Ένα σκοτεινό Σύμπαν σε μια σκοτεινή εποχή...

 

Είναι αναμφισβήτητο ότι η ανθρωπότητα ζει αυτό τον καιρό σε μια σκοτεινή περίοδο της ιστορίας της. Ένας φονικός ιός φέρνει παντού το φόβο και τον όλεθρο, τοπικοί πόλεμοι ξεσπούν σε ένα η το άλλο σημείο του πλανήτη, n οικονομική κρίση απειλεί ένα μεγάλου μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού. Παράλληλα, η κλιματική αλλαγή δείχνει ήδη το σκοτεινό μέλλον που μας περιμένει, αν δεν γίνομε σοφότεροι.

Δεν αποτελεί λοιπόν έκπληξη για τον αναγνώστη μια δραματική αποκάλυψη της επιστήμης: Ότι «σκοτεινό» είναι και το ίδιο το Σύμπαν! Πράγματι. Σε όλη του την έκταση κυριαρχεί μια αθέατη, σκοτεινή ύλη, που είναι αδύνατον να αντιληφθούμε με τα μάτια η τα τηλεσκόπια μας. Ως να μην έφθανε αυτό, μια σκοτεινή ενέργεια, με άγνωστη προέλευση η φύση, δεσπόζει στο Σύμπαν, και προκαλεί απρόσμενα φαινόμενα.

Ας περιορισθούμε όμως, προς το παρόν τουλάχιστον, στην σκοτεινή ύλη. Η ύπαρξη της αποτελούσε από παληά μια υποψία των επιστημόνων, τα τελευταία όμως χρόνια ενισχύθηκε από νέες παρατηρήσεις και ευρήματα. Η σκοτεινή ύλη, που δεν εκπέμπει, ούτε απορροφά φως απαντάται σε κάθε γωνιά του Σύμπαντος. Φαίνεται ωστόσο ότι έχει μεγαλύτερη πυκνότητα στο εσωτερικό των γαλαξιών. Γύρω από τους γαλαξίες σχηματίζει ένα δακτύλιο, μια “άλω” σκοτεινής ύλης, που εκτείνεται σε μεγάλες αποστάσεις,

Δεν είναι πάντως εύκολο να προσαρμοσθεί κανείς σε αυτή την νέα, συμπαντική πραγματικότητα. Αρκει να σημειωθεί ότι η γνωστή μας ορατή ύλη -τα δισεκατομμύρια των γαλαξιών, οι πλανήτες και τα νεφελώματα, οι κομήτες και οι αστεροειδείς, η μεσοαστρική σκόνη – αντιστοιχούν σε ένα μικρό μόνον ποσοστό της συνολικής μάζας του Σύμπαντος. Το ποσοστό αυτό, μόλις και μετά βίας προσεγγίζει το 15%! Το υπόλοιπο, τρομακτικό ποσοστό, που φθάνει περίπου στο 85%, συντίθεται από την μυστηριώδη, αλλά και πανταχού παρούσα σκοτεινή ύλη.

Εδώ βέβαια ανακύπτει ένα κύριο ερώτημα. Αφού είναι αθέατη ακόμα και από τα ισχυρότερα διαστημικά μας τηλεσκόπια, πως είμαστε βέβαιοι για την ύπαρξη της σκοτεινής ύλης; Η απάντηση είναι απλή: Επειδή εξασκεί βαρυτικές δυνάμεις στον γύρω της χώρο, που επηρρεάζουν την κίνηση των άστρων και των γαλαξιών. ‘Ετσι, η ταχύτητα περιφοράς ενός άστρου -όπως είναι για παράδειγμα ο Ήλιος μας- γύρω από το κέντρο του Γαλαξία είναι κατά πολύ μεγαλύτερη από όση υπολογίζεται, αν ληφθεί υπόψει μόνον η βαρυτική έλξη, που ασκεί η γνωστή μας, ορατή ύλη. Κάποια λοιπόν πρόσθετη δύναμη, που οφείλεται προφανώς στην σκοτεινή ύλη, φαίνεται να δρά παράλληλα. Ακόμα και οι γαλαξίες ενός σμήνους, ενώ έπρεπε να αποδράσουν και να παραμείνουν χώρια και αγαπημένοι, συγκρατώνται σε μια σταθερή δομή χάρις στην σκοτεινή ύλη.

Η ΓΑΛΑΞΙΑΚΗ ΣΥΣΤΑΔΑ ΤΗΣ ΣΦΑΙΡΑΣ
Αποτελείται από δυο γαλαξιακά σμήνη που συγκρούονται. Η ύπαρξη της σκοτεινής ύλης αποδεικνύεται από την εντυπωσιακή καμπύλωση του φωτός, όπως προβλέπει η Γενική Θεωρία της Σχετικότητας του Αϊνστάιν.

Χαρακτηριστικά είναι όσα συμβαίνουν στην «Κόμη της Βερενίκης», έναν αστερισμό που έχει δεσμούς ακατάλυτους με τον υπογράφοντα. Στην περιοχή του εντοπίζεται ένα εντυπωσιακό σμήνος από εκατοντάδες γαλαξίες, που έπρεπε προ πολλού να έχει διαλυθεί λόγω της ταχύτητας των γαλαξιών. Ευτυχώς, και προς αγαλλίαση του υπογράφοντος, κάποια μορφή σκοτεινής ύλης, φαίνεται να υπάρχει σε όλη την έκταση του σμήνους, και είναι αυτή που συγκρατεί βαρυτικά την δομή του. 

Με αυτές αλλά και πολλές άλλες παρατηρήσεις, λίγοι αστροφυσικοί αμφιβάλλουν σήμερα για την ύπαρξη της σκοτεινής ύλης. Διαφορετικές όμως είναι οι θεωρίες, που διατυπώνονται για την υφή η την ταυτότητα της. Μια επιστημονική άποψη που έχει όμως μικρή αποδοχή, θεωρεί ότι την σκοτεινή ύλη συνιστούν πλανήτες, υπερμεγέθεις μαύρες οπές, ακόμα και νάνοι αστέρες. Δεν διαφέρει δηλαδή και πολύ η σύσταση της από την συνηθισμένη ύλη, όπως την γνωρίζομε.

Μια άλλη άποψη στρέφει την προσοχή της στα φαντασματικά νετρίνα, που αφθονούν στο Σύμπαν, και διαπερνούν ανεμπόδιστα πλανήτες και άστρα – αλλά και εμάς τους ίδιους. Τα νετρίνα έχουν όμως απειροελάχιστη μάζα, και το συνολικό τους άθροισμα λίγο μπορεί να συμβάλλει στις μεγάλες ποσότητες της σκοτεινής ύλης, που απλώνονται στο Σύμπαν.

Περισσότερες πάντως ελπίδες για την ερμηνεία της σκοτεινής ύλης, συγκεντρώνει η πιθανή ύπαρξη εξωτικών, αγνώστων προς το παρόν σωματιδίων. Η θεωρία υποθέτει ότι τα εξωτικά αυτά σωματίδια αφθονούσαν στο αρχέγονο συμπαντικό ρευστό, που ακολούθησε την δημιουργία του Σύμπαντος από μια αδιανόητη, Μεγάλη Έκρηξη. Το πρόβλημα είναι ότι ενώ τα σωματίδια αυτά αναζητώνται με επιμονή στους γήινους επιταχυντές, που παράγουν συνθήκες ανάλογες με την Μεγάλη Έκρηξη, δεν έχουν δώσει κανένα σήμα της παρουσίας τους. Δεν αποκλείεται λοιπόν να αποτελούν απλώς ένα ευσεβή πόθο των επιστημόνων.

Είναι χαρακτηριστική η απόγνωση, που εκφράζει ένας από πρωτοπόρους στην σχετική έρευνα: «Δευτέρα, Τετάρτη, Παρασκευή,» σχολιάζει «πείθομαι ότι η σκοτεινή ύλη είναι πλανητικής μορφής. Την Τρίτη, την Πέμπτη και το Σάββατο, θεωρώ ότι αποτελείται από ασυνήθιστα σωματίδια, που επιβίωσαν από την Μεγάλη Έκρηξη.Όσο για την Κυριακή, απλώς φοβούμαι ότι δεν καταλαβαίνω την βαρύτητα.»

Αυταπάτες, λοιπόν, δεν χωρούν. Τις τελευταίες δεκαετίες, οι παρατηρήσεις των επιστημόνων έφεραν στο φως μια απίστευτη, όσο και συγκλονιστική αλήθεια: το Σύμπαν, που βλέπομε, είναι μικρό μόνον μέρος του πραγματικού. Μια αόρατη, σκοτεινή ύλη κυριαρχεί στην απέραντη του έκταση. Έτσι ο υπέρλαμπρος κόσμος των άστρων, που ύμνησαν οι πολιτισμοί και οι ψυχές μας, μοιάζει να υποτάσσεται σε μια ύπουλη, σκοτεινή πραγματικότητα. Είναι ως το ίδιο το Σύμπαν να θέλει να συμβαδίσει με την σκοτεινή μας εποχή, που λυγίζει και ταπεινώνει τις βεβαιότητες και τα όνειρα μας.

Υπάρχει όμως μια μεγάλη διαφορά. Την δομή και τα χαρακτηριστικά του Σύμπαντος δεν μπορούμε να επηρεάσουμε. Η μόνη μας ελπίδα παραμένει η καλύτερη τους κατανόηση. Η ίδια όμως η ανθρώπινη ζωή, είναι ανάγκη να αποκτήσει το βαθύτερο της νόημα. Αποτελεί λοιπόν και δικό μας χρέος να επικρατήσουν όσο γίνεται η αλληλεγγύη και ο σεβασμός στον άλλο, η δικαιοσύνη και οι αξίες του πολιτισμού, η έγνοια για το περιβάλλον. Ίσως τότε πολλά από τα μυστήρια του Σύμπαντος να παραμένουν άλυτα, την πορεία όμως της ανθρωπότητας θα συνοδεύουν πιό ευδιάκριτες και φωτεινές προοπτικές.

 

Ο ΓΑΛΑΞΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΔΡΟΜΕΔΑΣ
Είναι ο πλησιέστερος σε μας γαλαξίας. Χαρις στην ύπαρξη της σκοτεινής ύλης, που υπολογίζεται να είναι επτά φορές μεγαλύτερη από την συνηθισμένη, τα εξωτερικά άστρα του γαλαξία περιστρέφονται με πολύ μεγαλύτερη ταχύτητα από την αναμενόμενη.

Ο ουρανός του χειμώνα...

Στο επεισόδιο αυτό γνωρίζουμε, μαζί με τον Παύλο Καστανά και το θαυμάσιο astronio.gr, τον ουρανό του χειμώνα. Ξεκινώντας από τον αστερισμό του Ωρίωνα γνωρίζουμε τα σημαντικότερα άστρα και τους αστερισμούς που μπορούμε  να παρατηρήσουμε από το βόρειο ημισφαίριο του πλανήτη μας.
-Παρουσιάζονται οι αστερισμοί: του Ωρίωνα, του Ταύρου, των Διδύμων, του Μικρού και του Μεγάλου Κυνός και του Ηνιόχου.
-Οι αστέρες: Alnilam, Betelgeuse, Rigel, Aldebaran, Σείριος, Προκύων, Κάστωρ, Πολυδεύκης.
-Τα αντικείμενα βαθέως ουρανού: Νεφέλωμα της Κεφαλής του Ίππου (αλογοκεφαλής), Νεφέλωμα της Φλόγας, Νεφέλωμα του Ωρίωνα, Πλειάδες, Υάδες, Νεφέλωμα του Καρκίνου, Διπλό σμήνος του Περσέα.

Κυριακάτικο σινεμά: "Πλανήτης ΔΙΑΣ & δορυφόροι. Οι διαστημικές αποστολές VOYAGER & GALILEO" (1997)

Με ένα ντοκιμαντέρ ξαναθυμόμαστε τη δίκη και την καταδίκη του Γαλιλαίου, τέτοιες μέρες , κοντά στα μέσα του 17ου αιώνα. Ντοκιμαντέρ για τους αέριους γίγαντες του ηλιακού συστήματος Δία, Κρόνο, Ουρανό, Ποσειδώνα και λεπτομέρειες από τις διαστημικές αποστολές της NASA Voyager 1, 2 και Galileo στη γειτονιά του Δία και των δορυφόρων του. Παραγωγής 1997.
 Ηλιακό σύστημα / πλανήτες / δορυφόροι / πλανήτης Δίας / πλανήτης Κρόνος / πλανήτης Ουρανός / πλανήτης Ποσειδώνας / αέριοι γίγαντες / διαστημικές αποστολές ΝΑΣΑ / αποστολή Voyager / αποστολή Galileo / Γανυμήδης / Ιώ / Καλλιστώ / Ευρώπη / δορυφόροι Δία / κομήτης Shoemaker-Levy / NASA.
Σαν χθες,  στις 22/06/1633, η  Ιερά Εξέταση καταδικάζει τον  Γαλιλαίο Γαλιλέι (Galileo Galilei) σε φυλάκιση σαν αιρετικό, επειδή είχε υποστηρίξει ότι η Γη κινείται γύρω από τον Ήλιο.
Ο Γαλιλαίος θεωρείτε πατέρας της σύγχρονης αστρονομίας. Είναι ο επιστήμονας που επιβεβαίωσε την θεωρία του Κοπέρνικου, αποδεικνύοντας ότι η Γη στρέφεται γύρω από τον Ήλιο και δεν αποτελεί το κέντρο του σύμπαντος, όπως ήταν η αντίληψη που επικρατούσε τότε.
Αντιμετώπισε την μήνη του εκκλησιαστικού και επιστημονικού κατεστημένου της εποχής, και στις 22 Ιούνη του 1633 αναγκάζεται από την Αγία Έδρα της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας να αποκηρύξει, ενώπιον της Ιεράς Εξέτασης, την θεωρία του, ενώ καταδικάστηκε σε κατ’ οίκον περιορισμό άνευ ορίου, λόγω «βαρύτατων εγκλημάτων» και «υποψίας αίρεσης», ενώ απαγορεύτηκε η κυκλοφορία του βιβλίου του «Διάλογος», που περιείχε «κατά λάθος», όπως αναγκάστηκε να δηλώσει, τις «αιρετικές» αντιλήψεις του.
Υπάρχει και η παράδοση η οποία αναφέρει ότι μετά το τέλος της απολογίας που έκανε γονατιστός μπροστά στην Ιερά Εξέταση, απαρνούμενος τις απόψεις του και καθώς σηκωνόταν, ο Γαλιλαίος, μουρμούρισε: «Και όμως κινείται» (εννοώντας τη Γη).
Χρειάστηκε να περάσουν κάποιοι … αιώνες μέχρι ο Πάπας Ιωάννης Παύλος ο Β  και η καθολική εκκλησία -31 Οκτωβρίου του 1992- να ζητήσουν συγνώμη για την καταδίκη του Γαλιλαίου και να αποδεχθούν επίσημα ότι .. η γη γυρίζει.

ΚΑΛΗ ΚΥΡΙΑΚΗ!

Η NASA γιορτάζει τα 60 της χρόνια με ένα καταπληκτικό βίντεο...

H NASA κλείνει τα 60 χρόνια λειτουργίας της και το γιορτάζει με ένα επετειακό, εντυπωσιακό βίντεο. Με τίτλο «We Are NASA», μέσα σε 2 λεπτά και 23 δευτερόλεπτα, παρουσιάζονται γεγονότα «σταθμοί» στα 60 χρόνια λειτουργίας της Υπηρεσίας – όπως το πρόγραμμα Απόλλων και το Διαστημικό Λεωφορείο - με τη φωνή του γνωστού αφηγητή - παρουσιαστή Mike Rowe.

Το βίντεο περιλαμβάνει εκτός των άλλων και ιστορικές εικόνες από τα τέλη της δεκαετίας του 1950, αλλά και τραγικές στιγμές στην ιστορία της ΝASA.

«Έχουμε κάνει γιγαντιαία άλματα και αφήσαμε το σημάδι μας στους ουρανούς. Τώρα χτίζουμε το επόμενο κεφάλαιο, επιστρέφοντας στη Σελήνη για να μείνουμε και ετοιμάζοντας τα επόμενα βήματά μας για να πάμε ακόμα πιο μακριά. Είμαστε η NASA - και μετά από 60 χρόνια - μόλις ξεκινάμε» αναφέρεται χαρακτηριστικά στο βίντεο.

Δεκέμβρης 1622: Ο Γαλιλαίος ανακαλύπτει το τηλεσκόπιο...και το ταξίδι συνεχίζεται!

Το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble είναι ένα από τα πιο ισχυρά παράθυρά μας στο σύμπαν και τα άστρα. Τα στοιχεία με τα οποία μας έχει τροφοδοτήσει ήταν κομβικά στην απόδειξη της ύπαρξης πληθώρας από Μαύρες Τρύπες, και στην παρακολούθηση του κατακλυσμικού τέλους αστεριών πολύ μεγαλύτερων από το δικό μας Ήλιο. 

Διαταράσσοντας μια θεωρία για την ύπαρξη του Σύμπαντος, το Hubble απέδειξε ότι το σύμπαν διαστέλλεται συνεχώς και πιο γρήγορα, κάτι που θα καταλήξει στην πλήρη διάλυσή του. Το τηλεσκόπιο έστειλε επίσης τις πρώτες συγκλονιστικά λεπτομερείς εικόνες που δείχνουν πως τα άστρα σε εμβρυακό στάδιο γεννιούνται από αέρια και νέφη σκόνης.

Το Hubble κατέγραψε ακόμα το ταξίδι μιας ηλικωμένης σουπερνόβα που ταξιδεύει ακόμα στο διάστημα με ταχύτητα 5 εκατομμυρίων χιλιομέτρων την ώρα. Η πρώτη καταγραφή της σκόνης αυτής είχε γίνει από Κινέζους αστρονόμους το 1054 μ.Χ.

Όταν οι επιστήμονες εστίασαν το Hubble στον πλανήτη Δία, κατάφεραν να καταγράψουν σε πραγματικό χρόνο το καταστροφικό αποτέλεσμα ενός κομήτη που προσέκρουσε πάνω στον τεράστιον πλανήτη.

Αλλά το 12-τονο τηλεσκόπιο σύντομα θα χαθεί για πάντα καθώς περιστρέφεται προς τη Γη. Αστροναύτες θα ταξιδέψουν στο διάστημα για να το επισκευάσουν πριν τελικά το κλείσουν και το στείλουν πίσω στη Γη...