό.
Επιλέξτε τη «μαργαρίτα» με όλο το υλικό και βρείτε στα «φύλλα» της όλα τα σχολικά βιβλία σε διάφορες ψηφιακές μορφές ή άλλο διαθέσιμο ψηφιακό υλικό.
Προηγμένο περιβάλλον αναζήτησης
Ολοκληρωμένο περιβάλλον «ψηφιακού αποθετηρίου» που παρέχει δυνατότητες αναζήτησης και πλοήγησης στα σχολικά βιβλία και στα μαθήματα, με ποικίλους τρόπους:
αναζήτηση ελεύθερου κειμένου, με λέξεις κλειδιά. Παρέχεται δυνατότητα αναζήτησης και μέσα στα κείμενα των σχολικών βιβλίων.
πλοήγηση με φίλτρα όπως:
o την εκπαιδευτική βαθμίδα
o το κοινό όπου απευθύνεται (βιβλία μαθητών ή εκπαιδευτικών)
o τον τύπο του βιβλίου
o το γνωστικό αντικείμενο που αφορά
Η υπηρεσία Διαδραστικά Σχολικά Βιβλία άλλαξε!
Απέκτησε νέο, προηγμένο περιβάλλον αναζήτησης στα σχολικά βιβλία και τα μαθήματα!
Με ποικίλα φίλτρα, για να βρίσκετε εύκολα τα βιβλία που σας ενδιαφέρουν, ανάλογα με τη βαθμίδα εκπαίδευσης, την τάξη, τον τύπο βιβλίου, το γνωστικό αντικείμενο και άλλα.
Με νέα δυνατότητα αναζήτησης με λέξεις-κλειδιά, ακόμη και μέσα στο περιεχόμενο των σχολικών βιβλίων!
Αποτελεί πλέον ένα σύγχρονο ψηφιακό αποθετήριο της «οικογένειας» Φωτόδεντρο, το «Φωτόδεντρο Διαδραστικά Σχολικά Βιβλία»!
Η νέα υπηρεσία περιλαμβάνει αφενός όλη τη λειτουργικότητα του προηγούμενου ιστοτόπου «Διαδραστικά Σχολικά Βιβλία», διατηρώντας το οικείο σε όλους γραφικό περιβάλλον πλοήγησης με τις «μαργαρίτες» και αφετέρου, ένα προηγμένο περιβάλλον αναζήτησης σχολικών βιβλίων και μαθημάτων με λέξεις-κλειδιά και ποικίλα φίλτρα (εκπαιδευτική βαθμίδα, τάξη, τύπος βιβλίου, θεματολογία/γνωστικό αντικείμενο).
Υποστηρίζει αναζήτηση με λέξεις-κλειδιά και μέσα στα σώματα κειμένων των σχολικών βιβλίων (pdf), με προβολή των κειμένων όπου εντοπίστηκαν.
Περιλαμβάνει επίσης ξεχωριστή καρτέλα για κάθε σχολικό βιβλίο, με πλήρη τεκμηρίωση με μεταδεδομένα κάθε διαθέσιμης ψηφιακής μορφής (pdf, html, εμπλουτισμένης html, ibook και ψηφιακών μορφών για αμβλύωπες), καθώς και ξεχωριστή καρτέλα για κάθε «μάθημα», με στοιχεία περιγραφής/τεκμηρίωσης του μαθήματος και άμεση πρόσβαση σε όλα τα σχολικά βιβλία του μαθήματος σε όλες τις διαθέσιμες ψηφιακές μορφές τους.
Μεταβείτε στην καρτέλα του σχολικού βιβλίου και επιλέξτε την ψηφιακή μορφή που θέλετε: pdf, html εμπλουτισμένη με διαδραστικά μαθησιακά αντικείμενα, μορφή για αμβλύωπες, για συσκευές ipad, κ.ά.
Επιλέξτε αναζήτηση μέσα στο περιεχόμενο των σχολικών βιβλίων και βρείτε σε ποιο βιβλίο και παράγραφο αναφέρεται ο όρος που ψάχνετε! Αξιοποιήστε τη δυνατότητα αυτή σε διαθεματικές δραστηριότητες!
Ή, αν θέλετε, πλοηγηθείτε στο οικείο σας περιβάλλον, μέσα από τις γνωστές «μαργαρίτες» των τάξεων και των μαθημάτων.
Αξιοποιήστε το νέο αποθετήριο και στείλτε μας τυχόν σχόλια και παρατηρήσεις για βελτιώσεις εδώ: ebooks-helpdesk@cti.gr
Ο Ευαγγελινός Τσιμαράτος, (1874-1954) υπήρξε σπουδαίος φιλόλογος, θεολόγος και αξιόλογος ιστορικός ερευνητής. Για μεγάλο χρονικό διάστημα της ζωής του ασχολήθηκε, ποιητικά και πεζά, πάνω σε ιστορικά, πατριωτικά και θρησκευτικά θέματα. Στα κατάλοιπα του υπάρχουν πολλά θρησκευτικά ποιήματα που εστιάζουν πάνω σε αγίους και σε θρησκευτικά συμβάντα, στα οποία φαίνεται ο εκπαιδευτικός συμβουλευτικός χαρακτήρας που τον διακατείχε.
Ωστόσο, έχουν ενδιαφέρον μελετητικό, λόγω που η εκκλησιαστική ποίηση είναι «περιορισμένη», και παραγκωνισμένη όπως είναι φυσικό, ιδιαίτερα στις μέρες μας, μέσα στα καλπάζοντα χρόνια της άκρατης εξέλιξης της τεχνητής νοημοσύνης.
Ήταν μία ακόμη πληθωρική –αριθμητικά- σεζόν. Από τις αρχές του περασμένου Οκτωβρίου μέχρι την παραδοσιακή λήξη του κύριου μέρους της θεατρικής σεζόν, την Κυριακή των Βαΐων, έκαναν πρεμιέρα, σε μικρές ή μεγαλύτερες σκηνές της Αθήνας, περισσότερες από 600 παραστάσεις –όπως μου επιβεβαιώνει ο συνάδελφος Κώστας Ζήσης, που κρατάει επιμελώς ημερολόγια με τις πρεμιέρες ανά εβδομάδα. Σ’ αυτές δεν υπολογίζονται οι παραστάσεις χορού, οι παιδικές και οι παραστάσεις όπερας. Κι αν η κόπωση των επαγγελματιών θεατών είναι φανερή τέτοιες μέρες, έχουμε καταφέρει να δούμε ένα πολύ μικρό ποσοστό από αυτές (το δικό μου «κοντέρ» δείχνει τον αριθμό 81 από την 1η Οκτωβρίου μέχρι την Κυριακή των Βαΐων). Είναι λίγες μπροστά στο γενικό σύνολο, αλλά είναι ένας ικανός δείκτης για εξαγωγή συμπερασμάτων.
Τι ξεχώρισε; Ποιο ήταν το θεματικό στίγμα της σεζόν; Πόσες από αυτές που είδαμε έφεραν κάτι ξεχωριστό σκηνικά; Πόσες θα θυμόμαστε και σε πόσες θα αναφερόμαστε τα επόμενα χρόνια; Ήταν μια δυνατή σεζόν ως προς το σκηνικό αποτέλεσμα; Ας προσπαθήσουμε να κάνουμε την «ανατομία» της σεζόν, που μόλις ολοκληρώθηκε στο κύριο μέρος της.
Οι θεματικές των παραστάσεων
Το θεματικό στίγμα αυτής της σεζόν ήταν ότι δεν υπήρχε ένα κυρίαρχο στίγμα. Κι αυτό δεν είναι αρνητικό. Ίσως μάλιστα να είναι και η ένδειξη μιας εποχής ρευστής, μεταιχμιακής, που οι αναζητήσεις δεν σταματούν, και τις ψάχνουμε όλοι τόσο στο παρελθόν όσο και στο παρόν. Υπήρχαν πολλές θεματικές υποκατηγορίες: κλασικά έργα, έμφυλη ταυτότητα, συμπερίληψη, βία, υπαρξιακές αναζητήσεις-μοναξιά-τρίτη ηλικία και πόλη, ιστορία και πολιτική, λογοτεχνία, κωμωδία. Η θεματολογία αφορά και τους μονολόγους που ήταν αρκετοί και τη φετινή σεζόν.
«Jane», σκηνοθεσία Κατερίνας Μαυρογεώργη
Έμφυλη ταυτότητα, γυναικεία καταπίεση, βία
Οπωσδήποτε η θεματική υποκατηγορία που μάλλον έχει το αριθμητικό προβάδισμα είναι εκείνη με τα έργα που καταπιάνονται με την έμφυλη ταυτότητα, τη συμπερίληψη, τη γυναικεία καταπίεση, τη βία. «Ποιος σκότωσε τον πατέρα μου» του Εντουάρ Λουί, «Το πιο όμορφο σώμα που έχει βρεθεί ποτέ σ’ αυτό το μέρος» του Ζουζέπ Μαρία Μιρό, «Jane» της Κατερίνας Μαυρογεώργη, βασισμένη στο μυθιστόρημα της Σαρλότ Μπροντέ «Τζέιν Είρ», «Ο άντρας μου» της Ρουμένα Μπουζάροφσκα, «Κακούργα πεθερά» της Νεφέλης Μαϊστράλη, «Όταν θα μεγαλώσω θα γίνω Νάνα Μούσχουρη», του Νταβίντ Λελαί-Ελό, «Καταποντισμός» του Βασίλη Βηλαρά, «Pieta» της Μάρθας Μπουζιούρη, «Andy» του Δημήτρη Αγιοπετρίτη-Μπογδάνου, «Οι γριές που μαζεύουν την τσουκνίδα» του Κωνσταντίνου Ντέλλα είναι μερικές. Κάποιες από αυτές άντλησαν από γεγονότα της πρόσφατης επικαιρότητας τη θεματολογία τους. Μερικές θεατροποίησαν επικαιρικό υλικό, άλλες θεατροποίησαν τη σύγχρονη λογοτεχνία ή τη διασκευή της κλασικής, άλλες παρουσίασαν έργα σύγχρονα. Το σκηνικό αποτέλεσμα τα είχε όλα: και ενδιαφέρουσες παραστάσεις με εξαιρετικές ερμηνείες, αλλά και πολύ αδύναμες με ισχυρές δόσεις διδακτισμού και «συνθηματολογίας» για ευαίσθητα θέματα που κυριαρχούν και στην επικαιρότητα.
Η άνοδος του Αρτούρο Ούι, Μπρεχτ
Πολιτικό θέατρο, με ευθεία ή λοξή ματιά
Θα μπορούσα να πω ότι η υποκατηγορία που έφερε τα πιο δυνατά θεατρικά κείμενα φέτος και απασχόλησε πολλές θεατρικές γενιές ήταν το έμμεσο ή το άμεσο πολιτικό θέατρο, με την ισχυρή παρουσία του κοινωνικοπολιτικού σχολιασμού και της ιστορίας, παλαιότερης ή πρόσφατης. Πολλές παραστάσεις θα μπορούσαμε να θυμηθούμε που να εντάσσονται σ’ αυτή την τελευταία υποκατηγορία. Αναφέρω μερικές: «Η άνοδος του Αρτούρο Ούι» και «Η άνοδος και η πτώση της πόλης Μαχαγκόνι» του Μπέρτολτ Μπρεχτ, «Η λέξη πρόοδος στο στόμα της μητέρας μου ηχούσε πολύ φάλτσα» του Ματέι Βίζνιεκ, «Καλά, εσύ σκοτώθηκες νωρίς» του Χρόνη Μίσσιου, «Όλοι εμείς πουλιά» του Ουαζντί Μουαουάντ, «Σαλό» του Πιερ Πάολο Παζολίνι, «Ο κροκόδειλος» του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, «The Doctor» του Robert Icke, «Τα μαγικά βουνά» του Γιώργου Κοτζιούλα, «Η καρδιά του σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, «Ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης και το φάσμα των φατριών» του Παντελή Μπουκάλα, «Ο βομβιστής του Παρθενώνα» του Χρήστου Χρυσόπουλου, κ.ά. Παρότι φέτος συμπληρώνονται 50 χρόνια από τη Μεταπολίτευση δεν υπήρξαν παραστάσεις με έμμεση ή άμεση αναφορά σ’ αυτή την ιστορική στιγμή. Η πιο ευθεία παράσταση και ίσως η μόνη άμεση αναφορά στην επέτειο ήταν η παράσταση που σκηνοθέτησε ο Μάνος Βαβαδάκης στο Θέατρο Τέχνης, «Tank/ Όλη νύχτα εδώ», βασισμένη σε μαρτυρίες πρωταγωνιστών της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, όπως τις κατέγραψε ο ιστορικός Ιάσονας Χανδρινός. Και θα πρέπει να αναφέρουμε σ’ αυτό το σημείο, τη μηδενική παρουσία στο ρεπερτόριο του Εθνικού Θεάτρου έργων που να αναφέρονται άμεσα ή έμμεσα στην επέτειο των 50 χρόνων από την αποκατάσταση της Δημοκρατίας.
Ο αποτυχημένος του Τόμας Μπερνχαρντ, ΕΛΣ
Υπαρξιακές αναζητήσεις, μοναξιά, πόλη
Σ’ αυτή την υποκατηγορία είδαμε από σπουδαία έως πολύ ενδιαφέροντα κείμενα –παλαιότερα ή νέα- όσο και παραστάσεις, που άγγιξαν πολλά σύγχρονα θέματα με συγκίνηση, με χιούμορ, με τόλμη. «Το σπίτι» του Δημήτρη Καραντζά, «Ο άσχημος» του Marious Von Mayenburg, «Ο αποτυχημένος» του Τόμας Μπέρνχαρντ, «Κάθε Πέμπτη, κύριε Γκρην», του Τζεφ Μπάρον, «The Humans» του Στίβεν Κάραμ, «The Doctor» του Robert Icke, «Ο πατέρας» του Φλοριάν Ζελέρ, «Θα έχει τα μάτια σου» του Ηλία Κουνέλα, «Closer» του Πάτρικ Μάρμπερ, «Οι απόγονοι» της Ηρώς Μπέζου και του Χρήστου Θάνου, «Αράφ» του Γιάννη Τσίρου, «Το γάλα» του Βασίλη Κατσικονούρη, «σαμερτάιμ» του Γιάννη Σκουρλέτη, «Τα πικρά δάκρυα της Πέτρα Φοντ Καντ» του Ράινερ Βέρνερ Φασμπίντερ, «Συνέβη στο Monterey» του Άκη Δήμου, «Bella figura» της Γιασμίνα Ρεζά, «Αγάπη» της Ελένης Ευθυμίου είναι μερικά μόνο δείγματα από παραστάσεις με θεματολογία που, όπως φάνηκε, προτιμάει ιδιαιτέρως το κοινό, αφού αναγνωρίζει δικές του στιγμές μέσα σ’ αυτές.
Ο γλάρος, Τσέχωφ, σκην. Δ.Καρατζάς
Παλιό ή νεότερο, αλλά πλέον κλασικό
Υπήρχε και φέτος η παρουσία των κλασικών θεατρικών κειμένων ή σύγχρονων κλασικών πια, κάποια από αυτά σε πολλαπλές παραστασιακές εκδοχές όπως «Ο γλάρος» και «Ο Πλατόνωφ» του Άντον Τσέχωφ, ή ο «Ληρ» του Σαίξπηρ. Οι «Τρεις ψηλές γυναίκες» του Έντουαρντ Άλμπι, το «Ονειρόδραμα» του Άουγκουστ Στρίντμπεργκ, η «Δωδέκατη νύχτα» του Σαίξπηρ, «Συρανό» του Εντμόν Ροστάν, «Τα κατασκευασμένα συμφέροντα» του Χαθίντο Μπεναβέντε, «Ο ιμπρεσάριος από τη Σμύρνη» του Κάρλο Γκολντόνι, «Οι δύο χέστηδες» του Ευγένιου Λαμπίς, «Έγκλημα και τιμωρία» του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, «Περλιμπλίν και Μπελίσα» και «Το σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα» του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, «Ο Ρόζενκραντζ και ο Γκίλντενστερν είναι νεκροί» του Τομ Στόπαρντ, «Η προξενήτρα» του Θόρντον Ουάιλντερ, «Ο τυχαίος θάνατος ενός αναρχικού» και «Η μαριχουάνα της μαμάς είναι η καλύτερη» του Ντάριο Φο, «Ο θάνατος του εμποράκου» του Άρθουρ Μίλερ είναι ένα δείγμα της ισχυρής παρουσίας και φέτος των κλασικών θεατρικών κειμένων.
«Ο Ρόζενκραντζ και ο Γκίλντενστερν είναι νεκροί» , σκηνοθεσία Στάθη Λιβαθινού.
Κι «εκείνο που μένει τελικά…»
Υπήρχαν παραστάσεις που θα θυμόμαστε για καιρό, υπήρχαν άλλες που μας γνώρισαν εξαιρετικά ενδιαφέροντα κείμενα, αλλά το σκηνικό αποτέλεσμα τα θάμπωσε, υπήρξαν άλλες, αρκετές, που ανέδειξαν θαυμάσιες ερμηνείες σε προβληματικές σκηνοθετικές προτάσεις, υπήρχαν κι άλλες, πολλές, που ήδη ξεχάσαμε. Είχε απ’ όλα αυτή η σεζόν, με πληθωρικό και ασθματικό τρόπο, όπως γίνεται τα τελευταία χρόνια. Αλλά δεν ήταν πολλές εκείνες οι παραστάσεις που θα θυμόμαστε, εκείνες που μας καθήλωσαν. Για την ακρίβεια, ήταν μια μάλλον χλιαρή χρονιά. Mε επαναλήψεις σκηνικού ύφους και θεματολογίας, με υποχώρηση ή με λάθος χρήση του σκηνικού περιβάλλοντος, μ’ ένα έντονο «φλερτ», σε αρκετές περιπτώσεις, στις λογικές και τις πρακτικές της στρατευμένης τέχνης, με ισχυρότατη την παρουσία του αφηγηματικού θεάτρου σε βάρος του διαλογικού θεάτρου και με έντονο το πρόβλημα της δραματουργίας, που φαίνεται να είναι ο «μεγάλος ασθενής» αυτή τη στιγμή στο θέατρο, ιδίως στις νεότερες γενιές. Με επιστροφή σε όψεις ή περιβάλλον προηγούμενων δεκαετιών (σε ευθεία αντιστοιχία με τις επιτυχημένες σειρές μυθοπλασίας της τηλεόρασης), με πατίνα ρομαντισμού ή νοσταλγίας. Το πιο σοβαρό, όμως, εκτός από τη μεταφορά του τηλεοπτικού ύφους και της τηλεοπτικής αισθητικής στη σκηνή, είναι η μεταφορά του τηλεοπτικού τρόπου ερμηνείας.
Τι κρατάμε από τις πολλές προτάσεις και προσπάθειες; Ποιες από αυτές τις παραστάσεις, απ’ όσες μπορέσαμε να δούμε φυσικά, καταγράφουν μια σημαντική νέα πρόταση και ένα πλήρες σκηνικό αποτέλεσμα, με έμπνευση, νέα σκέψη και τόλμη στην προσέγγιση της παράστασης, συνδυάζοντας εύστοχα και με φαντασία το αρχικό διακύβευμα του κάθε έργου με τις σύγχρονες αναζητήσεις αλλά και τη σύγχρονη γλώσσα του θεάτρου; Σ’ αυτή την κατηγορία εντάσσονται, κατά τη γνώμη μου οι εξής (όχι με σειρά κατάταξης): «Τρεις ψηλές γυναίκες» σε σκηνοθεσία Μπομπ Γουίλσον (παράσταση που θα επαναληφθεί και την επόμενη σεζόν στο θέατρο «Παλλάς»), «Ο Γλάρος» σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καραντζά, «Σαλό» σε σκηνοθεσία Άρη Μπινιάρη, «Η καρδιά του σκύλου» σε σκηνοθεσία Έφης Μπίρμπα, «Ο αποτυχημένος» σε σκηνοθεσία Έκτορα Λυγίζου, «Ο Ρόζενκραντζ και ο Γκίλντενστερν είναι νεκροί» σε σκηνοθεσία Στάθη Λιβαθινού. Έχει ενδιαφέρον ότι οι τέσσερις από τις έξι αυτές παραστάσεις μας χάρισαν κείμενα που παρουσιάζονται σπάνια ή πολύ αραιά.
Δίπλα τους υπάρχει μια άλλη ομάδα, λίγο μεγαλύτερη, με παραστάσεις που είχαν επίσης σκέψη, δουλειά, μόχθο, έμπνευση, φρεσκάδα, συγκίνηση, τέρψη. Πάλι χωρίς σειρά κατάταξης, εντάσσω εδώ τις εξής παραστάσεις: «The Doctor» σε σκηνοθεσία Κατερίνας Ευαγγελάτου, «Ονειρόδραμα» σε σκηνοθεσία Γεωργίας Μαυραγάνη, «Ο άσχημος» σε σκηνοθεσία Γιώργου Κουτλή, «Η προξενήτρα» σε σκηνοθεσία Θωμά Μοσχόπουλου, «The Humans» σε σκηνοθεσία Κωνσταντίνου Μαρκουλάκη, «Καλά, εσύ σκοτώθηκες νωρίς» σε σκηνοθεσία Σοφίας Καραγιάννη», «Η λέξη πρόοδος στο στόμα της μητέρας μου ηχούσε πολύ φάλτσα» σε σκηνοθεσία Αικατερίνης Παπαγεωργίου, «Οι απόγονοι» σε σκηνοθεσία Ηρώς Μπέζου και Χρήστου Θάνου, «Ποιος σκότωσε τον πατέρα μου» σε σκηνοθεσία Χρήστου Θεοδωρίδη, «Το σπίτι» σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καραντζά, «Οι γριές που μαζεύουν την τσουκνίδα» του Κωνσταντίνου Ντέλλα.
Υπήρχαν κι κάποιες άλλες προσπάθειες, αρκετές, που μπορεί να είχαν αδυναμίες και αστοχίες, αλλά που παρουσίασαν παραστάσεις που είχαν αφοσίωση, κέφι, χιούμορ, έμπνευση, ή που έδειξαν ότι «εδώ» υπάρχουν άνθρωποι που σίγουρα θα βρουν τα πατήματά τους και θα δώσουν κάτι πολύ ενδιαφέρον στη συνέχεια. Είτε σκηνοθετικά, είτε ερμηνευτικά. Απ’ όσες είδα, ενδεικτικά αναφέρω σ’ αυτή την κατηγορία, που κυρίως αφορά νεότερους καλλιτέχνες, τις σκηνοθεσίες των: Ορέστη και Δημήτρη Σταυρόπουλου («Ο κροκόδειλος»), Ελένης Παργινού («Ουρανός κατακόκκινος»), Κατερίνας Μαυρογεώργη («Jane»), Δημήτρη Λιόλιου («Το φαγητό»), Έφης Ρευματά («Τα πικρά δάκρυα της Πέτρα φον Καντ»).
**
Το κύριο μέρος της σεζόν 2023-2024 ολοκληρώθηκε. Μας περιμένει ένας ακόμη πιο ασθματικός μήνας Μάιος, που προσπαθεί να χωρέσει σε λιγότερες από τις 31 μέρες του –λόγω Πάσχα- περισσότερες από 50 πρεμιέρες!
Η σχέση του ποδοσφαίρου με την λογοτεχνία έχει βαθιές ρίζες. Αν ανατρέξουμε στα Ομηρικά έπη θα βρούμε τις πρώτες πληροφορίες για παιχνίδι με μπάλα στη λεκάνη της Μεσογείου.
Η Ναυσικά και οι φίλες της, αφού λούστηκαν στην όχθη του ποταμού, πέταξαν τις μαντίλες τους και άρχισαν να παίζουν με τη σφαίρα: «Και σα χαρήκανε θροφή, κι αυτή κι οι παρακόρες, βγάλαν τις μπόλιες κι έπαιξαν τη σφαίρα ανάμεσό τους» (Οδύσ. Ζ, 99-100), μτφρ. Αργ. Εφταλιώτης.
Αλλά και στο Θ΄ της Οδύσσειας ο Οδυσσέας και οι Φαίακες έπαιζαν την πορφυρή σφαίρα, που την είχε φτιάξει ο Πόλυβος, με τα χέρια τους πετώντας την ψηλά ίσαμε τα σύννεφα, καθώς οι άλλοι ολόγυρα χτυπούσαν παλαμάκια. (Οδύσ. Θ΄, 372-4).
Στα μετέπειτα χρόνια ο Σαίξπηρ σαφώς αντιπαθούσε ένα είδος ποδοσφαίρου που είχε εισαχθεί στην Αγγλία από τη Νορμανδία (το σουλ) και έβαζε στο στόμα ηρώων του λόγια απέχθειας γι’ αυτό.
Γενικά, όμως, μετά την Αναγέννηση, η υπόληψη της «στρογγυλής θεάς» μάλλον βρίσκεται σε καλό επίπεδο στη λογοτεχνική συνείδηση.
Κάνοντας μια περιήγηση στους σύγχρονους συγγραφείς θα σταθούμε στις απόψεις ορισμένων. Ο βρετανός ποιητής Κίπλινγκ το 1902 στο Λονδίνο δεν έπαιρνε στα σοβαρά αυτούς που αγωνίζονταν οι ψυχές τους με «βορβορώδεις βλάκες για τα γκολ». Ο Τζορτζ Οργουελ, επίσης ήταν φανατικά πολέμιος του είδους. Δεν έχανε ευκαιρία να δείχνει την περιφρόνησή του, σαν τον Σαίξπηρ, στη «στρογγυλή θεά», γιατί τη θεωρούσε μια υπόθεση που υποβάθμιζε το κύρος της βρετανικής ηθικής.
Στην Ιταλία ο ο Ουμπέρτο Εκο σε κείμενό του στο «Εσπρέσο» το 1978, με τίτλο «Το Μουντιάλ και η χλιδή του»(δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Το δέντρο, τχ.135-136 φθινόπωρο 2004), εκδηλώνει μια αμφιθυμία για το κοινωνικό πλαίσιο που φιλοξενεί το σπορ ή ακόμα και γι’ αυτό το τελευταίο ως γενικότερο «σημείο».
«Το ποδόσφαιροείναι δημοφιλές γιατί η ηλιθιότητα είναι δημοφιλής» φέρεται να έχει πει ο μεγάλος αργεντινός ποιητής Χόρχε Λούις Μπόρχες. Το 1978 όμως έδωσε μια διάλεξη για την αθανασία την ίδια ημέρα και την ίδια ώρα που η Αργεντινή έπαιζε τον πρώτο της αγώνα στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1978.
Ο Αλμπέρ Καμύ υποστήριζε ότι : «Έχοντας δοκιμάσει αμέτρητες εμπειρίες, μπορώ να πω με σιγουριά ότι όσα ξέρω σχετικά με την ανθρώπινη ηθική το οφείλω στο ποδόσφαιρο».
Το ποδόσφαιρο είναι μια μεταφορά της ζωής αποφάνθηκε ο Ζαν -Πωλ Σαρτρ. Η ζωή είναι μια μεταφορά του ποδοσφαίρου διορθώνει ο φιλόσοφος Σέρτζιο Τζιβόνε. Σίγουρα το ποδόσφαιρο και η λογοτεχνία πάνε μαζί , σε μια συμβίωση τώρα πια παγιωμένη.
Σε ένα δοκίμιο του δημοσιευμένο στην εφημερίδα “Liberazione” με τον τίτλο Η πολιτική φιλοσοφία της μπάλας, ο Darwin Pastorin (ιταλο-βραζιλιάνος δημοσιογράφος- συγγραφέας) γράφει μεταξύ άλλων: «[…] Για τον Τόμας Στερνς Έλιοτ “το ποδόσφαιρο είναι ένα βασικό στοιχείο του σύγχρονου πολιτισμού “. Για μένα που έρχομαι από τη Νότια Αμερική , από τη Βραζιλία, η μπάλα αντιπροσωπεύει μια ουτοπία, μια λύτρωση, μια αντίσταση στην εξουσία. Αρκεί να διαβάσει κανείς τον Εντουάρντο Γκαλεάνο: “Οσο κι αν οι τεχνοκράτες προσπαθήσουν να το προγραμματίσουν μέχρι την παραμικρή λεπτομέρεια , όσο κι αν οι ισχυροί προσπαθήσουν να το ελέγξουν, το ποδόσφαιρο θα συνεχίσει να είναι η τέχνη του απρόβλεπτου “. Και προσθέτει ο Darwin Pastorin: «Από παιδί, υπερήφανος γιος βερονέζων μεταναστών, στην συνοικία Καμπούτσι του Σαο Πάολο της Βραζιλίας, έπαιζα ποδόσφαιρο με τους συνομηλίκους μου, εβραίους, γιαπωνέζους και πολωνούς μιγάδες. Και εκείνη η μπάλα από κουρέλια και ελπίδα, αντιπροσώπευε την δική μας κοινή γλώσσα. Τον δικό μας τρόπο να είμαστε μαζί, για να ονειρευόμαστε. Το ποδόσφαιρο μπορεί να μεταφέρει τον άνθρωπο στο κέντρο του ποδοσφαίρου, αποφεύγοντας σχεδιαγράμματα, στρατηγικές, μάρκετινγκ. Το ποδόσφαιρο των ακροβατών , των εξτρεμ ποιητών του πράσινου χορταριού. Το ποδόσφαιρο της ντρίμπλας, της μπάλας.
Ο Αντριάνο Σόφρι ( συγγραφέας και δημοσιογράφος. Ηγέτης της ακροαριστερής οργάνωσης Lotta Continua μέχρι τη διάλυσή της , το 1976) είπε ότι : “Εάν είχα το κατάλληλο υλικό θα δοκίμαζα να γράψω μια ιστορία του κόσμου με την μορφή της μπάλας ”. Νομίζω ότι αυτή η ιδέα της μπάλας είναι η πιο πολλά υποσχόμενη μεταμοντέρνα ιδέα , για όλες τις στρατηγικές, συμπεριλαμβανομένης και της πολιτικής στρατηγικής. […] Το ποδόσφαιρο, λοιπόν, ως λογοτεχνικό και πολιτικό κίνημα, ως στιγμή άρνησης της κανονικότητας, της συμβατικότητας.
Στο βιβλίο του Ποδόσφαιρο. Μια θρησκεία σε αναζήτηση θεού (εκδόσεις Μεταίχμιο) ο Μανουέλ Βάθκεθ Μονταλμπάν , λέει για τη σχέση ανάμεσα στο ποδόσφαιρο και τη λογοτεχνία : « οι λατινοαμερικάνοι συγγραφείς ήταν κυρίως αυτοί που προσπάθησαν να μετατρέψουν το ποδόσφαιρο σε μια σύγχρονη επική μορφή. Και με τον ίδιο τρόπο που χώρες όπως η Βραζιλία και η Αργεντινή εξάγουν ποδοσφαιριστές σε όλον τον κόσμο, εξάγεται και το ποδοσφαιρικό έπος συγγραφέων όπως ο Εντουάρντο Γκαλεάνο και ο Οσβάντο Σοριάνο. Αυτοί οι συγγραφείς ήξεραν να παρουσιάζουν το ποδόσφαιρο γι αυτό που στ΄ αλήθεια είναι, δηλαδή μια μορφή λαϊκής τέχνης . Σ΄ αυτούς τους συγγραφείς υπάρχει μια φυσικότητα, μια απλότητα που λείπει εντελώς από τους ευρωπαίους συγγραφείς, οι οποίοι στην πλειοψηφία τους γύρισαν την πλάτη τους στο ποδόσφαιρο ή το δαιμονοποίησαν με συνοπτικές διαδικασίες σαν ένα σύγχρονο όπιο των λαών».
Υποστηρίζει ακόμη ο Μονταλμπάν: «Το ποδόσφαιρο μεταμορφώνεται σε μια λαϊκή θρησκεία , με ένα δικό της τελετουργικό, τα δικά της σύμβολα, τις δικές της εκκλησίες, τις δικές της αιρέσεις. Μέχρι τώρα το Παγκόσμιο κύπελλο στη Γαλλία το 1998 ήταν το πιο σημαντικό γεγονός σ΄ αυτή τη διαδικασία της παγκοσμιοποίησης του ποδοσφαίρου, ένα άθλημα που μετασχηματίζεται σε πρόταση συλλογικής αλλοτρίωσης σε παγκόσμια κλίμακα , η οποία βασίζεται πάνω στην αντίθεση Βορρά-Νότου, ανάμεσα σε χώρες που εξάγουν ποδοσφαιριστές και σε άλλες που τους εισάγουν. Αν και αυτό, ευτυχώς, έχει ένα πολύ θετικό αντιστάθμισμα στον πολυφυλετικό χαρακτήρα του σύγχρονου ποδοσφαίρου. Το Παγκόσμιο κύπελλο στη Γαλλία σήμανε τη λήξη της εποχής που το ποδόσφαιρο ήταν θέαμα και την αρχή της εποχής που το ποδόσφαιρο αποτελεί θρησκεία για ένα μεγάλο μέρος του πολυεθνικού καπιταλισμού » [Από συνέντευξη του Μονταλμπάν στην ιταλική εφημερίδα “Avvenire”, στις 2 Αυγούστου 1998].
Μια άλλη, καλλιτεχνικά πολύπλευρη, προσωπικότητα, ο Πιερ Πάολο Παζολίνι, θα μπορούσαμε να πούμε ότι είχε αποθεώσει τον «παραβατικό» χαρακτήρα του ποδοσφαίρου γράφοντας ότι το άθλημα αυτό ήταν «ένας τρόπος να ξεφεύγει από τη νόρμα, να υπερβαίνει τους κανόνες και να αφήνεται στην απόλαυση». Παίκτης της Καζάρσα, της ομώνυμης ομάδας του χωριού της μητέρας του, αλλά και συμπαίκτης χαμινιών στα περίχωρα του Τορίνου και της Μπολόνιας, όπου έζησε πολλά χρόνια, σε κείμενά του περιγράφει με ζωντανά χρώματα αυτό το λαϊκό παιχνίδι.
H δαιμονοποίηση του ποδοσφαίρου ή η αντιμετώπισή του ως «όπιου των λαών» υπάρχει και στην αντίληψη πολλών ελλήνων διανοουμένων οι οποίοι υποστηρίζουν ότι το ποδόσφαιρο δεν έχει καμία σχέση με την λογοτεχνία. H προοδευτική διανόηση εξακολουθεί να παθαίνει σύγχυση απέναντι στο φαινόμενο του ποδοσφαίρου, όπως καταδείχθηκε μέσα από ορισμένα άρθρα και σχόλια τις ημέρες του Euro 2004. Σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα το αντιμετωπίζουν περιφρονητικά προβάλλοντας το χαμηλό πνευματικό επίπεδο των παικτών ή την γλωσσική τους ανεπάρκεια.
Ο Τάσος Γουδέλης στο κείμενό του με τίτλο «Λογοτεχνία και ποδόσφαιρο: ένα διαχρονικό φλερτ» ( Βιβλιοθήκη Ελευθεροτυπίας-09/06/2006) υποστηρίζει ότι: «Το ποδόσφαιρο, όπως και άλλα “μαζικά” ήθη, άργησε να βρει μια θέση στην ελληνική λογοτεχνική θεματολογία. Οι συγγραφείς, πριν από την ποιητική «γενιά του ’70» και τους σύγχρονους πεζογράφους, ελάχιστα αναφέρονται στο συγκεκριμένο σπορ, αν και αυτό έχει τις πιο βαθιές συνάψεις με το νεοελληνικό ήθος. Όμως, επειδή τα πολιτισμικά μας αντανακλαστικά καθυστερούν γενικά να συλλάβουν, και να αποτυπώσουν δημιουργικά, βαθύτερα φαινόμενα ζωής, το ποδόσφαιρο, ως ανάλογη έκφραση και εκδήλωση, έμεινε, παλαιότερα, περίπου στο περιθώριο».
Ο διανοούμενος με την πιο στενή σχέση με το ποδόσφαιρο ήταν ο Μανώλης Αναγνωστάκης ο οποίος σε μια συνέντευξή του το 1993, στην εκπομπή του Πέτρου Κουναλάκηστο «Seven Χ θα εξομολογηθεί τις τρεις αδυναμίες του, που συν τω χρόνω δεν αλλοιώθηκαν: « Αγάπη για το ποδόσφαιρο, αγάπηγια τα παλιά περιοδικά,αγάπη για το τσιγάρο ». Στη Θεσσαλονίκη, νέος σπουδαστής, ήταν βέβαια ΠΑΟΚτσής. Ερχόταν, όμως, στην Αθήνα για να επισκεφτεί τη μέλλουσα σύζυγό του. Περιμένοντάς την, παρακολουθούσε συχνά τα ματς του Απόλλωνα στη Ριζούπολη, αρχές της δεκαετίας του 1950.»
Ο μόνος έλληνας διαννούμενος που είχε ενεργητική συμμετοχή στο άθλημα, ήταν ο ποιητής και καθηγητής Νάσος Βαγενάς ο οποίος έπαιξε στον Εθνικό Πειραιώς, και σε ηλικία 17 ετών κλήθηκε, ως «χρυσή ελπίδα του ελληνικού ποδοσφαίρου», στην Εθνική Νέων. Ο Βαγενάς έγραψε επίσης ποιήματα για το ποδόσφαιρο με πιο γνωστό αυτό με τον τίτλο «Οι πρόλογοι τέλος» από το οποίο παραθέτω ένα απόσπασμα: ο χρόνος παίζει άνετα στο δέρμα μου/όπως η Άρσεναλ σε βρεγμένο γήπεδο/σκοράροντας ασταμάτητα. Και το στήθος μου/γεμίζει χώμα συνεχώς.
Ποιήματα με θέμα το ποδόσφαιρο έχουν γράψει επίσης, μεταξύ άλλων, οι: Νίκος Εγγονόπουλος, Νίκος Καρούζος, Άρης Δικταίος, από τους παλιότερους και οι
Γιώργος Μαρκόπουλος, Βασίλης Στεριάδης, Γιώργος Βέης, Χριστόφορος Λιοντάκης , Λευτέρης Πούλιος, Γιάννης Πατίλης, Ηλίας Γκρής κα. από τους νεότερους.
Στην πεζογραφία το πρώτο μυθιστόρημα με θέμα το ποδόσφαιρο το έγραψε ο Κώστας Χατζηαργύρης το 1957 ( Ο δρόμος προς την δόξα) και ακολούθησαν οι: Μένης Κουμανταρέας, (Η φανέλα με το 9) το 1986 , Διονύσης Χαριτόπουλος (Θρύλος. Τη νύχτα που έφυγε ο Μπούκοβι) το 1989, ο Δημήτρης Μίγγας, ( Στα ψέματα παίζαμε) το 2005. Πέρα από τα μυθιστορήματα αυτά στο ποδόσφαιρο αναφέρονται πολλά διηγήματα συγγραφέων όπως ο Τόλης Καζαντζής , ο Βασίλης Γκουρογιάννης, ο Νίκος Χουλιαράς, ο Κώστας Ακρίβος , ο Κώστας Λογαράς, ο Γεράσιμος Δενδρινός, ο Δημήτρης Πετσετίδης, ο Γιώργος Ρωμανός κ.ά.
Το ποδόσφαιρο όσο κι αν κατηγορείται για τη βία και την εμπορευματοποίησή του, αναπληρώνει την χαμένη κοινωνικότητα και συλλογικότητα, την αλλοτρίωση και την μοναξιά του σύγχρονου κόσμου. Είναι όπως λέει και ο ισπανός συγγραφέας Χαβιέρ Μαρίας ”Η εβδομαδιαία αναβίωση της παιδικότητας”.
Αγκαλιάζοντας όμως οι λαοί το ποδόσφαιρο, στο βάθος αγκαλιάζουν την ανατρεπτική, δημιουργική του πλευρά, και όχι την ίδια τη βία. Πίσω από τις «συγκρούσεις» του ποδοσφαίρου υπάρχει η ομορφιά της συλλογικής προσπάθειας, η αληθινή επικοινωνία των λαών. Κι όπως έλεγε ο Τσε Γκεβάρα «Το ποδόσφαιρο δεν είναι ένα ακόμη άθλημα, αλλά ένα όπλο της επανάστασης».
