Ένα σκοτεινό Σύμπαν σε μια σκοτεινή εποχή...

 

Είναι αναμφισβήτητο ότι η ανθρωπότητα ζει αυτό τον καιρό σε μια σκοτεινή περίοδο της ιστορίας της. Ένας φονικός ιός φέρνει παντού το φόβο και τον όλεθρο, τοπικοί πόλεμοι ξεσπούν σε ένα η το άλλο σημείο του πλανήτη, n οικονομική κρίση απειλεί ένα μεγάλου μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού. Παράλληλα, η κλιματική αλλαγή δείχνει ήδη το σκοτεινό μέλλον που μας περιμένει, αν δεν γίνομε σοφότεροι.

Δεν αποτελεί λοιπόν έκπληξη για τον αναγνώστη μια δραματική αποκάλυψη της επιστήμης: Ότι «σκοτεινό» είναι και το ίδιο το Σύμπαν! Πράγματι. Σε όλη του την έκταση κυριαρχεί μια αθέατη, σκοτεινή ύλη, που είναι αδύνατον να αντιληφθούμε με τα μάτια η τα τηλεσκόπια μας. Ως να μην έφθανε αυτό, μια σκοτεινή ενέργεια, με άγνωστη προέλευση η φύση, δεσπόζει στο Σύμπαν, και προκαλεί απρόσμενα φαινόμενα.

Ας περιορισθούμε όμως, προς το παρόν τουλάχιστον, στην σκοτεινή ύλη. Η ύπαρξη της αποτελούσε από παληά μια υποψία των επιστημόνων, τα τελευταία όμως χρόνια ενισχύθηκε από νέες παρατηρήσεις και ευρήματα. Η σκοτεινή ύλη, που δεν εκπέμπει, ούτε απορροφά φως απαντάται σε κάθε γωνιά του Σύμπαντος. Φαίνεται ωστόσο ότι έχει μεγαλύτερη πυκνότητα στο εσωτερικό των γαλαξιών. Γύρω από τους γαλαξίες σχηματίζει ένα δακτύλιο, μια “άλω” σκοτεινής ύλης, που εκτείνεται σε μεγάλες αποστάσεις,

Δεν είναι πάντως εύκολο να προσαρμοσθεί κανείς σε αυτή την νέα, συμπαντική πραγματικότητα. Αρκει να σημειωθεί ότι η γνωστή μας ορατή ύλη -τα δισεκατομμύρια των γαλαξιών, οι πλανήτες και τα νεφελώματα, οι κομήτες και οι αστεροειδείς, η μεσοαστρική σκόνη – αντιστοιχούν σε ένα μικρό μόνον ποσοστό της συνολικής μάζας του Σύμπαντος. Το ποσοστό αυτό, μόλις και μετά βίας προσεγγίζει το 15%! Το υπόλοιπο, τρομακτικό ποσοστό, που φθάνει περίπου στο 85%, συντίθεται από την μυστηριώδη, αλλά και πανταχού παρούσα σκοτεινή ύλη.

Εδώ βέβαια ανακύπτει ένα κύριο ερώτημα. Αφού είναι αθέατη ακόμα και από τα ισχυρότερα διαστημικά μας τηλεσκόπια, πως είμαστε βέβαιοι για την ύπαρξη της σκοτεινής ύλης; Η απάντηση είναι απλή: Επειδή εξασκεί βαρυτικές δυνάμεις στον γύρω της χώρο, που επηρρεάζουν την κίνηση των άστρων και των γαλαξιών. ‘Ετσι, η ταχύτητα περιφοράς ενός άστρου -όπως είναι για παράδειγμα ο Ήλιος μας- γύρω από το κέντρο του Γαλαξία είναι κατά πολύ μεγαλύτερη από όση υπολογίζεται, αν ληφθεί υπόψει μόνον η βαρυτική έλξη, που ασκεί η γνωστή μας, ορατή ύλη. Κάποια λοιπόν πρόσθετη δύναμη, που οφείλεται προφανώς στην σκοτεινή ύλη, φαίνεται να δρά παράλληλα. Ακόμα και οι γαλαξίες ενός σμήνους, ενώ έπρεπε να αποδράσουν και να παραμείνουν χώρια και αγαπημένοι, συγκρατώνται σε μια σταθερή δομή χάρις στην σκοτεινή ύλη.

Η ΓΑΛΑΞΙΑΚΗ ΣΥΣΤΑΔΑ ΤΗΣ ΣΦΑΙΡΑΣ
Αποτελείται από δυο γαλαξιακά σμήνη που συγκρούονται. Η ύπαρξη της σκοτεινής ύλης αποδεικνύεται από την εντυπωσιακή καμπύλωση του φωτός, όπως προβλέπει η Γενική Θεωρία της Σχετικότητας του Αϊνστάιν.

Χαρακτηριστικά είναι όσα συμβαίνουν στην «Κόμη της Βερενίκης», έναν αστερισμό που έχει δεσμούς ακατάλυτους με τον υπογράφοντα. Στην περιοχή του εντοπίζεται ένα εντυπωσιακό σμήνος από εκατοντάδες γαλαξίες, που έπρεπε προ πολλού να έχει διαλυθεί λόγω της ταχύτητας των γαλαξιών. Ευτυχώς, και προς αγαλλίαση του υπογράφοντος, κάποια μορφή σκοτεινής ύλης, φαίνεται να υπάρχει σε όλη την έκταση του σμήνους, και είναι αυτή που συγκρατεί βαρυτικά την δομή του. 

Με αυτές αλλά και πολλές άλλες παρατηρήσεις, λίγοι αστροφυσικοί αμφιβάλλουν σήμερα για την ύπαρξη της σκοτεινής ύλης. Διαφορετικές όμως είναι οι θεωρίες, που διατυπώνονται για την υφή η την ταυτότητα της. Μια επιστημονική άποψη που έχει όμως μικρή αποδοχή, θεωρεί ότι την σκοτεινή ύλη συνιστούν πλανήτες, υπερμεγέθεις μαύρες οπές, ακόμα και νάνοι αστέρες. Δεν διαφέρει δηλαδή και πολύ η σύσταση της από την συνηθισμένη ύλη, όπως την γνωρίζομε.

Μια άλλη άποψη στρέφει την προσοχή της στα φαντασματικά νετρίνα, που αφθονούν στο Σύμπαν, και διαπερνούν ανεμπόδιστα πλανήτες και άστρα – αλλά και εμάς τους ίδιους. Τα νετρίνα έχουν όμως απειροελάχιστη μάζα, και το συνολικό τους άθροισμα λίγο μπορεί να συμβάλλει στις μεγάλες ποσότητες της σκοτεινής ύλης, που απλώνονται στο Σύμπαν.

Περισσότερες πάντως ελπίδες για την ερμηνεία της σκοτεινής ύλης, συγκεντρώνει η πιθανή ύπαρξη εξωτικών, αγνώστων προς το παρόν σωματιδίων. Η θεωρία υποθέτει ότι τα εξωτικά αυτά σωματίδια αφθονούσαν στο αρχέγονο συμπαντικό ρευστό, που ακολούθησε την δημιουργία του Σύμπαντος από μια αδιανόητη, Μεγάλη Έκρηξη. Το πρόβλημα είναι ότι ενώ τα σωματίδια αυτά αναζητώνται με επιμονή στους γήινους επιταχυντές, που παράγουν συνθήκες ανάλογες με την Μεγάλη Έκρηξη, δεν έχουν δώσει κανένα σήμα της παρουσίας τους. Δεν αποκλείεται λοιπόν να αποτελούν απλώς ένα ευσεβή πόθο των επιστημόνων.

Είναι χαρακτηριστική η απόγνωση, που εκφράζει ένας από πρωτοπόρους στην σχετική έρευνα: «Δευτέρα, Τετάρτη, Παρασκευή,» σχολιάζει «πείθομαι ότι η σκοτεινή ύλη είναι πλανητικής μορφής. Την Τρίτη, την Πέμπτη και το Σάββατο, θεωρώ ότι αποτελείται από ασυνήθιστα σωματίδια, που επιβίωσαν από την Μεγάλη Έκρηξη.Όσο για την Κυριακή, απλώς φοβούμαι ότι δεν καταλαβαίνω την βαρύτητα.»

Αυταπάτες, λοιπόν, δεν χωρούν. Τις τελευταίες δεκαετίες, οι παρατηρήσεις των επιστημόνων έφεραν στο φως μια απίστευτη, όσο και συγκλονιστική αλήθεια: το Σύμπαν, που βλέπομε, είναι μικρό μόνον μέρος του πραγματικού. Μια αόρατη, σκοτεινή ύλη κυριαρχεί στην απέραντη του έκταση. Έτσι ο υπέρλαμπρος κόσμος των άστρων, που ύμνησαν οι πολιτισμοί και οι ψυχές μας, μοιάζει να υποτάσσεται σε μια ύπουλη, σκοτεινή πραγματικότητα. Είναι ως το ίδιο το Σύμπαν να θέλει να συμβαδίσει με την σκοτεινή μας εποχή, που λυγίζει και ταπεινώνει τις βεβαιότητες και τα όνειρα μας.

Υπάρχει όμως μια μεγάλη διαφορά. Την δομή και τα χαρακτηριστικά του Σύμπαντος δεν μπορούμε να επηρεάσουμε. Η μόνη μας ελπίδα παραμένει η καλύτερη τους κατανόηση. Η ίδια όμως η ανθρώπινη ζωή, είναι ανάγκη να αποκτήσει το βαθύτερο της νόημα. Αποτελεί λοιπόν και δικό μας χρέος να επικρατήσουν όσο γίνεται η αλληλεγγύη και ο σεβασμός στον άλλο, η δικαιοσύνη και οι αξίες του πολιτισμού, η έγνοια για το περιβάλλον. Ίσως τότε πολλά από τα μυστήρια του Σύμπαντος να παραμένουν άλυτα, την πορεία όμως της ανθρωπότητας θα συνοδεύουν πιό ευδιάκριτες και φωτεινές προοπτικές.

 

Ο ΓΑΛΑΞΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΔΡΟΜΕΔΑΣ
Είναι ο πλησιέστερος σε μας γαλαξίας. Χαρις στην ύπαρξη της σκοτεινής ύλης, που υπολογίζεται να είναι επτά φορές μεγαλύτερη από την συνηθισμένη, τα εξωτερικά άστρα του γαλαξία περιστρέφονται με πολύ μεγαλύτερη ταχύτητα από την αναμενόμενη.

Μικρόκοσμος... Mακρόκοσμος...

Κι εκεί που νιώθεις γερός και αυτοκυρίαρχος εισβάλλει σιωπηρά στη μάζα σου των 80 κιλών- ύψος 1,77, η μέση παίζει ανάλογα τι έχεις ρίξει στον πεπτικό σου σωλήνα- το αόρατο πλασματάκι διαμέτρου το πολύ 0,25 μικρά (μm), δηλαδή ένα τετράκις εκατομμυριοστό του μέτρου, και στήνει κανονικό ρωμαϊκό όργιο στο σώμα σου, σεξ, ντραγκς και τα παρελκόμενα. Κάνει κατάληψη στα κύτταρά σου, σε χρησιμοποιεί κυριολεκτικά ως σκεύος αναπαραγωγής και ηδονής, σαν μήτρα, σαν ταΐστρα και ποτίστρα, πολλαπλασιάζεται ασύστολα εντός σου. Ενας μόνο αόρατος άποικος φτιάχνει μια αποικία τρισεκατομμυρίων απογόνων που απολαμβάνουν τον σύντομο κύκλο ζωής τους, όσο εσύ βήχεις, φταρνίζεσαι, σέρνεσαι, καίγεσαι, κοντανασαίνεις, κόβεσαι, πονάς, ζαλίζεσαι, ξερνάς, λιποθυμάς στη λεκάνη της τουαλέτας, σπανιότερα και πεθαίνεις.

Εδώ επιβεβαιώνεται το αξίωμα ότι τελικά το μέγεθος δεν μετράει κι ερμηνεύστε το όπως θέλετε. Εμένα το πιθανότερο είναι μια γρίπη που με τσάκισε, συντρίβοντας και την επηρμένη μου πεποίθηση ότι σπάνια αρρωσταίνω κι έχω ένα γαμάτο ανοσοποιητικό- πάρ’ τα άρρωστε, λοιπόν. Μια βδομάδα έρπω. Κι αισθάνομαι ένα είδος οικειότητας με τον καινούργιο πρωταγωνιστή του μικρόκοσμου από τον οποίο προερχόμαστε και αποτελούμαστε, τον φίλο μας 2019-nCoV, άλλως κορωναϊό Γουχάν, που απειλεί τον ατάραχο μακρόκοσμό μας.

«Μεγάλη αναταραχή, θαυμάσια κατάσταση», θα έλεγε ενδεχομένως ο Μάο, αν η επιδημία δεν αφορούσε κυρίως τη χώρα του κι αυτή τη φορά, όπως το 2009 η γρίπη των χοίρων ή ο SARS το 2002, αλλά πώς αλλιώς θα μπορούσε να συμβεί αφού μιλάμε για τη χώρα με το 20% του παγκόσμιου πληθυσμού; Διότι στην πραγματικότητα, ο μικρόκοσμος των ιών και οι επιθέσεις του στον μακρόκοσμο των ανθρώπων δεν είναι κυρίως θέμα ιατρικής και βιοχημείας, αλλά κοινωνικής μηχανικής. Επειτα από μερικές χιλιετίες και αρκετές επιδημίες που έχουν αφανίσει σεβαστό ποσοστό της ανθρωπότητας αυτό το στοιχειώδες μάθημα θα έπρεπε να έχει αφομοιωθεί. Το κατάλαβαν και οι Αθηναίοι του 5ου π.Χ. αιώνα και οι Λονδρέζοι του 17ου μ.Χ. αιώνα, που κάπως την πάλεψαν με την πανούκλα, αγνοώντας πλήρως τον βάκιλο του Γερσίν.

Το καταλαβαίνει, αν κι ανάποδα, η αμερικανική ηγεσία που βλέπει μια ευκαιρία, έναν βιολογικό χορηγό στον οικονομικό πόλεμο με την Κίνα. Το είπε ορθά, κοφτά και κυνικά ο Αμερικανός υπουργός Εμπορίου Ρος: συμπάσχουμε με τα θύματα, αλλά η επιδημία είναι μια ευκαιρία να το ξανασκεφτούν οι εταιρείες να επαναφέρουν τις θέσεις εργασίας στη Βόρεια Αμερική. Ο θάνατός σου, η ζωή μου και η επιδημία σου, η ανάκαμψή μου. Τόσο απλά.

Το κακό είναι ότι αυτός ο κυνισμός έχει καταλάβει όλους τους φορείς της θεσμικής παγκοσμιοποίησης. Εξ ου και ο ανεκδιήγητος Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, που θα έπρεπε να κρατά τα προσχήματα της αμεροληψίας, κήρυξε μεν παγκόσμιο συναγερμό, αλλά ταυτόχρονα σχεδόν διέταξε την απρόσκοπτη συνέχεια του παγκόσμιου εμπορίου. Ανθρώπων και εμπορευμάτων. Και ιών.

Ενδεχομένως έχει δίκιο. Ο φόβος της επιδημίας θα μπορούσε να προκαλέσει πολύ μεγαλύτερη ζημιά από την ίδια την επιδημία. Ο κοροναϊός δεν είναι τίποτα μπροστά στην καταστρεπτικότητα του μικρόβιου της απληστίας και της ανθρώπινης βλακείας. Λέει για παράδειγμα η Moody’s: «Μια πανδημία του κορoναϊού θα μπορούσε να αποδεχτεί ο χειρότερος “μαύρος κύκνος” στην ιστορία των αγορών, με επιπτώσεις πολύ σοβαρότερες από αυτές που βιώσαμε στη Μεγάλη Υφεση του 2008-2009» Α, ναι; Και γιατί; «Γιατί σε αντίθεση με την κατάρρευση των ενυπόθηκων στεγαστικών δανείων στις ΗΠΑ, κανείς δεν είχε προβλέψει την έλευση μιας δυνητικά καταστροφικής πανδημίας». Τσιμπήστε με, χαστουκίστε με, ρίξτε μου ένα ποτήρι παγωμένο νερό, δεν το ακούω, δεν το διαβάζω αυτό, παρενέργεια της γρίπης θα ’ναι. Οι τύποι που μέχρι το παραπέντε της παγκόσμιας κρίσης βαθμολογούσαν με άριστα τις τράπεζες που κατέρρευσαν και τα παράγωγα που έσκασαν, μιλούν για πανδημία που δεν έχει προβλεφθεί.

Τους πληρώνουν για να τα γράφουν αυτά; Εννοείται πως τους πληρώνουν, αλλά έχουν το πλεονέκτημα ότι επενδύουν στην κοντή μνήμη των ανθρώπων, η οποία αγνοεί τη μακρά μνήμη των κυττάρων τους. Οι επιδημίες είναι συνδημιουργοί του είδους μας, αυτή είναι μια αδιαμφισβήτητη επιβεβαίωση της θεωρίας της δημιουργικής καταστροφής. Εχουν καταστήσει το γενετικό μας υλικό πιο ανθεκτικό στην πολιορκία ιών, βακίλων και μικροβίων και κληροδοτούν τις γενιές του μέλλοντος με άμυνες που θα ήταν αδιανόητες για τους προγόνους μας. Γιατί αν δεν νοσήσουμε, δεν θα ανοσοποιηθούμε. Οι επιδημίες, ακόμη κι αυτές που αφάνισαν κατά εκατομμύρια τους πληθυσμούς, έφτιαξαν την ιατρική, τη βιολογία, τη γενετική, τη φαρμακευτική, τα συστήματα υγείας, δημιούργησαν απροσδόκητους δεσμούς ανάμεσα στις θετικές και τις ανθρωπιστικές επιστήμες, συνέδεσαν το μικροσκόπιο με τη στατιστική, το στηθοσκόπιο με την κοινωνιολογία, το φάρμακο με την πολιτική. Ο απεχθής μικρόκοσμος των ιών μετέτρεψε την ασθένεια από ατομική σε κοινωνική υπόθεση. Με όλους τους θετικούς και όλους τους αρνητικούς τρόπους.

Απ’ αυτή την άποψη δικαίως αναρωτιόταν η Γουλφ, καθηλωμένη από την αρρώστια για μεγάλο διάστημα ανάμεσα στην «Κυρία Ντάλαγουεϊ» και στο «Μέχρι τον φάρο», γιατί δεν έχουν αφιερωθεί «μυθιστορήματα στη γρίπη, επικά ποιήματα στον τυφοειδή πυρετό, ωδές στην πνευμονία, λυρικοί στίχοι στον πονόδοντο...». Αν ζούσε λίγο παραπάνω ίσως αναθεωρούσε, διαβάζοντας την «Πανούκλα» του Καμί...

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

Οταν όμως είμαστε υγιείς οι αγαθοί σκοποί πρέπει να επιδιώκονται αδιάλειπτα και οι προσπάθειες να ανανεώνονται – να επικοινωνούμε, να εκπολιτίζουμε, να μοιραζόμαστε, να καλλιεργούμε την έρημο, να εκπαιδεύουμε τους ιθαγενείς, να εργαζόμαστε από κοινού τη μέρα, και τη νύχτα να ψυχαγωγούμεθα. Οταν αρρωσταίνουμε αυτή η φιλοδοξία παύει. Γυρεύουμε αμέσως το κρεβάτι μας ή βουλιάζουμε σ’ ένα κάθισμα μέσα σε μαξιλάρια, ανασηκώνουμε τα πόδια δύο τρία εκατοστά πάνω σ’ άλλο μαξιλάρι και παύουμε να ’μαστε στρατιώτες στη στρατιά των ορθίων. Γινόμαστε λιποτάκτες. Εκείνοι πορεύονται στη μάχη. Εμείς πλέουμε, κατεβαίνοντας μαζί με τα κούτσουρα το ρεύμα του ποταμού. Στροβιλιζόμαστε μαζί με τα πεθαμένα φύλλα στο γρασίδι, ανεύθυνοι και ουδέτεροι και ικανοί, ίσως για πρώτη φορά εδώ και χρόνια, να κοιτάξουμε γύρω μας, να κοιτάξουμε πάνω μας -να κοιτάξουμε- φέρ’ ειπείν- τον ουρανό...

                                                               Βιρτζίνια Γουλφ, «Πώς είναι να είσαι άρρωστος»

Ο ουρανός του χειμώνα...

Στο επεισόδιο αυτό γνωρίζουμε, μαζί με τον Παύλο Καστανά και το θαυμάσιο astronio.gr, τον ουρανό του χειμώνα. Ξεκινώντας από τον αστερισμό του Ωρίωνα γνωρίζουμε τα σημαντικότερα άστρα και τους αστερισμούς που μπορούμε  να παρατηρήσουμε από το βόρειο ημισφαίριο του πλανήτη μας.
-Παρουσιάζονται οι αστερισμοί: του Ωρίωνα, του Ταύρου, των Διδύμων, του Μικρού και του Μεγάλου Κυνός και του Ηνιόχου.
-Οι αστέρες: Alnilam, Betelgeuse, Rigel, Aldebaran, Σείριος, Προκύων, Κάστωρ, Πολυδεύκης.
-Τα αντικείμενα βαθέως ουρανού: Νεφέλωμα της Κεφαλής του Ίππου (αλογοκεφαλής), Νεφέλωμα της Φλόγας, Νεφέλωμα του Ωρίωνα, Πλειάδες, Υάδες, Νεφέλωμα του Καρκίνου, Διπλό σμήνος του Περσέα.

Η NASA γιορτάζει τα 60 της χρόνια με ένα καταπληκτικό βίντεο...

H NASA κλείνει τα 60 χρόνια λειτουργίας της και το γιορτάζει με ένα επετειακό, εντυπωσιακό βίντεο. Με τίτλο «We Are NASA», μέσα σε 2 λεπτά και 23 δευτερόλεπτα, παρουσιάζονται γεγονότα «σταθμοί» στα 60 χρόνια λειτουργίας της Υπηρεσίας – όπως το πρόγραμμα Απόλλων και το Διαστημικό Λεωφορείο - με τη φωνή του γνωστού αφηγητή - παρουσιαστή Mike Rowe.

Το βίντεο περιλαμβάνει εκτός των άλλων και ιστορικές εικόνες από τα τέλη της δεκαετίας του 1950, αλλά και τραγικές στιγμές στην ιστορία της ΝASA.

«Έχουμε κάνει γιγαντιαία άλματα και αφήσαμε το σημάδι μας στους ουρανούς. Τώρα χτίζουμε το επόμενο κεφάλαιο, επιστρέφοντας στη Σελήνη για να μείνουμε και ετοιμάζοντας τα επόμενα βήματά μας για να πάμε ακόμα πιο μακριά. Είμαστε η NASA - και μετά από 60 χρόνια - μόλις ξεκινάμε» αναφέρεται χαρακτηριστικά στο βίντεο.

Μπαλκόνι με θέα το... ηλιακό σύστημα!

 

Εξαιρετικός σύνδεσμος που μας επιτρέπει την πανοραμική παρατήρηση του ηλιακού μας συστήματος, μας επιτρέπει να αλλάζουμε οπτική γωνία, να παρακολουθούμε τις θέσεις των πλανητών, τις τροχιές των  πλανητών και των αστερισμών κάθε εποχή, με κλικ επάνω σε κάθε κουκίδα αστεριού!
 Επισημαίνουμε ποιό είναι, παγώνουμε  την εικόνα για καλύτερη παρατήρηση, αλλάζουμε θέση από την Γη στον ήλιο και τους άλλους πλανήτες, τους μεγεθύνουμε ή τους απομακρύνουμε! 

             

                                             http://www.solarsystemscope.com/scope.swf