Πέμπτη 15 Σεπτεμβρίου 2016

Ποιήματα και εικόνες για το φεγγάρι

Πανσέληνος του Σεπτέμβρη με εικόνες και ποιήματα για το ολόγιομο φεγγάρι...


 ΑΓΓΕΛΑΚΗ – ΡΟΥΚ   ΚΑΤΕΡΙΝΑ   ΠΑΕΙ ΚΑΙ ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ
Το φεγγάρι, το φεγγάρι
τόσο προσκολλημένο ήταν στο στήθος μου

στην κοιλιά, γι’αυτό δεν το κοιτάζω πια
το αποφεύγω, όπως και τον καθρέφτη.
Το φεγγάρι βγάζει τώρα
ένα χλωμό, υποτονικό φως
που μονότονα λούζει και θυμίζει
άλλες στιγμές όταν νύχτα με τη νύχτα
μεγάλωνε το δρεπάνι
μαζί με τον πόθο
μαζί με την ιδέα της πληρότητας.
Πανσέληνος, το σύμπαν εκσπερμάτωνε
και συ στα βότσαλα υγρή
θαρρούσες πως είχες συλλάβει
το νόημα της δημιουργίας.
Κι ονειρευόσουν μια εποχή μεταφυσική
όπου κανένας ήλιος κοφτερός
δε θα διέκοπτε το ποίημα
αφού του φεγγαριού το φως
φως ασημένιο

πιο ερωτικά σε άγγιζε
απ’το χρυσό της μέρας.
Νόμιζες, ανόητο θηλυκό,
πως στο φεγγάρι θα λικνιζόσουνα
για πάντα…Αλλά,
Πάει κι αυτό, πάει και το φεγγάρι

 



ΖΑΛΟΚΩΣΤΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ - Εις το φεγγάρι

Χαρά της πρώτης μου ζωής, φεγγάρι αγαπημένο,
συ δεν πονείς, εγώ πονώ˙
γιατί ψηλά στον ουρανό
κρεμιέσαι λυπημένο;

Εσύ που χρύσωνες τη γη κι εμάγευες το κύμα,
γιατί μου ρίχνεις φως πικρό,
σα να φωτάς ένα νεκρό
που κείτεται στο μνήμα;

Φεγγάρι! Στο βασίλειο σου μη κατοικούν αγγέλοι
κι ο άγγελός μου κατοικεί;
Μη, φίλημα πικρό από κει,
την λάμψη σου μου στέλει;

Το φως σου αν είναι φίλημα, μυστήριο χαμένο
από του γιου μου την ψυχή,
οχ, άκουσέ μου μιαν ευχή,
φεγγάρι αγαπημένο!

Οχ, λάβε αυτόν τον στεναγμό και πε του, δε φοβάται
άλλην ο νους μου συμφορά-
κάθε μου πόθος και χαρά
στο χώμα του κοιμάται.

Αυτά, φεγγάρι, σου ζητώ και πε του, αν σ’ ερωτήση
πότε θα παύσουν οι καημοί,
όταν μια αχτίδα σου χλωμή
την πλάκα μου φωτίση.

ΒΑΡΒΕΡΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ «Φεγγάρια πανσελήνου»

«Κάποια γυναίκα όλο κοιτά φεγγάρια Πανσελήνου.

Εσύ είσαι όρος/ όταν θεριεύει ύψος
μυρίζει μέλλον φθινοπωρινό/ απαλό της μνήμης.
Σε ζωογονούνε/ ήλιος/ μ’ όσους πυρπόλησε η σκιά
θάλασσα/ με τα παγωμένα χαμόγελα στο βυθό
κι ο άνεμος/ που μας πετάει βότσαλα ευτυχίας.

Όμως κοιτάς φεγγάρια Πανσελήνου.

Μα εσύ είσαι όρος./ Ρίξε τα ξύλα και νερά σου κρουνηδόν
πάνω στα χορταράκια/ και στα πεπρωμένα/ της πανίδας
με το καλό/ με τον καιρό/ γίνε πεδιάδα
και τότε τόλμησε και τότε κοίτα.

Γυναίκα ήταν και κοίταζε φεγγάρια Πανσελήνου


ΓΩΓΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ - Πώς με κοιτάζει έτσι
Πώς με κοιτάζει έτσι
αυτό το άσπρο κομμάτι χαρτί
πώς με κοιτάζει έτσι το φεγγάρι...
Πώς θροΐζει μέσα μου
αυτό τον παγωμένο χάρτη στο βυθό
πώς με κοιτάει έτσι το φεγγάρι...
Ποιανού καιρού το λυπημένο δάχτυλο
κρυμμένο πίσω από δάση και βουνά
δείχνει παντού και πουθενά
τι θέλει το φεγγάρι...
Ποιανού αλόγου τρελαμένου το χλιμίντρισμα
κάνει τόση αντήχηση μέσα μου
μου διογκώνει το Εγώ μου...
Ποιανής σελήνης έκλειψη
ποιου φεγγαριού η χάση
μαζί σηκώνει μέσα μου
άμπωτη και παλίρροια δίδυμες αδερφές μου...
πώς με κοιτ...
Πώς σκύβει έτσι πάνω στο στόμα μου να δει
αν ανασαίνω ο Καρυωτάκης...


 Ν. ΒΡΕΤΤΑΚΟΣ "Γαλήνη"
Κρεμάστη ἀνάστροφα ἡ σελήνη
 πάνω στὸ χάος τὸ γαλανὸ
κι ὁ θεὸς προσμένει τὸ θεό του
 σὰν ἄνθρωπος στὸν οὐρανό.


ΛΕΟΝΤΑΡΗΣ ΒΥΡΩΝ  -Έλεος δεν έχει τούτο το φεγγάρι




«Έλεος δεν έχει τούτο το φεγγάρι 
απλώνει απλώνει αδιάκοπα στο δέρμα του καλοκαιριού 
πήζει τον ουρανό πήζει τον άνεμο 
κερώνει την καρδιά και τις χαραματιές της θύμησης 
και τα σκιαγμένα πρόσωπα ψηλά στις πολεμίστρες…. 
Πεσμένοι πάνω στα καμένα βράχια με το θρυμματισμένο 
πρόσωπο της ανταρσίας αναστραμμένο στο αύριο 
μ’ ένα τραγούδι αλλουλούδιστο στα μάτια μας 
με τα κεραυνωμένα χέρια σωριαστά 
κι απ’ τα χαλαρωμένα δάχτυλα φευγάτα όλα τα ελάφια 
πόσες φορές θα σκοτωθούμε ακόμα;
Το αίμα στο αίμα πάνω πέτρωσε δεν δίνει πια χρησμό 
άδειος εδιάβηκε ο καιρός χωρίς κανένα θάμα… 
πεσμένοι πάνω στα καμένα βράχια 
πόσες φορές θα σκοτωθούμε ακόμα 
ρωτώντας πάντα αμετανόητα ρωτώντας πού τραβάει 
αυτός ο δρόμος πού περνάει 
ανάμεσα σε σκοτωμένους και φονιάδες.»


ΣΕΦΕΡΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ «ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ»




«Λίγες οι νύχτες με φεγγάρι που μ’ αρέσαν. 
Τ’ αλφαβητάρι των άστρων που συλλαβίζεις 
όπως το φέρνει ο κόπος της τελειωμένης μέρας 
και βγάζεις άλλα νοήματα κι άλλες ελπίδες, 
πιο καθαρά μπορείς να το διαβάσεις. 
Τώρα που κάθομαι άνεργος και λογαριάζω 
λίγα φεγγάρια απόμειναν στη μνήμη…. 
Σιωπές αγαπημένες της σελήνης…»ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ 


ΛΕΟΠΑΡΝΤΙ ΤΖΙΑΚΟΜΟ  - Στη σελήνη
Τώρα που έκλεισε έναν κύκλο ο χρόνος
Θυμάμαι, ερχόμουν με τόση αγωνία
Εδώ στον λόφο και σε κοιτούσα
Σελήνη μου, γεμάτη χάρη.
Κι εσύ, εκκρεμής πάνω απ’ το δάσος
Το φώτιζες ολόκληρο, όπως τώρα. Τότε όμως
Το πρόσωπό σου ήταν θολό κι αβέβαιο
Από τα δάκρυα που έρχονταν στα βλέφαρά μου
Γιατί ήταν βάσανο η ζωή μου, κι είναι ακόμα,
Δεν αλλάζει, σελήνη αγαπημένη.
Κι όμως, μ’ ευχαριστεί
Ν’ αναπολώ την εποχή της δυστυχίας μου.
Είναι γλυκό, όταν είσαι νέος
Και η πορεία της μνήμης είναι σύντομη
Ενώ η ελπίδα έχει μεγάλο δρόμο
Να θυμάσαι τα περασμένα
Κι ας ήταν λύπες, κι ας κρατάει ο πόνος.


 Δ.Π. ΠΑΠΑΔΙΤΣΑΣ Το φεγγάρι
Δε σκέφτηκες ότι μια νύχτα κρυφά
Στις μύτες των ποδιών μου
Πήρα όλα τα οστά μας
Και τα βούτηξα – ας μην το μάθουν σε παρακαλώ
Στο φεγγάρι
Τώρα ας τραγουδήσουμε το φεγγάρι
Κανείς δεν θα μας πει ότι το περιέχουμε σαν έμβρυο
Η γνωστή ιστορία ότι τα έμβρυα μεγαλώνουν
Και στο τέλος αποχωρίζονται απ’ τις μητέρες τους
Θα επαναληφθεί κι εδώ
Και τότε μ’ έκπληξη οι συγγενείς οι φίλοι κι εμείς οι ίδιοι ακόμα
Θα πηγαίνουμε το φεγγάρι περίπατο
Θα το τραγουδάμε και θα μας τραγουδάει
Θα το ‘χουμε στα χέρια μας
Στο μυαλό μας στη συνήθεια να ξυπνάμε πρωί
Δεν γίνεται λόγος για τη σκέψη
Αυτή ανέκαθεν είναι το φεγγάρι
Και κάτι άλλο
Αν σε ρωτήσουν να τους πεις το μυστικό
Πες τους ένα ψέμα:
Υπάρχει ένα και μοναδικό φεγγάρι
Αυτό που είναι στον ουρανό.


Φ. ΓΚΑΡΘΙΑ ΛΟΡΚΑ Βγαίνει το φεγγάρι

Όταν βγαίνει το φεγγάρι
οι καμπάνες χάνονται,
κι εμφανίζονται τ' απρόσβατα
τα μονοπάτια.

Όταν βγαίνει το φεγγάρι
η θάλασσα σκεπάζει τη γη,
κι η καρδιά αισθάνεται νησί
καταμεσής του απείρου.

Κανείς δεν τρώει πορτοκάλια
κάτω απ'την πανσέληνο.
Πρέπει να φας
πράσινα φρούτα παγωμένα.

Όταν βγαίνει το φεγγάρι
με τα εκατό όμοια πρόσωπα
το αργυρό νόμισμα
κλαίει στην τσέπη

μτφ: Ρήγα Καππάτου

ΚΑΡΟΥΖΟΣ ΝΙΚΟΣ-ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ  




I) «Ψηλά η νύχτα μοιάζει έρωτας…/ Ελκύομαι απ’ τα φεγγάρια 
τι δρόμους ανοίγουν για να βρεις αγαπημένη.» 
II) «Το φεγγάρι κατευνάζει κάποτε/ συνήθως όμως αναστατώνει 
θρασύνεται διαστέλλεται στη λαγνική του μαύρου κοινοκτημοσύνη. 
Γιατί να μας εφευρίσκει ο θάνατος; …» 
III) «Ω καρδιά μου- τρομαχτικότερη σελήνη »,




ΣΑΡΑΝΤΑΡΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Σελήνη

Ἀπὸ ἕνα θαῦμα
Ἀπὸ ἕνα πρόσωπο πρωίας
Παίρνεται ὁ θυμός μου
Σελήνη ἀθρόα παρουσία
Ἑλένη ἡ καμπύλη τοῦ κόσμου
M᾿ ἐβένινη σημασία
Ἡ πύλη ἀνοίγει στὸν ξένο
Στ᾿ ἀγέρι
T᾿ ἀλέτρι ὀργώνει τὸν κάμπο
Ἐκεῖ ποὺ δὲ βλέπει ἡ καρδιὰ
Βελάζουν τ᾿ ἀστέρια στὴν κρύπτη


ΣΑΧΤΟΥΡΗΣ ΜΙΛΤΟΣ - Η πηγή
Φεγγάρι πεθαμένο μου
για ξαναβγές και πάλι
θέλω να δω το αίμα σου
δεν έκαιγες λυχνάρι
φώτιζες
το φοβισμένο πρόσωπο
θέλω να δω
το φοβισμένο πρόσωπο
τώρα
πάλι και πάλι
τότε
όλο το σώμα μου ήταν
μιά πληγή
φεγγάρι
μια πηγή
και φώτιζε
της νύχτας το σκοτάδι
Φεγγάρι πεθαμένο μου
θέλω να δω το αίμα σου
τώρα
πάλι και πάλι


ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ ΝΑΠΟΛΕΩΝ - Νυχτερινό 1

Μονάχη η φλόγα του κεριού μου,
κι απέναντί μου στο τραπέζι
θαρρείς το τέλος της προσμένει·
λίγες στιγμές έχει να ζήσει
και μες στη νύχτα τρεμοπαίζει,
σα μια ψυχούλα φοβισμένη...

Απόξω έν’ άγρυπνο φεγγάρι
με κόπο χάνεται στα χάη
μιας ατελεύτητης ερήμου...
Σα να μη θέλει να πεθάνει,
μ᾿ αναλαμπς ψυχομαχάει
το ετοιμοθάνατο κερί μου...

Και το βαρύθυμο φεγγάρι,
που χρόνια τώρα έχει σωπάσει,
και το κερί μου που πεθαίνει
και, μέσα, η θλιβερ ψυχή μου,
χωρίς αιτία, κι οι τρεις στην πλάση
είμαστε τόσο λυπημένοι...



 ΔΗΜΟΥΛΑ ΚΙΚΗ «Μισό φεγγάρι»

Βλέπω ένα γούβωμα βαθύ.
 Ποιό χέρι αρπακτικό
μπήκε πήρε πολύ έφυγε
και δεν πρόφτασα;

Άραγε σε ποιό όνειρο
ανέθεσα του όλου τη φύλαξη
 και το πήρε ο ύπνος;

Ακούω το νυχτολούλουδο
σαν κούκος ρολογιού
πετάγεταιέξω απ΄το άρωμά του
 φωνάζοντας
 νύχτωσε βγες να δεις
 και είδα να χαράζεται ψηλά
ένα μισό και ούτε φεγγάρι
σα μαχαιριά σε υπερφυσικό
 θεού σαγόνι ή μάλλον
σαν φιλιού το κάτω χείλος
και το επάνω να φιλάει το σκοτάδι
 -ποιός και σε ποιόν μισοείπε:
 αν είναι αργά
κοιμήσου στο κρεβάτι μου εσύ
κι εγώ στον καναπέ.

Αχ,υπομνηστικό φεγγάρι
 στέκεις εκεί πάνω
σα μισή ωραιότητα
 και σαν ολόκληρη ευκαιρί
α κοιτάζοντάς σε να μετρώ
πόσα μισά δεν πρόλαβα
 ν΄αφήσω.

ΜΙΛ.ΜΑΛΑΚΑΣΗΣ Παίζει ἀπόψε τὸ φεγγάρι
Παίζει ἀπόψε τὸ φεγγάρι
Μέσα στὴν κληματαριά,
Ποὖναι νὰ τὸ πιεῖς, ἀλήθεια,
Στὸ ποτήρι,

Κι ὄχι τόσο γιατὶ παίζει
Στὴν κληματαριά,
Ὅσο γιατὶ φέγγει δίπλα
Σ᾿ ἕνα παραθύρι…


ΚΕΝΤΡΟΥ – ΑΓΑΘΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ   Αυγουστιάτικο φεγγάρι
Φεγγάρι σπλαχνικό

Σκαρφαλωμένο σε μισόκλειστα παράθυρα

Όταν κοιτάζεις συγγενείς και φίλους
Να ξενυχτάνε τους νεκρούς τους
Την εξοικείωση βοηθάς
Ζώντων τε και τεθνεώτων
ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ ΝΑΠΟΛΕΩΝ -  Νυχτερινό 2

Ένα φεγγάρι πράσινο, μεγάλο,
που λάμπει μεσ’ τη νύχτα – τίποτ’  άλλο.
Μια φωνή γρικιέται μέσ’ το σάλο
και που σε λίγο παύει -τίποτ’ άλλο.
Πέρα μακριά, κάποιο στερνό σινιάλο
του καραβιού που φεύγει -τίποτ΄άλλο.
Και μόνον εν παράπονο μεγάλο
στα βάθη του μυαλού μου. -Τίποτ’  άλλο.

ΣΟΥΤΣΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ 


Τι ωραίο φεγγαράκι!
Τι ερωτική βραδιά!
Ήσυχα τ’ αεράκι
παίζει μέσα στα κλαδιά.

Κοίταξε το αηδόνι
μες στα φύλλα πώς πετά,
και στες βρύσες το τρυγόνι,
πώς το ταίρι του ζητά.

Τ’ ανταμώνει, τ’ αγκαλιάζει
με λαχτάρα και χαρά˙
το φιλεί, γλυκοστενάζει
και σαλεύει τα πτερά.

Τι πουλάκι’ αγαπημένα!
Τι αθώοι στεναγμοί!...
Τέτοιον έρωτα σ’ εμένα,
σκληρή! Δείξε μιαν στιγμή.

ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ ΖΑΧΑΡΙΑΣ - Αγροτικό

Στο σταύλο απόψε ήρθε το φεγγάρι...
Εκοίταξεν απ' το παράθυρό του,
είδε την αγελάδα, το μοσκάρι,
το βόδι που μασούσε το σανό του.

Στον κήπο μας ανήσυχο γλιστρούσε,
ανέβηκεν απάνω στη συκιά μας,
εμέτρησε τα λίγα πρόβατά μας,
είδε το γάιδαρό μας και γελούσε.

Πήγε στ' αμπέλι, πήγε στο λιοστάσι,
άκουσε τα κουδούνια απ' το κοπάδι,
χωρίς κουβά κατέβη στο πηγάδι
κι ήπιε νερό πολύ να ξεδιψάσει.

Στης λεύκας μας τα φύλλα παιγνιδίζει
στον ουρανό τον καθαρό ανεβαίνει.
Μια χήνα το κοιτάζει σαστισμένη
κι ο σκύλος μας ακόμα το γαυγίζει.

Δ. ΣΟΛΩΜΟΣ - ΚΡΗΤΙΚΟΣ
Ἀκόμη έβάστουνε ἡ βροντή...
Κι ἡ θάλασσα, ποὺ σκίρτησε σὰν τὸ χοχλὸ ποὺ βράζει,
ἡσύχασε καὶ ἔγινε ὅλο ἡσυχία καὶ πάστρα,
σὰν περιβόλι εὐώδησε κι ἐδέχτηκε ὅλα τ᾿ ἄστρα·
κάτι κρυφὸ μυστήριο ἐστένεψε τὴ φύση
κάθε ὀμορφιὰ νὰ στολιστεῖ καὶ τὸ θυμὸ ν᾿ ἀφήσει.
Δὲν εἶν᾿ πνοὴ στὸν οὐρανό, στὴ θάλασσα, φυσώντας
οὔτε ὅσο κάνει στὸν ἀνθὸ ἡ μέλισσα περνώντας,
ὅμως κοντὰ στὴν κορασιά, ποὺ μ᾿ ἔσφιξε κι ἐχάρη,
ἐσειόνταν τ᾿ ὁλοστρόγγυλο καὶ λαγαρὸ φεγγάρι·
καὶ ξετυλίζει ὀγλήγορα κάτι ποὺ ἐκεῖθε βγαίνει,
κι ὀμπρός μου ἰδοὺ ποὺ βρέθηκε μία φεγγαροντυμένη.
Ἔτρεμε τὸ δροσάτο φῶς στὴ θεϊκιὰ θωριά της,
στὰ μάτια της τὰ ὁλόμαυρα καὶ στὰ χρυσὰ μαλλιά της.ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ 

Τ.ΛΕΙΒΑΔΙΤΗΣ - Περιμένοντας το βράδυ 
Δὲν ξέρω πῶς, δὲν ξέρω ποῦ, δὲν ξέρω πότε, ὅμως τὰ βράδια

κάποιος κλαίει πίσω ἀπὸ τὴν πόρτα

κι ἡ μουσικὴ εἶναι φίλη μας – καὶ συχνὰ μέσα στὸν ὕπνο
ἀκοῦμε τὰ βήματα παλιῶν πνιγμένων ἢ περνοῦν μὲς
στὸν καθρέφτη πρόσωπα
ποῦ τὰ εἴδαμε κάποτε σ᾿ ἕνα δρόμο ἡ ἕνα παράθυρο
καὶ ξανάρχονται ἐπίμονα
σὰν ἕνα ἄρωμα ἀπ᾿ τὴ νιότη μας – τὸ μέλλον εἶναι ἄγνωστο
τὸ παρελθὸν ἕνα αἴνιγμα
ἡ στιγμὴ βιαστικὴ κι ἀνεξήγητη.
Οἱ ταξιδιῶτες χάθηκαν στὸ βάθος
ἄλλους τοὺς κράτησε γιὰ πάντα τὸ φεγγάρι
οἱ καγκελόπορτες τὸ βράδυ ἀνοίγουνε μ᾿ ἕνα λυγμὸ
οἱ ταχυδρόμοι ξέχασαν τὸ δρόμο
κι ἡ ἐξήγηση θὰ ᾿ρθεῖ κάποτε
ὅταν δὲν θὰ χρειάζεται πιὰ καμία ἐξήγηση.
Ά, πόσα ρόδα στὸ ἡλιοβασίλεμα – τί ἔρωτες Θεέ μου, τί ἡδονὲς
τί ὄνειρα!
Ας πᾶμε τώρα νὰ ἐξαγνιστοῦμε μὲς στὴ λησμονιά.

ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ ΝΑΠΟΛΕΩΝ-Χειμωνιάτικο τοπίο
Ἕν᾿ ἀλλόκοτο φεγγάρι σὰν ἕνα κομμάτι πάγου,
πεθαμένο καὶ στημένο μέσ᾿ στὴ μέση του πελάγου,
μιὰ βουβή, μεγάλη ξέρα, πιὸ γυμνὴ κι ἀπὸ παλάμη,
μ᾿ ἕνα γέρικο, θλιμμένο, τραγικό, μικρὸ καλάμι
κι ἕνας ἴσκιος -ἕνα κάτι- ποὺ δὲ ξέρω τί ἔχει χάσει
κι ἀπὸ τότε φέρνει γύρα, μὴ μπορώντας νά ῾συχάσει.
Παγωμένο τὸ χαμένο κι ὅλο φῶς, ἐκεῖνο τρίο,
σιωποῦσε κι ἀγρυπνοῦσε, μέσ᾿ στὴ νύχτα, μέσ᾿ στὸ κρύο...



ΣΑΧΤΟΥΡΗΣ - Το φεγγάρι γελάει 


Καίει 
καίει η νύχτα 
οι άνθρωποι τρώνε 
ονομάζοντας σκοτεινές αρρώστιες 
η γυναίκα λέει για ένα γάμο 
Ανεβαίνει 
ανεβαίνει φωτεινή ρουκέτα 
στον ουρανό η νύφη 
ο γαμπρός κόλλησε στη γη 
γεμάτος κόκκινα στίγματα και στάχτη 
κλαίει η γυναίκα 
το φεγγάρι γελάει 
το φεγγάρι κλαίει 
η γυναίκα γελάει 


Oδυσσέας Ελύτης

Νυν της Σελήνης το μελάγχρωμα το ανίατο

Αιέν το χρυσοκύανο του Γαλαξία σελάγισμα

Umberto Fiori - ΠΕΡΑΣΜΑ

Επιστρέφει το σκοτάδι.


Πάνω στα σπίτια ξαναβγαίνει

το φεγγάρι, και ανεβαίνει γεμάτο

και πάντοτε πιο φωτεινό
στον έναστρο ουρανό.
Πάλι αυτό το ωραιότατο άδειο
εκεί πάνω ψηλά
σε πιέζει σαν
ένα προσωπικό γεγονός.
Το νιώθεις σαν ένα χρέος,
όπως το τηλέφωνο
όταν συνεχίζει να χτυπάει
στο σπίτι κάποιου άλλου


ενώ ανεβαίνεις τις σκάλες. 
μτφ: Γιάννης Παππάς

Ο.ΕΛΥΤΗΣ - ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΙ 

Το διάδημα του φεγγαριού στο μέτωπο της νύχτας

Όταν μοιράζονται οι σκιές την επιφάνεια
Της δράσης
Κι ο πόνος μετρημένος από εξασκημένο αυτί
Ακούσιος καταρρέει
Μες στην ιδέα που αχρηστεύεται απ' το μελαγχολικό
Σιωπητήριο.

ΧΙΟΝΗΣ ΑΡΓΥΡΗΣ
 Έν' ασημένιο κέρμα το φεγγάρι, που κάποτε τινάξαν στο διάστημα οι θεοί, κορώνα γράμματα την τύχη παίζοντας αυτού του κόσμου, έν' ασημένιο κέρμα που δεν έπεσε ποτέ, αλλ' έμεινε εκεί, μετέωρο, στο χάος.

Γι' αυτό και δεν αποφασίστηκε ποτέ η τύχη αυτού του κόσμου, γι' αυτό και αδιάκοπα κοιτάμε μ' αγωνία το φεγγάρι, μην πάει και πέσει απ' του χαμού μας την πλευρά.

ΡΙΤΣΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ «Σονάτα του σεληνόφωτος»
"φησέ με ναρθ μαζί σου. Τί φεγγάρι πόψε! Εναι καλ τ φεγγάρι, - δ θ φαίνεται πο σπρισαν τ μαλλιά μου. Τ φεγγάρι θ κάνει πάλι χρυσ τ μαλλιά μου. Δ θ καταλάβεις. φησέ με νρθω μαζί σου.
ταν χει φεγγάρι, μεγαλώνουν ο σκις μς στ σπίτι, όρατα χέρια τραβον τς κουρτίνες, να δάχτυλο χν γράφει στ σκόνη το πιάνου λησμονημένα λόγια - δ θέλω ν τ᾿ κούσω. Σώπα.
φησέ με νρθω μαζί σου λίγο πι κάτου, ς τ μάντρα το τουβλάδικου, ς κε πο στρίβει  δρόμος κα φαίνεται  πολιτεία τσιμεντένια κι έρινη, σβεστωμένη μ φεγγαρόφωτο τόσο διάφορη κι ϋλη, τόσο θετικ σν μεταφυσικ πο μπορες πιτέλους ν πιστέψεις πς πάρχεις κα δν πάρχεις πς ποτ δν πρξες, δν πρξε  χρόνος κ᾿  φθορά του. φησέ με νρθω μαζί σου.                                                                                                     ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ 


Γ ΡΙΤΣΟΣ .  Όνειρο καλοκαιρινού μεσημεριού 

Τότε το φεγγάρι  σκόνταψε στις ιτιές κι έπεσε στο πυκνό χορτάρι.
Μεγάλο σούσουρο έγινε στα φύλλα.
Τρέξανε τα παιδιά, πήραν στα παχουλά τους χέρια το φεγγάρι κι όλη τη νύχτα παίζανε στον κάμπο.
Τώρα τα χέρια τους είναι χρυσά, τα πόδια τους χρυσά, κι όπου πατούν αφήνουνε κάτι μικρά φεγγάρια στο νοτισμένο χώμα. Μα, ευτυχώς, οι μεγάλοι που ξέρουν πολλά, δεν καλοβλέπουν. Μονάχα οι μάνες κάτι υποψιάστηκαν.
Γι αυτό τα παιδιά κρύβουνε τα χρυσωμένα χέρια τους στις άδειες τσέπες, μην τα μαλώσει η μάνα τους που όλη τη νύχτα παίζανε κρυφά με το φεγγάρι.» […]



Ο ΕΛΥΤΗΣ - ΗΛΙΟΣ Ο ΠΡΩΤΟΣ 


Φεγγάρι εδώ φεγγάρι εκεί
Αίνιγμα διαβασμένο από τη θάλασσα
Για το δικό σου το χατίρι
Ο κήπος έμπαινε στη θάλασσα
βαθύ γαρίφαλο ακρωτήρι


Ν. ΓΚΑΤΣΟΣ - ΑΜΟΡΓΟΣ 

Μὰ εἶταν ἀγέρας κι ἔφυγε κορυδαλλὸς κι ἐχάθη
Εἶταν τοῦ Μάη τὸ πρόσωπο τοῦ φεγγαριοῦ ἡ ἀσπράδα
Ἕνα περπάτημα ἐλαφρὺ σὰ σκίρτημα τοῦ κάμπου
Ἕνα φιλὶ τῆς θάλασσας τῆς ἀφροστολισμένης.



Ν ΓΚΑΤΣΟΣ - ΜΟΝΑΞΙΑ 
Κι' ἐσύ, φεγγάρι, ποὺ περνᾶς μέσα στὰ σύννεφα γοργά,

κι' ὅλα τὰ λούζεις στὸ ἄϋλο φῶς καὶ στὰ ἀσημένια κάλλη

Κάποιας ζωῆς ἀπόκοσμης, τώρα, ποὺ ἡ νύχτα ἀναριγᾶ,
πές μου, φεγγάρι, τὰ παλιὰ δὲ θὰ ξανάρθουν πάλι;






              Πηγή: http://homouniversalisgr.blogspot.gr/

Τετάρτη 14 Σεπτεμβρίου 2016

Η σφαγή της Βιάννου, 14-16 Σεπτεμβρίου 1943...


Αποτέλεσμα εικόνας για σφαγή τησ βιάννου
Μια μέρα σαν και σήμερα, του Τιμίου Σταυρού, πριν 73 χρόνια, άρχιζε ο αφανισμός των ανθρώπων και των χωριών της Βιάννου. Οι Γερμανοί, εκδικούμενοι τη σφαγή της φρουράς τους από τις αντάρτικες ομάδες Μπαντουβά – για την επίθεση αυτή υπήρξε διαφωνία ανάμεσα στις αντιστασιακές οργανώσεις, καθώς το ΕΑΜ δεν συμφώνησε λόγω των αναμενόμενων αντιποίνων- επιτέθηκαν στις 14 Σεπτεμβρίου στα χωριά της επαρχίας. Η σφαγή κράτησε 3 μέρες, μέχρι τις 16 Σεπτεμβρίου, κι έφτασε μέχρι τα δυτικά χωριά της Ιεράπετρας. Αλλά ακόμη και σε κάθε απομονωμένο μετόχι. Βρήκαν το θάνατο 401 άνθρωποι. Εκείνες τις τρεις ημέρες. Πολλοί άλλοι πέθαναν αργότερα από τα τραύματα του σώματος ή της ψυχής.
    Η σφαγή δεν περιορίστηκε καν στον ανδρικό πληθυσμό πάνω από 16 χρόνων, όπως ήταν η αρχική διαταγή. Γέροντες ανάπηροι, γυναίκες ανήμπορες, μωρά παιδιά, αγόρια και κορίτσια, βρήκαν το θάνατο, σημαδεμένοι όλοι τους απ’ τη ναζιστική μανία και το μίσος. Οι Γερμανοί έμπαιναν στα χωριά, σκότωναν μαζικά, και μετά, δίπλα στα πτώματα έτρωγαν, έπιναν και συνέχισαν το δρόμο τους… Σε μερικές περιπτώσεις εμφανίζονταν δήθεν «φιλικοί» προς τους κατοίκους, ώστε αυτοί να μην επιχειρήσουν να φύγουν. Και τους παγίδευαν έτσι, ξεκινώντας τη μαζική σφαγή…
    Αφορμή, όπως αναφέραμε, ήταν η επίθεση των αντάρτικων ομάδων Μπαντουβά στο φυλάκιο της Σύμης, στις 12 Σεπτεμβρίου 1943. Ήταν όμως μόνο αφορμή. Η αιτία ήταν άλλη. Η αντίσταση ολόκληρης της επαρχίας από την πρώτη ημέρα της κατοχής. Όπως έχει γράψει ο αείμνηστος Γ. Δ. Χρηστάκης, ο ακούραστος ερευνητής της τοπικής ιστορίας, πολύ πριν την γίνει το επεισόδιο στη Σύμη, ο διοικητής της γερμανικής αστυνομίας στο νομό Ηρακλείου, Χάρτμαν, είχε απειλήσει με καταστροφή την επαρχία λόγω της αντίστασης που εκδηλωνόταν. «Θα την κάψω την Βιάννο, γιατί υπάρχει εκεί οργανωμένη αντίσταση και υποθάλπουν αντάρτες και Άγγλους και γιατί είναι φωλιά ανταρτών τα βουνά της» ήταν η απειλή του σε Βιαννίτες που είχαν συλληφθεί για το σαμποτάζ που είχε γίνει τον Ιούλιο του 1943 στο αεροδρόμιο του Καστελλίου της Πεδιάδας.
    Μετά την επίθεση στη Σύμη, ο Γερμανός στρατηγός, Διοικητής του Φρουρίου Κρήτης, Μύλλερ, σε διαταγή του προς τις στρατιωτικές δυνάμεις που εστάλησαν στη Βιάννο ανέφερε: « Καταστρέψτε την επαρχία Βιάννου, εκτελέστε πάραυτα, χωρίς διαδικασία, τους άρρενες που είναι πάνω από 16 ετών και όλους όσους συλλαμβάνονται στην ύπαιθρο ανεξαρτήτως φύλου και ηλικίας»..... 
 Ο Νίκος Καζαντζάκης πήγε στα χωριά της Βιάννου. Είδε τα χνάρια της καταστροφής και συνομίλησε με κατοίκους που επέζησαν από το ολοκαύτωμα και κατέθεσαν τη μαρτυρία τους. Στην έκθεσή του κατέγραψε με λεπτομέρειες τη βαρβαρότητα των ναζί Ο Καζαντζάκης μετείχε στην Κεντρική Επιτροπή Διαπιστώσεως Ωμοτήτων εν Κρήτη, μαζί με τους Καλιτσουνάκη και Κακριδή και περιγράφει με συγκλονιστικές λεπτομέρειες τις ωμότητες των κατακτητών και τη θηριωδία τους κατά του άμαχου πληθυσμού. Η έκθεσή του, αποσπάσματα της οποίας φέρνει στο φως το «Εθνος», ήταν η επίσημη αναφορά προς το ελληνικό κράτος για τα δεινά της Βιάννου.
Ηταν Σεπτέμβριος του 1943 όταν ο τακτικός γερμανικός στρατός σάρωσε τα χωριά, δολοφονώντας, βασανίζοντας παιδιά και σκοτώνοντας γέρους καθηλωμένους στο κρεββάτι. Συνολικά 461 ανθρώπους. Και ύστερα…
assets_LARGE_t_420_54402415_type12713
«Εκ των εκτελεστών, εγκατασταθέντες δε εις μίαν αυλήν ολίγον απέχουσα από του τόπου της εκτελέσεως ήρχισαν να τρώγουν και να διασκεδάζουν, περιπαίζοντες και τας ολοφυρομένας γυναίκας και μιμούμενοι τας κραυγάς της απελπισίας των «Παναγιά μου, Παναγιά μου!» έγραφε ο Νίκος Καζαντζάκης. Ο συγγραφέας, μετά την απελευθέρωση, είδε την καταστροφή και κατέγραψε τις μαρτυρίες όσων επέζησαν.
«… 14/9, εορτήν της Ανυψώσεως του Τιμίου Σταυρού, επέπρωτο να συντελεσθή μία από τας φοβερωτέρας καταστροφάς που είδεν η Κρήτη καθ’ όλην την περίοδον της κατοχής• οι Γερμανοί εισέβαλον εις τα χωρία της Βιάννου, Αμιράς, Βαχός, Κεφαλοβρύσι, Κρεββατάς, Αγ. Βασίλειος, Πεύκος, Κάτω Σύμη, Γδόχια, Μύρτος, Μουρνιές, Ρίζα, Μάλλες κ.τλ. φονεύοντες μεμονωμένως μεν όσους συνήντων καθ’ οδόν -άνδρας, γυναίκας και παιδιά- εντός δε των χωρίων συγκεντρούντες τους άνδρας όλους και εκτελούντες αυτούς ομαδικώς».
«… Καθώς οι Γερμανοί εισήρχοντο εις τον Αμιράν, οι κάτοικοι, κατά σύστασιν του δημάρχου, τους υπεδέχθησαν εις την είσοδον του χωρίου κρατούντες οίνον, ρακήν και εδέσματα. Εκείνοι, έχοντες κυκλώσει εν τω μεταξύ όλην την περιοχήν, συνέλαβον τους άνδρας όλους -περί τους 100- τους οποίους άνευ διαδικασίας εξετέλεσαν μέχρις ενός, ολίγον κατωτέρω της δημοσίας οδού. Η κατά τμήματα εκτέλεσις αυτών διήρκεσεν από της 10ης πρωινής μέχρι της 4ης απογευματινής. Εν τω μεταξύ εφόνευον και όσους γέροντας και αναπήρους εύρισκον εντός των οικιών, μη δυναμένους να κινηθούν…».
assets_LARGE_t_420_54265510_type12128
«… επί μακρόν χρονικόν διάστημα αι γυναίκες μετέφερον χώμα εκ των πέριξ δια να συμπληρώσουν την ταφήν των οικείων των και την πρωίαν εύρισκον τήδε κακείσε διεσπαρασμένα τα μέλη αυτών από τους σκύλους, οι οποίοι κατά την νύκτα ανέσκαπτον τους προχείρους τάφους».
Οπως σημείωσε ο Καζαντζάκης, οι Γερμανοί προσπάθησαν να σκεπάσουν τα εγκλήματα και ζήτησαν από αρχιμανδρίτη να βεβαιώσει ότι δεν έγιναν παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου, εκείνος όμως απάντησε: «Τουφεκίστε με, αλλά ψεύτικη δήλωση δεν υπογράφω• γιατί είδα με τα μάτια μου γυναίκες ξεκοιλιασμένες».
«…Η Επιτροπή δεν θα λησμονήση ποτέ το σπαρακτικόν θέαμα που αντίκρυσεν…• επί του τόπου της εκτελέσεως εύρε συγκεντρωμένας περί τας 300 γυναίκας μελανηφορούσας μετά των τέκνων των, θρηνούσας, κοπτομένας και μυρολογούσας».
«Μεγαλώσαμε με τις αφηγήσεις και τα μοιρολόγια. Ολες οι οικογένειες έχουν θύματα. Για δεκαετίες δεν υπήρχε γυναίκα που να μη φοράει μαύρα» λέει ο κ. Παύλος Μπαριτάκης, δήμαρχος Βιάννου, ο οποίος παρουσίασε στο «Εθνος» την έκθεση ως ένα πολύτιμο ντοκουμέντο. «Υπάρχουν εν ζωή ορισμένοι που θυμούνται όσα έγιναν, όπως και τον Καζαντζάκη όταν είχε έρθει και τα κατέγραψε με ακρίβεια. Ομως η πολιτεία δεν αξιοποίησε την έκθεση αν και ήταν επίσημος κρατικός απεσταλμένος. Για εμάς υπάρχει προσβολή για τα εγκλήματα που έγιναν για τα οποία δεν έχει δοθεί καμία ένδειξη μετάνοιας. Υπάρχουν ανοικτές πληγές».
Σκότωσαν και τον ιερέα
assets_LARGE_t_420_54402418_type12128
ΚΕΦΑΛΟΒΡΥΣΙ. Και εδώ οι κάτοικοι ματαίως είχον αποπειραθή να μαλάξουν την μανίαν των Γερμανών προϋπαντήσαντες αυτούς με τον πρόεδρον της κοινότητος επικεφαλής, προσκομίζοντες ρακήν και εδέσματα. Οι Γερμανοί συνέλαβον όλους τους άνδρας τους ευρεθέντας εκεί και, αφού εξεδίωξαν τα γυναικόπαιδα, τους ετυφέκισαν παρά το σχολείον, 33 εν όλω, εξ ων επέζησαν 3.
Επίσης εφόνευσαν δια ξιφολόγχης τον υπέργηρον Εμμ. Γ. Κοντάκην επί της κλίνης του… Οι Γερμανοί, λεηλατήσαντες το χωρίον, απήλθον.
Εις τον ΚΡΕΒΒΑΤΑΝ εφόνευσαν 21…. Μεταξύ των εκτελεσθέντων ήτο και ο ιερεύς του Βαχού Λεωνίδας Πνευματικάκης, ευρισκόμενος εις Κρεββατάν και λειτουργών εν των ναώ επί τη εορτή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού. Ο ιερεύς παρουσιάσθη ενώπιον των Γερμανών υψών τον Σταυρόν και εξορκίζων αυτούς να λυπηθούν τους κατοίκους. Εις απάντησιν οι Γερμανοί επυροβόλησαν εναντίον του, ενώ δε εκείνος πληγωμένος εσύρετο δια να καταφύγη εις τινα οικίαν έρριψαν εκ νέου εναντίον του και τον αποτελείωσαν.
Μετά την εκτέλεσιν συνεκεντρώθησαν εις τον Κρεββατάν και τα εκτελεστικά αποσπάσματα Βαχού, Αμιρών και Κεφαλοβρύσου και υπό τους ήχους φωνογράφου ήρχισαν να διασκεδάζουν επί του δώματος του Γ. Ζωάκη και έπειτα μεθυσμένοι κατελθόντες εχόρευαν επί των πτωμάτων των εκτελεσθέντων φωνάζοντες «Χάιλ Χίτλερ» και «Ζήτω η Γερμανία» (ελληνιστί).
Ομαδικές εκτελέσεις και βιασμοί γυναικών
assets_LARGE_t_420_54402419_type12128
Ουδέ του ΑΓΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ εφείσθησαν παρ’ όλας τας κατά την προηγουμένην ημέραν δοθείσας υποσχέσεις• ούτω το απόγευμα της 14/9 εξετελέσθησαν 31 εν όλω άνδρες (εξ ων τους 24 ομαδικώς)
….Ο Εμμ. Συμβουλάκης, συλληφθείς καθ’ ην στιγμήν εζήτει να διαφύγη κρατών την τριετήν θυγατέραν του εις τας αγκάλας, περιελήφθη εις την ομαδικήν εκτέλεσιν, υποχρεωθείς να κρατή το τέκνον του. Διαφυγών τας σφαίρας έπεσε κατά γης προσποιηθείς τον νεκρόν• επειδή όμως το νήπιον έκλαιε, ένας Γερμανός στρατιώτης το επυροβόλησεν εκ του πλησίον και το εφόνευσεν. Ο δυστυχής πατήρ έμεινεν επί ώρας ακίνητος, με τα αίματα και τον διεσκορπισμένον μυελόν του τέκνου του επί του προσώπου, μέχρις ότου οι Γερμανοί, αφού έφαγαν και διεσκέδασαν, απεχώρησαν.
Μεταξύ του γερμανικού εκτελεστικού αποσπάσματος ήτο και εις στρατιώτης ιδιαίτερον μίσος κατά του χωρίου τρέφων. Ούτος κατ’ Ιανουάριον του 1943, εν ώρα μέθης, ευρών εν Αγίω Βασιλείω μίαν γυναίκαν καθ’ οδόν, επεχείρησεν να την κακοποιήση• εκείνη κατέφυγε εις τινα οικίαν, εντός της οποίας ο Γερμανός εισελθών εφόνευσεν τον εκεί ευρισκόμενον και κατ’ εκείνην την ώραν τρώγοντα (Σ.Μ.) εκ Καλύμνου, επειδή δε η καταδιωκομένη γυναίκα είχε δραπετεύσει, εισελθών εις άλλην οικίαν, εξεδίωξεν τον ιδιοκτήτην και εβίασε την σύζυγόν του (Δ.Β.), τέλος εξελθών εις τας οδούς ήρχισε να πυροβολή. Οι κάτοικοι δεν ετόλμησαν να τον συλλάβουν, περιορισθέντες να τον καταγγείλουν εις τας προϊσταμένας του αρχάς. Ο στρατιώτης εδικάσθη εις την Βιάννον και κατεδικάσθη εις 5ετή φυλάκισιν μετά το πέρας του πολέμου (!) και εις στέρησιν της αναλογούσης εις αυτόν μερίδος σιγαρέττων επί 6 μήνας. Αυτός λοιπόν ο στρατιώτης ελθών τώρα ως μέλος του εκτελεστικού αποσπάσματος εφρόντισε να εκδικηθή όλους όσους τον είχον καταγγείλει, μεταξύ άλλων, τον πρόεδρον της κοινότητος Αγγ. Χατζάκην.
Εσφαξαν παιδιά για να μαρτυρήσουν τους αντάρτες
assets_LARGE_t_420_54402417_type12128
Τα ανατολικώτερον κείμενα χωρία της Βιάννου, τα εις τον νομόν Λασηθίου (επαρχ. Ιεραπέτρας) υπαγόμενα, επλήρωσαν την επομένην ημέραν (15/9). Ούτω οι Γερμανοί εφόνευσαν:
Εις τα ΓΔΟΧΙΑ 37 εν όλω. Το σύστημα υπήρξε το ίδιον• οι άνδρες οίτινες είχον προηγουμένως φύγει εκ του χωρίου επειδή οι Γερμανοί δεν προέβαινον εις καμμίαν βιαίαν πράξιν, επανήλθον, και τότε τους συνέλαβον και τους εξετέλεσαν μαζί με όσους ευρίσκοντο εντός του χωρίου. Δέκα επτά εξετελέσθησαν ομαδικώς      δια πολυβόλου εις την θέσιν Καρτσανά, οι υπόλοιποι εντός του χωρίου και ανά τους αγρούς…. Εξ άλλου έκαυσαν επί της κλίνης του, επιχύσαντες βενζίνην, τον ανάπηρον Γεώργ. Μπεκράκην, ετών 40, πατέρα 4 ανηλίκων τέκνων.
Επειδή όλη η περιφέρεια εκηρύχθη νεκρά, απαγορευθείσης πάσης εν αυτή κυκλοφορίας, οι νεκροί παρέμειναν επί δύο μήνας άταφοι, καταφαγωθέντες υπό των κυνών.
assets_LARGE_t_420_54265509
«… ο πατήρ βλέπων τους Γερμανούς να πλησιάζουν (14/9) απεμακρύνθη από το αγρόκτημα και εκρύβη εντός σχοίνου, οπόθεν ηδύνατο να παρακολουθήση τα συμβαίνοντα. Οι Γερμανοί εισελθόντες εις τον οικίσκον του κτήματος ευρόντες σακκίδια (βούργες) πολλά με τρόφιμα, ανήκοντα εις τους φεύγοντας κατοίκους, υποψιάσθησαν ότι ταύτα προορίζονται δια τους αντάρτας.
Τότε συνέλαβον τα εγκαταλελειμμένα παιδιά και ήρχισαν να τα βασανίζουν, δια να προβούν εις αποκαλύψεις• τα ωδήγησαν έξω, εχαράκωσαν με την ξιφολόγχην τα μάγουλά των και τας κνήμας των, τα εκέντησαν εις τα πέλματα και επειδή εκείνα δεν είχον τι να μαρτυρήσουν, τους απέσπασαν τα δόντια με την ξιφολόγχην και τέλος τα έσφαξαν δι’ αυτής• έπειτα τα εξήπλωσαν επί του τοίχου του κτήματος με κρεμασμένας τας κεφαλάς.

                                                                                                              Πηγή: ethnos.gr


Κυριακή 11 Σεπτεμβρίου 2016

Καλή σχολική χρονιά σε όλους!

Αποτέλεσμα εικόνας για καλή σχολική χρονιάΑρχίζει το σχολείο αύριο Δευτέρα με τον αγιασμό, λογικό είναι λοιπόν να εξετάσουμε μερικές λέξεις του σχολείου, από το εξαιρετικό ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου.
Το σχολείο προέρχεται από τη σχολή, λέξη που είναι μεν αρχαία αλλά έχει υποστεί, στη διαδρομή της μέσα στους αιώνες, μιαν αναπάντεχη εξέλιξη. Πράγματι, στα αρχαία ελληνικά η λέξη σχολή σήμαινε αρχικά την ανάπαυση, την απραξία, τον ελεύθερο χρόνο, ενώ η ασχολία σήμαινε ακριβώς την απουσία αργίας, ελεύθερου χρόνου. Η αρχαία σημασία επιβιώνει και σήμερα, ως σχόλη ή σκόλη (Κυριακή γιορτή και σκόλη να ’ταν η βδομάδα όλη, τραγουδούσε η Αλίκη), αλλά και στο σχόλασμα των μαθητών ή των εργαζομένων. Στη σημερινή χρήση, ο τόνος έχει ανέβει, για να αποφεύγεται η σύγχυση της σχόλης με τη σχολή που σημαίνει πια άλλο πράγμα –αυτό το λέμε προφύλαξη.

Λοιπόν, όταν ο Αθηναίος της εποχής του Περικλή έλεγε «σχολήν άγω» αυτό σήμαινε ότι καθόταν αραχτός και ήρεμος· κι επειδή μόνο ο απαλλαγμένος από τις σκληρές βιοποριστικές ασχολίες μπορούσε να αφιερώνει χρόνο στη συζήτηση με άλλους και στην πνευματική του καλλιέργεια, σιγά-σιγά η λ. σχολή παίρνει τη σημασία «σπουδή, φιλοσοφική συζήτηση» και αργότερα, στην ελληνιστική εποχή, φτάνει να σημαίνει και το μέρος, το ίδρυμα όπου σπουδάζει κανείς και αποκτά γνώσεις.
Από τη σχολή προέρχεται και το λατινικό δάνειο schola, που είναι η αρχή όλων των σημερινών school, école, scuola και των άλλων λέξεων σχεδόν όλων των ευρωπαϊκών γλωσσών που σημαίνουν «σχολείο». Να σημειωθεί πάντως ότι η λέξη σχολείον είναι της ελληνιστικής εποχής και μάλλον σπάνια· τα παιδιά των αρχαίων προγόνων μας την εποχή του Περικλή είχαν δάσκαλο τον παιδαγωγό ή πήγαιναν σε διδασκαλείον, όχι σε σχολείον ούτε καν σε σχολή.
Στο σχολείο διδάσκει ο δάσκαλος. Υπάρχουν βέβαια, στη μέση εκπαίδευση, οι καθηγητές, αλλά, κακά τα ψέματα, η λέξη «δάσκαλος» έχει μιαν ιδιαίτερη φόρτιση –γι’ αυτό κι όταν θέλουμε να παινέψουμε κάποιον καθηγητή για τη μεταδοτικότητά του, για την προνομιακή σχέση του με τους μαθητές, λέμε με έμφαση πως είναι δάσκαλος. «Δάσκαλος» ήταν, ας πούμε, το παρατσούκλι με το οποίο ήταν γνωστός ο Απόστολος Αποστόλου, ο αριστερός επί σειρά θητειών δήμαρχος Μυτιλήνης, παρόλο που ήταν στην πραγματικότητα καθηγητής της Χημείας.
Ο δάσκαλος διδάσκει· η αρχαία λέξη, άλλωστε, είναι διδάσκαλος, με αναδιπλασιασμό από μια ρίζα δα- που τη βρίσκουμε και στον δαήμονα, τον γνώστη ή, με στερητικό, στον αδαή. Ο διδάσκαλος έγινε δάσκαλος με απλολογία, μια σοφή διεργασία της λαϊκής ομιλίας, όπως και το βιβάζω έγινε βάζω ή όπως, στις μέρες μας, τον περιβαλλοντολόγο πολλοί τον λένε περιβαντολόγο ή αθλίατρο τον αθλητίατρο, με τη διαφορά ότι τις πρώτες μεταβολές επειδή δεν τις είδαμε όταν συνέβαιναν τις αποδεχτήκαμε σαν αυτονόητες, ενώ οι δεύτερες, που τις βλέπουμε να συμβαίνουν τώρα, προκαλούν οργή σε πολλούς –δηλαδή μελετάει το περιβάντο; Ε, όσο δάσκει ο δάσκαλος.
Δάσκαλε που δίδασκες και νόμο δεν εκράτεις, λέει η παροιμία για να στηλιτεύσει την ασυνέπεια μεταξύ λόγων και έργων. Μ’ όποιον δάσκαλο καθίσεις, τέτοια γράμματα θα μάθεις, υποστηρίζει μια άλλη –και βέβαια κυρίως λέγεται όταν η επίδραση του εμπειρότερου είναι κακή. Απ’ τ’ αυτί και στο δάσκαλο, λέμε για κάτι που γίνεται αμέσως και με πειθαναγκασμό –και βρήκε τον δάσκαλό του, όταν κάποιος ικανός ή πονηρός υποσκελιστεί από κάποιον άλλον ικανότερο ή επιτηδειότερο. Παρόλο που δασκάλες υπάρχουν εδώ και πάνω από έναν αιώνα και μάλιστα σήμερα οι γυναίκες εκπαιδευτικοί αποτελούν σαφώς την πλειοψηφία, δεν έχουν αφήσει το ίχνος τους στη (βαθιά σεξιστική άλλωστε) φρασεολογία μας.
Όσο για τους μαθητές, η λέξη είναι επίσης αρχαία. Στις Νεφέλες του Αριστοφάνη, όταν ο Στρεψιάδης επισκέπτεται το φροντιστήριον του Σωκράτη, λέει «εγώ γαρ ουτοσί ήκω μαθητής εις φροντιστήριον». Η λέξη προέρχεται από το ρήμα μανθάνω, από θέμα μαθ- που ανάγεται σε ινδοευρωπαϊκή ρίζα που συνδέεται με τη σκέψη και τις πνευματικές δραστηριότητες. Ο μαθητής εξ ορισμού είναι άπειρος, κάτι που εκφράζεται πιο παραστατικά με το υποτιμητικό υποκοριστικό μαθητούδι ενώ για να αναφερθούμε στο σύνολο των μαθητών χρησιμοποιούμε συχνά το παλιομοδίτικο κλισέ «η μαθητιώσα νεολαία», που δεν είναι αυθεντικό αρχαίο αλλά λόγιος σχηματισμός από το αρχαίο εφετικό ρήμα «μαθητιώ» (επιθυμώ να μάθω) και πλάστηκε ως μεταφραστικό δάνειο από το γερμ. lerneifrig.
Η λέξη «παιδεία», πάλι, προέρχεται από το ρήμα «παιδεύω», κι αυτό με τη σειρά του από τη λέξη «παις», το παιδί. Αρχικά «παιδεύω» σήμαινε «ανατρέφω, εκπαιδεύω παιδί», όμως επειδή η εκπαίδευση συνοδευόταν από τιμωρίες, σιγά-σιγά, από τα ελληνιστικά κιόλας χρόνια, και ιδίως από τον χριστιανισμό, το ρήμα παίρνει και τη σημασία «τιμωρώ» και στη συνέχεια «ταλαιπωρώ, βασανίζω». Θα θυμάστε το βιβλικό «oν αγαπά Κύριος παιδεύει»: δεν εννοεί «εκπαιδεύει» αλλά «τιμωρεί».

                                                                               Καλό σχολείο σε γονείς και μαθητές...