81 χρόνια από την ίδρυση του ΕΑΜ...

 

Ώσπου μια νύχτα του Σεπτέμβρη 1941, ιδρύθηκε το ΕΑΜ. Και σήμανε τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα. Νέοι στο νου και στην καρδιά το φτιάξανε. Όταν οι παλαιοί πολιτικοί, κηρύχνοντας υποταγή, ξαπλώθηκαν στις πολυθρόνες, απ' όπου δε σηκώθηκαν, παρά μαζί με τα στρατεύματα του Σκόμπι στην άφιξή τους στην πρωτεύουσα...Άνθρωποι του λαού, που πόναγαν τον πόνο του, ίδρυσαν το ΕΑΜ. Εκείνο το ΕΑΜ που, για πρώτη φορά στην ιστορία του κακόμοιρου τούτου τόπου, κατάφερε να ενώσει την Ελλάδα. Να ενωθούν μες στο ΕΑΜ οι Έλληνες , σαν να' τανε η οικογένειά τους. Και να διαφοροποιηθούν μες στο ΕΑΜ οι Έλληνες , σαν να' ταν ένα απέραντο μορφωτικό σκολειό του γένους.
Σαν τ' αποξεραμένο τούβλο που περιμένει και ρουφά τη βροχή, δέχτηκε ο ελληνικός λαός το πατριωτικό εγερτήριο. Κι αρχίζει αυτοστιγμεί το πανηγύρι.
Άλλοι που την είδαν καλύτερα, θα μιλήσουν για την επαρχία μας, για κείνη τη λαμπάδα τη φλεγόμενη κι όμως μηδέποτε καιόμενη, που στάθηκε η ελληνική ύπαιθρος στην περίοδο της κατοχής. Γι' αυτήν, που έδωσε τον αντάρτη του βουνού, τον αχεριώνα της για κατάλυμα, την τελευταία φούχτα καλαμπόκι της, το τελευταίο μουλάρι της στον διασυμμαχικόν αγώνα. Αυτή, που έδωσε την τραγωδία του Δίστομου, τη φρίκη των Καλαβρύτων, και το Καρπενήσι. Το Καρπενήσι κάηκε συνέχεια 3 φορές από τους γερμανοτσολιάδες. Όταν λευτερωθήκαμε και κατέβαιναν τον Οχτώβρη οι εαμίτες από τα βουνά στην πρωτεύουσα, το Καρπενήσι δεν υπήρχε πια. Είχανε στήσει οι κάτοικοί του κομμάτια λαμαρίνες κι ήταν χωμένοι κάτω - κει. Κι είχανε κατά οικογένειες στημένες δυο κοτρώνες, κι απάνω κει εμαγειρεύανε. Κι ήτανε τα τσαντήρια εκείνα τόσο χαμηλά, που δεν στηνόντουσαν ολόρθοι. Κι ήτανε εκείνη την ημέρα κατακλυσμός βροχή, κι επλέγανε όλα μέσα στα νερά, σαν να ταξίδευε ο Νώες με την Κιβωτό του.
Μια σεβαστή κυρία στρατηγού μάς το΄λεγε:
" Ήταν να φρίξεις, όταν από κάτω εκεί έβλεπες τους ανθρώπους αυτούς να γελούνε! Μας φώναζαν ζήτω η ελευθερία, ζήτω το ΕΑΜ, κι είχαν κουράγιο, σε τέτοια αθλιότητα, να μπορούν να γελούνε!..."
Αυτή ήταν η Εαμική επαρχία μας κατά την κατοχή, αυτή η ίδια, μ' όσα κι αν συκοφαντούν, παραμένει και σήμερα.
Εμείς εδώ είχαμε τότε τη μάχη της Αθήνας και των συνοικισμών της.
Καισαριανή, Καλλιθέα, Κοκκινιά, Δουργούτι, Γκύζη, Περιστέρι, Κολωνός, Παγκράτι, Βύρωνας, κι όλες οι συνοικίες μας και τα μικροσοκάκια.
Στο κέντρο της Αθήνας βασίλευε ο καταχτητής και τα κοπέλια του. Γύρω τριγύρω ωστόσο απ' το Λυκαβηττό, απ' ανατολή σε δύση, πέρα - πέρα σ' όλη την έχταση των κυκλικών συνοικισμών μας, ζούσε ένας κόσμος πολύ αλλιώτικος. Δεν έπαιζαν αυτοί με δόγματα. Δε νοιάζονταν για αξιώματα. Δεν είχανε καιρό για χάσιμο. Δυο λέξεις μόνο ξέρανε: Λευτεριά - Αγώνας! Και τον φορτώσανε στους ώμους τους.
Στο κέντρο της Αθήνας, το αμαρτωλό εκείνο κέντρο, τη μισή αυτή σπιθαμή της Ελληνικής γης, όπου κυλιέται η κοσμικότητα κι οι λοιπές αρετές της, κι όπου φευγαλέα πατώντας το κάθε ξένη προσωπικότητα θάρρεψε τάχα μου πως γνώρισε απ' άκρου σ' άκρου την ψυχή της Ελλάδας ( ενώ η Ελλάδα είν' άλλη ), στο κέντρο της Αθήνας βγαίναν οι μεγαλόσχημες φυλλάδες υμνώντας τον καταχτητή, οι περισσότερες που γουργουρίζοντας σαν πυρωμένοι διάνοι, κυκλοφορούν ομοίως και σήμερα. Στ' απόμερα δρομάκια της Αθήνας, στις γωνιές, στο σκοτάδι, διασταυρώνουνταν οι αγωνιστές του παράνομου τύπου μας. Γύρω τριγύρω τους εβούιζαν τα χαφιεδολόι και τα μπλόκα.
Στο κέντρο της Αθήνας οι έμποροι του θανάτου μας χαχάνιζαν , στο σύμπαν, κι αποταμιεύοντας το αίμα της ζωής μας στις κασετίνες των μπιζού. Στ' απόμερα δρομάκια της Αθήνας , ακούστε τι γινότανε.
Ήταν Λαμπρή του ' 42. Στο σπίτι ενός καρχαρία, που λεγόταν Πεζάς, παρουσιάστηκαν στο τραπέζι γερά τα ψημένα αρνιά, και για να κάμουνε εντύπωση τους είχαν σύρμα στο λαιμό, για να κουνούνε το κεφάλι τους σαν να ' ταν ζωντανά. Δεν είχαν άλλο τίποτα, ν' απασχολήσουνε τη φαντασία. Μέσα σε σπίτι αγωνιστών δυο - τρεις μαζεύτηκαν κι εκεί να γιορτάσουν. Μάτισαν τα λεφτά τους σε ηρωικούς συνδυασμούς. Όσο περνούσε η ώρα ο άντρας του σπιτιού κοίταζε μ' αγωνία το ρολόι του:
" Αν δεν έρθουνε σε 5 λεφτά, δυο φίλες χάθηκαν απόψε", λέει.
Τα 5 λεφτά πέρασαν, και κάναν τάχα πως γιορτάζανε, και κανείς δε μιλούσε γι' αυτές που δεν ερχόνταν. Όταν άνοιξε η πόρτα και μπήκανε, ήτανε σαν ν' αντίκριζες νεκρούς από τον τάφο. 
" Κολλήσαμε σ' όλες τις κεντρικές εκκλησίες, είπανε. Αύριο στη λειτουργιά, θα διαβάσει ο κόσμος τις προκηρύξεις. Τα φέραμε όμως ζόρικα. Σωθήκαμε μόνο απ' τη γούνα που φόραγε επίτηδες μια από μας. Κι όταν μάς ρίξαν στη Μητρόπολη, οι χωροφύλακες το φως απάνω μας, τους ακούμε να λένε: δεν τις βλέπεις με γούνα; άντρα περιμένουνε".
Γύριζες και τις κοίταγες! Κολλώντας έντυπα του αγώνα μας, πέρασαν τη Λαμπρή. Κι όμως ήταν ωστόσο τόσο νέες κι όμορφες, τόσο γνωστές κοπέλες μέσα στην Αθήνα...
Την ίδια εκείνη ώρα τα ψημένα αρνιά όλων των κυρίων Πεζάδων μας, κουνούσαν θριαμβευτικά απάνω στα τραπέζια τους, τ' αδειανά τους κεφάλια. Οι ιδιοχτήτες τους είναι που λέγονταν από τότε "πατριώτες". Οι ίδιοι είναι που λέγουνται "πατριώτες" και σήμερα. Οι κοπέλες που κολλούσαν τα έντυπα , λέγουνται τώρα " κουκουέδες ".
Ύστερα στο κέντρο της Αθήνας συντάσσονταν κατεβατά και στέλνονταν στο εξωτερικό, να κρύψουν την αλήθεια, να στραβώσουν τα πράματα, να δυσφημήσουν, να πομπέψουν αγνούς αγώνες και πολεμιστές.
Στ' απόμερα δρομάκια της Αθήνας, στις νύχτες, στο σκοτάδι, ανάμεσα στις σφαίρες, ξυστά δίπλα στο εχτελεστικό απόσπασμα, οι ηγέτες του ΕΑΜ συνεδριάζουν.

Το κείμενο είναι απόσπασμα από το έργο της Μέλπως Αξιώτη, Απάντηση σε 5 ερωτήματα που εκδόθηκε το 1945 για πρώτη φορά σε 6000 αντίτυπα από τις εκδόσεις " Μαρή και Κοροντζή"  στη σειρά " Ελληνικά Θέματα " ( Κατοχή - Αντίσταση - Εμφύλιος ).
 Όπως σημειώνεται στη δεύτερη έκδοσή του " Η Απάντηση εξαντλήθηκε μέσα σε 15 μέρες ακριβώς. 6000 αντίτυπα. Δεν πρόφτασε να φτάσει ούτε στον Πειραιά. Φαινόμενο πρωτοφανές στις ελληνικές εκδόσεις.
Αυτό δείχνει τη δίψα του σημερινού κοινού για κάθε έντυπο που του μιλεί για τον αντιφασιστικό του αγώνα".
Μετά την έκδοση αυτού του βιβλίου η Μέλπω Αξιώτη βρέθηκε στην προσφυγιά.
Οι εκδόσεις Κέδρος εξέδωσαν την Απάντηση τον Σεπτέμβριο του 1974 ως ελάχιστο φόρο τιμής στην 
" μεγάλη ελληνίδα πεζογράφο που σ' όλη της ζωή αγωνίστηκε για ό,τι πιο άξιο και πιο δύσκολο δόθηκε στον άνθρωπο: τη λευτεριά."
Στην έκδοση αυτή του 1974 σημειώνεται επίσης ότι " δίνεται απάντηση σε πέντε βασικά ερωτήματα. Ουσιαστικά μια απάντηση σ' όλους αυτούς που, συνειδητά ή όχι, προσπάθησαν, μεταχειριζόμενοι και τα πιο ανήθικα μέσα, να " βρομίσουν " τον μεγαλειώδη εκείνο αγώνα του λαού μας ενάντια στους ξένους εισβολείς και τους ντόπιους προδότες"

 Το 1980 εντάχθηκε στο Γ' τόμο των Απάντων της που κυκλοφόρησε πάλι από τον Κέδρο με τον τίτλο Χρονικά σε φιλολογική επιμέλεια Μάρως Δούκα και Βασίλη Λαμπρόπουλου.

                                                      Πηγή:http://ofisofi.blogspot.com/ 

Το πιο μεγάλο σαμποτάζ του Β' Παγκοσμίου Πολέμου έγινε στη γειτονιά μας, στο εργοστάσιο-καλυκοποιείο της Πυρκάλ!

  

Γιάννης Φιλέρης / news247.gr

Σαν χθες πριν από 79 χρόνια (4/1/1943) οι Γερμανοί κατακτητές εκτελούσαν τον Γέρζι (Γεώργιο) Ιβανόφ και τους Έλληνες συνεργάτες του. Οι Ναζί είχαν επικηρύξει με 2 εκατομμύρια δραχμές, έναν από τους σπουδαιότερους (αν όχι τον σπουδαιότερο) σαμποτέρ του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Ο Πολωνός υπεραθλητής του Ηρακλή, που μεγάλωσε και αγάπησε την Ελλάδα, έπεφτε νεκρός, αφού πρώτα προσπάθησε για μια ακόμη φορά να ξεφύγει. Μια ριπή τον τραυμάτισε στο πόδι, οι δήμιοι του, τον έδεσαν σε ένα στύλο και τον εκτέλεσαν. Πριν αφήσει την τελευταία του πνοή, πρόλαβε να φωνάξει ένα ζήτω για τις δυο πατρίδες του: Την Ελλάδα και την Πολωνία. 

 Μαζί με τον Ιβανόφ, οι κατακτητές εκτελούσαν και τους Έλληνες συνεργάτες του. Είχαν συλληφθεί στο σπίτι του Ιωάννη Κοντόπουλου, μετά από προδοσία κι αφού οι ναζί αναζητούσαν λυσσασμένα τους υπεύθυνους για το σαμποτάζ στο εργοστάσιο Μαλτσινιώτη, που στοίχισε δεκάδες ή και εκατοντάδες ακόμα, χαλασμένα αεροπλάνα κι ενώ η Λουτβάφε προσπαθούσε να υποστηρίξει την στρατιά του Ρόμελ στην Βόρειο Αφρική.

Ένα κορυφαίο σαμποτάζ στα χρονικά της ελληνικής αντίστασης (αλλά και ολόκληρου του ΒΠΠ), για πολλούς ανώτερο -σε τελικό αποτέλεσμα- από την ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοπόταμου, η οποία βεβαια είχε μεγαλύτερο συμβολικό χαρακτήρα και έγινε από ένοπλες αντιστασιακές ομάδες (ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ) σε συνεργασία με Βρετανούς σαμποτέρ.

Στην περίπτωση της ΠΥΡΚΑΛ (αυτό ήταν το εργοστάσιο Μαλτσινιώτη) το σαμποτάζ που οργάνωσε ο Ιβανόφ και ανέλαβαν να το κάνουν πράξη οι ΕΑΜίτες εργάτες (εκτελέστηκαν ένα μήνα αργότερα στην Καισαριανή) έγινε μέσα στην πόλη, κάτω από την μύτη των ναζί, που δεν καταλάβαιναν πως οι κινητήρες των αεροπλάνων Junkers Ju 87 και Stuka, παρουσίαζαν ανεπανόρθωτες βλάβες, λίγο μετά την απογείωση τους. 

 

Μια συναρπαστική ιστορία, που αγγίζει τα όρια του μύθου, θα μπορούσε να είναι ένα ωραίο σενάριο μιας κινηματογραφικής ταινίας, είναι όμως ολότελα αληθινή και σχεδόν λησμονημένη, όπως ολόκληρο το έπος της ελληνικής αντίστασης στην γερμανική κατοχή.

Ο ατρόμητος υπεραθλητής

Όταν εκτελέστηκε ο Γεώργιος Ιβανόφ, η Ιβανώφ όπως τον μάθαμε στην Ελλάδα (με την ορθογραφία της εποχής) , ήταν 32 ετών. Κι είχε προλάβει να ζήσει δέκα ζωές. Γεννημένος στη Βαρσοβία από τον κόμη Βλαδίμηρο Ιβανόφ, αξιωματικού του τσαρικού στρατού και της Λεονάρντα Σαϊνόβιτς. Αργότερα η μητέρα του γνώρισε τον Ιωάννη Λαμπριανίδη, τον οποίο (μαζί με τον γιο της) ακολούθησε στην Θεσσαλονίκη το 1926.

Φωτογραφία από έκθεση αφιερωμένη στον Γεώργιο Ιβανόφ. INTIME NEWS

Ο ευρυμαθής νεαρός γράφτηκε στο γαλλικό Λύκειο της πόλης, έμαθε ελληνικά και γαλλικά (ενώ ήδη μιλούσε πολωνικά και ρωσικά) και διακρίθηκε αμέσως για την έφεση του στα σπορ. Ως αθλητής του Ηρακλή διέπρεψε στην κολύμβηση και στο πόλο, ένα άθλημα που υπηρέτησε και σαν φοιτητής στο Βέλγιο. Στο πανεπιστήμιο του Louvain σπούδασε γεωπόνος-μηχανικός, κολυμπούσε σαν τορπίλη, ενώ έπαιζε πόλο σε ομάδα της Βαρσοβίας, φτάνοντας να πάρει τη θέση του φουνταριστού στην Εθνική Πολωνίας.

Μετά το Βέλγιο, βρέθηκε στο Παρίσι όπου συνέχισε με μεταπτυχιακές σπουδές στο Ινστιτούτο Αποικιακής Γεωπονίας και εν τέλει επέστρεψε στην Ελλάδα. Βλέποντας τους Ναζί να καταλαμβάνουν και τις δυο πατρίδες του, φούντωσε μέσα του η φλόγα της ελευθερίας. Όταν μάλιστα φιλοξενεί στο σπίτι του μέλη πολωνικών αντιστασιακών οργανώσεων, μπαίνει στο μυαλό του η ιδέα να βρεθεί μαζί τους στη Μέση Ανατολή. Η οικογένεια του αντιδρά, αλλά ο ριψοκίνδυνος και ατρόμητος Ιβανόφ, φεύγει μια μέρα, πρώτα για την Αθήνα και στη συνέχεια για την Παλαιστίνη, όπου παρουσιάζεται στον πολωνικό στρατό.

Η αθλητική του υποδομή, ωστόσο, σε συνδυασμό με τις γλώσσες που μιλούσε τον είχαν μετατρέψει σε ιδανικό πρότυπο για μυστικό πράκτορα. Την εκπαίδευση του αναλαμβάνει η βρετανική SOE (Special Operations Executive) και στις 13 Οκτωβρίου 1941 το αγγλικό υποβρύχιο Thunderbolt τον αποβιβάζει στην ακτή ανάμεσα σε Άγιο Ανδρέα και Νέα Μάκρη. Η αποστολή του είναι να οργανώσει αντιστασιακές ομάδες και να κάνει όσα σαμποτάζ μπορεί. Αποδεικνύεται λαβράκι, αφού πρώτα λίγο έλειψε όλα να καταστραφούν. Ένας παιδικός του φίλος τον προδίδει στους Γερμανούς, που τον συλλαμβάνουν. Ο Ιβανόφ, δραπετεύει, επικηρύσσεται με 500.000 δραχμές, καταφέρνει όμως να βρει ανθρώπους εμπιστοσύνης και να ξεκινήσει την έδρα του.

Έρχεται σε επαφή με τον Ιωάννη Κοντόπουλο και τον Βασίλη Μαλιόπουλο. Αμφότεροι αξιωματικοί του Πολεμικού Ναυτικού, που είχαν ιδρύσει την Οργάνωση Αντίσταση Γένους κι οι οποίοι του παρέχουν στέγη και πληροφορίες. Ο Ιβανόφ πιάνει δουλειά στα ναυπηγεία Σκαραμαγκά με το όνομα Κυριάκος Παρίσσης και αρχίζει τις παράτολμες ενέργειες του.

Στις 14 Μαρτίου 1942, ημέρα που υπογράφηκε το "κατοχικό δάνειο" (η κλοπή δηλαδή 200 και πλέον εκατομμυρίων μάρκων, που υποχρεώθηκε να πληρώσει η Ελλάδα στους κατακτητές, δανεικά και αγύριστα, φυσικά) ο Ιναβόφ ανατινάζει το υποβρύχιο U-133, έξω από την Σαλαμίνα.

Τον Μάιο, κάνει δολιοφθορά στο ισπανικό ατμόπλοιο San Isidore, που έκανε λαθρεμπόριο για λογαριασμό των Γερμανών. Το πλοίο βυθίζεται στο λιμάνι του Πειραιά. Τρεις μήνες μετά, τοποθετεί μια μαγνητική νάρκη σε άλλο υποβρύχιο (U-372) το οποίο βυθίζεται στη συνέχεια από τους συμμάχους. Η είδηση ότι την Αθήνα προγραμμάτιζε να επισκεφθεί ο Μπενίτο Μουσολίνι, τον κινητοποιεί να ετοιμάσει τη δολοφονία του Ντούτσε. Το πλήρως επεξεργασμένο σχέδιο δεν μπαίνει ποτέ σε εφαρμογή, αφού ο Ιταλός δικτάτορας δεν έρχεται ποτέ στην Ελλάδα.

Ήδη, όμως, έχει ξεκινήσει μια άλλη δολιοφθορά, που έμελλε να είναι ένα από τα μεγαλύτερα σαμποτάζ που έγιναν στην κατακτημένη Ευρώπη.

Άγαλμα του Ιβανόφ στη Θεσσαλονίκη. INTIME NEWS

Εκεί κοντά στον Υμηττό...

Το εργοστάσιο Μαλτσινιώτη, η ΠΥΡΚΑΛ δηλαδή, είναι ένας εμβληματικός χώρος για τον Υμηττό. Εκεί εργάστηκε η πλειοψηφία των κατοίκων της περιοχής, πριν και μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Τρεις από τις τέσσερις αδερφές της μητέρας μου πέρασαν την πύλη, που στέκει ακόμη, μισογκρεμισμένη λίγο πριν την πλήρη απαλλοτρίωση του χώρου για την μετεγκατάσταση εννιά Υπουργείων, όπως ορίζεται από το νέο "σχέδιο αναβάθμισης" (λέμε τώρα) της περιοχής.

Οι αδερφοί Μαλτσινιώτη πουλούσαν όπλα και φυσίγγια στο Μοναστηράκι το 1887, ένα χρόνο αργότερα μετακόμισαν στο Ψυχικό και το 1890 αγόρασαν την γνωστή σε όσους μένουν στον δήμο Υμηττού-Δάφνης, έκταση.

Ο ανταγωνισμός με το "Ελληνικό Πυριτιδοποιείον ΑΕ" ήταν πολύ έντονος. Ένας πόλεμος δηλαδή για τις παραγγελίες υλικού από το κράτος, που σταμάτησε μόνο όταν έγινε η συγχώνευση και ο μετασχηματισμός τους σε Εταιρεία Ελληνικού Πυριτιδοποιείου και Καλυκοποιείου. Στην αρχή χρησιμοποιούνταν τα αρχικά ΕΕΠΚ και ΕΠΚ, μετά καθιερώθηκε το ΠΥΡΚΑΛ.

Ακόμη, όμως, κι όταν η εταιρεία πέρασε στα χέρια του Πρόδρομου Μποδοσάκη-Αθανασιάδη, οι Υμηττιώτες αναφέρονταν πάντα στο εργοστάσιο Μαλτσινιώτη. Το εργοστάσιο και ολόκληρο το υλικό του παραδόθηκε αύτανδρο στους ναζί (ανυπολόγιστης αξίας το συνολικό κόστος) όταν η σβάστικα ανέβηκε στην Ακρόπολη. Ο Μποδοσάκης είχε προλάβει να αποχωρήσει από την κατεχόμενη Ελλάδα, με τους Γερμανούς να δίνουν προτεραιότητα στην επισκευή των κινητήρων των αεροπλάνων, που χρησιμοποιούσαν στις επιχειρήσεις τους στην Β.Αφρική.

Οι κατακτημένοι Έλληνες δεν θα σκύψουν εύκολα το κεφάλι. Οι αντιστασιακές οργανώσεις ξεπηδούν γρήγορα, με κορυφαία βέβαια το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο. Το ΕΑΜ οργανώνει ένα πρωτοφανές δίκτυο και από ένα σημείο και μετά βρίσκεται παντού. Το εργοστάσιο Μαλτσινιώτη δεν θα μπορούσε να αποτελέσει εξαίρεση. Ο Γιώργος Κολλημένος από τον Βύρωνα και ο Αυρύλιος Βαρκάδος πρωτοστατούν για την δημιουργία του ΕΑΜικου πυρήνα.

Με αυτόν θα έρθει σε επαφή η ομάδα του Γιώργου Ιβανόφ, ώστε να ολοκληρωθεί το σαμποτάζ μέσα στο εργοστάσιο. Λέγεται, χωρίς να έχει εξακριβωθεί αν πρόκειται για αλήθεια ή μύθο, ότι ο Ελληνοπολωνός σαμποτέρ, σύχναζε σε ένα καφενεδάκι, έξω από την κεντρική πύλη, ρακένδυτος και φορώντας πλε γυαλιά, υποδυόμενος έναν Αρμένιο άστεγο. Με αυτή την μεταμφιέση, υποτίθεται ότι οργάνωσε το σχέδιο της δολιοφθοράς.

Τι έριχναν στους κινητήρες

Οι ΕΑΜιτες εργάτες μαζί με τους συνοδοιπόρους τους ξεκινούν το σαμποτάζ, που για αρκετό καιρό είναι ένα άλυτο μυστήριο για τους Γερμανούς. Με ένα σχεδόν μαγικό τρόπο, ενώ φαινομενικά οι κινητήρες των αεροπλάνων περνούσαν τον ποιοτικό έλεγχο, άρα ήταν έτοιμοι να συναρμολογηθούν στα Γιούνγκερ και τα Στούκας, στην ουσία είχαν προγραμματιστεί να καταστραφούν με την απογείωση του αεροσκάφους!

Η Λεονάρδα Λαμπριανίδου ανιψιά του Γιώργου Ιβανόφ είχε διηγηθεί πριν από τρία χρόνια στα "Νέα" ότι οι σαμποτέρ έριχναν στον κινητήρα ρινίσματα σιδήρου, ο οποίος δεν μπορούσε να εντοπιστεί στον έλεγχο πριν παραδοθούν οι κινητήρες προς χρήση.

Ο παλαίμαχος κομμουνιστής Νίκος Καραθάνος στο βιβλίο "ιστορία της αντίστασης 1940-45" διηγήθηκε την δική του εκδοχή: "Στου Μαλτσινιώτη οι σύντροφοί μας είχαν σκεφτεί να βάλουν σε πράξη μια μέθοδο σαμποτάζ: να καταστρέφουν τον κινητήρα, όταν το αεροπλάνο πετάξει για δοκιμή μ’ αυτόν τον κινητήρα και κάνει ελιγμό ή στροφή. Όλα τα αεροπλάνα κάνουν δοκιμή στροφής, ανάστροφης που λένε. Ρίχνανε λοιπόν μέσα στον κινητήρα μετά τον ποιοτικό έλεγχο και λίγο πριν την συναρμολόγηση παξιμάδια(μεταλλικό εξάρτημα που βιδώνει γύρω από μια βίδα).

Τα γερμανικά στούκας ήταν τα θύματα του σαμποτάζ ASSOCIATED PRESS

Τα παξιμάδια αυτά επειδή είναι βαριά, όταν λειτουργεί το αεροπλάνο σε ευθεία πλεύση βρίσκονται στο κάτω μέρος, στο κόρτερ, όταν όμως αναποδογυριζόταν το αεροπλάνο γύριζαν προς τα πάνω, τα άρπαζε ο στροφαλοφόρος, ο άξονας κι έτσι ο κινητήρας έσπαζε. Με αυτόν τον τρόπο έκαναν πολλά σαμποτάζ, κατέστρεψαν 65 κινητήρες με αποτέλεσμα να πέσουν πολλά εχθρικά αεροπλάνα και να χαθούν δεκάδες Γερμανοί αεροπόροι, αλλά τελικά τους ανακαλύψανε, τυχαία. Ένα αεροπλάνο δεν καταστράφηκε και οι Γερμανοί βρήκαν μέσα στον κινητήρα τα παξιμάδια που είχαν ρίξει οι δικοί μας"

Η Ιωάννα Τσάτσου, στο εμβληματικό της βιβλίο-ημερολόγιο "φύλλα κατοχής", φιλοξενεί την αφήγηση της μητέρας του Ηλία Αλεβιζάκη, ενός εκ των πρωταγωνιστών του σαμποτάζ: "Αυτές τις μέρες μια μουντή ανησυχία βασίλευε στο επιταγμένο εργοστάσιο του Μαλτσινιώτη. Οι Γερμανοί ήταν ανάστατοι. Οι κινητήρες αεροπλάνων που κατασκεύαζε το εργοστάσιο δε λειτουργούσαν κανονικά. Ο Ηλίας Αλεβιζάκης μαζί με τον Βασίλη Ιωαννίδη και τον Βαρκάδο, και οι τρεις εργάτες, πήγαιναν το πρωί στη δουλειά τους με το στόμα γεμάτο μεταλλικά θρύμματα. Αυτά τα θρύμματα τα φυσούσαν μέσα στις μηχανές των αεροπλάνων. Τα αεροπλάνα έπεφταν ή δεν ξεκινούσαν. Οι κινητήρες καταστρέφονταν.

Οι Γερμανοί έψαχναν με πείσμα να βρουν την αιτία του κακού. Είχαν λύσει πάνω από τριάντα κινητήρες για να βεβαιωθούν πως σε όλους έβρισκαν τα ίδια τριμμένα ελάσματα. Ο Αλεβιζάκης γνώριζε πως θα τον έπιαναν και μπορούσε να φύγει. Λάτρευε όμως τη μάνα του. Την αγαπούσε και τη λυπότανε. Την έβλεπε κάθε μέρα να παλεύει μόνη της ,από τα ξημερώματα, για τα πέντε ανήλικα αδέρφια του. Έτρεμε μη της συμβεί κακό. Λίγες μέρες έκανε τον άρρωστο. Μα όταν πήγαν να τον πιάσουν παραδόθηκε"

Η έκταση του σαμποτάζ ήταν πολύ μεγάλη. Δεν έχει εξακριβωθεί ο αριθμός των αεροσκαφών που κατέπεσαν, γίνεται λόγος ακόμη και για 400 χαλασμένα αεροπλάνα, είναι όμως αλήθεια ότι οι Γερμανοί θορυβήθηκαν και ανακάλυψαν το τι είχε συμβεί από ένα τυχαίο γεγονός.

Η δεύτερη προδοσία

Στο μεταξύ οι κατοχικές αρχές έχουν ανεβάσει την επικήρυξη του Ιβανόφ σε 2 εκατομμύρια δραχμές. Δυο αδέρφια που είχαν προσφέρει καταφύγιο στον Ελληνοπολωνό, τον καταδίδουν στην Γκεστάπο.

Ο συγγραφέας και ιστορικός Απόστολος Κοκόλιας γράφει: "Καθυστερημένα οι Γερμανοί, στις 8 Σεπτεμβρίου 1942, ανακάλυψαν τη δολιοφθορά και εντόπισαν τους δράστες. Συνέλαβαν στο σπίτι του Ιωάννη Κοντόπουλου τους Γ.Ιβανόφ, Αυρ.Βαρκάδο, Βασ.Ιωαννίδη, Ηλία Αλεβιζάκη, Μπουλαντέρη, Βασ.Μαλλιόπουλο, το γιατρό Δημ.Γιαννάτο και τον Καζάκο, τους πέρασαν από στρατοδικείο και τους εκτέλεσαν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Τους Ιβανόφ (ενώ προσπαθούσε πάλι να αποδράσει) στις 4/1/43 και τους υπόλοιπους στις 6/2/43. Αργότερα εκτέλεσαν και τη σύζυγο του Γιαννάτου, Μαριάννα.

Όσους απ' αυτούς εργάζονταν στου Μαλτσινιώτη τους πέρασαν πρώτα από στρατοδικείο που στήθηκε μέσα στη μεγάλη αίθουσα του μηχανουργείου του εργοστασίου και το παρακολούθησαν υποχρεωτικά για παραδειγματισμό όλοι οι εργάτες, ακόμα και από άλλα παρόμοια εργοστάσια"

Ανίκητος, μέχρι το τέλος

Ο Ιβανόφ αντιμετώπισε με περισσό θάρρος την καταδίκη του σε θάνατο από τους Γερμανούς. Ακόμη κι όταν οδηγήθηκε στο εκτελεστικό απόσπασμα, εκεί όπου σχεδόν όλοι αποδέχονται το τέλος, αυτός προσπάθησε να αποδράσει! Ζήτησε από τον ιερέα που συνόδευε τους μελλοθάνατους να του δέσει τα κορδόνια, που οι Γερμανοί τα ήθελαν σε όλους λυμένα ώστε να μην μπορούν να τρέξουν.

Όταν ο παπάς τα έδεσε και καθώς με ένα ταχυδακτυλουργικό τρόπο έβγαλε τις χειροπέδες (κόλπο που είχε μάθει στην εκπαίδευσή του από την SOE) επιτέθηκε στους φρουρούς και άρχισε να τρέχει προς τον μαντρότοιχο του Σκοπευτηρίου. Ένας από τους στρατιώτες κατάφερε να τον τραυματίσει στο πόδι. Η παρέμβαση του ιερέα προς τον επικεφαλής του εκτελεστικού αποσπάσματος και η υπενθύμιση "δεν εκτελούνται ποτέ τραυματίες" έπεσε στο κενό. "Αυτός πρέπει να πεθάνει" είπε ο Γερμανός και ο Ιβανόφ εκτελέστηκε δεμένος σε ένα στύλο. Μόνο έτσι μπορούσαν να τον νικήσουν οι ναζί.

Το γραμματόσημο των πολωνικών ταχυδρομείων για τον Γιώργο Ιβανόφ EUROKINISSI

Τον Γιώργο Ιβανόφ έχουν τιμήσει τόσο η Ελλάδα όσο και η Πολωνία (αλλά και η Αγγλία) με ειδικές εκδηλώσεις. Ο Ηρακλής ονόμασε το κλειστό γυμναστήριο του συλλόγου σε Ιβανόφειο, ενώ διοργάνωσε αρκετές φορές τα Ιβανόφεια, αθλητικούς αγώνες στη Θεσσαλονίκη. Τον περασμένο Ιούνιο, με αφορμή τα 200 χρόνια από την έναρξη της ελληνικής επανάστασης, τα πολωνικά ταχυδρομεία κυκλοφόρησαν ένα συλλεκτικό γραμματόσημο προς τιμήν του ήρωα της αντίστασης.

Παρά την σιωπή της επίσημης Πολιτείας για πολλά χρόνια, η μνήμη των τριών αγωνιστών του εργοστασίου, παραμένει ζωντανή.

Η Ιωάννα Τσάτσου στα "Φυλλα Κατοχής" περιγράφει το δραματικό τέλος και την σκληρή πραγματικότητα της κατοχής: "Έγινε η δίκη των τριών παλικαριών στις πέντε του Φλεβάρη, μπροστά σ’ όλο το προσωπικό του εργοστασίου για παραδειγματισμό. Η απόφαση θεωρήθηκε τελεσίδικη την ίδια μέρα. Χτες το πρωί τους τουφέκισαν. Πολλοί είναι εκείνοι που μένουν χωρίς προστάτη με όλες αυτές τις εκτελέσεις. Με τη χτεσινή, μένει έρημη η μάνα του Αλεβιζάκη, με πέντε ανήλικα. Του Ιωαννίδη η γυναίκα, το παιδί, η μάνα, η αδερφή κι ένας αδερφός με κρυοπαγήματα. Του Βαρκάδου, η άρρωστη μητέρα".

Άνθρωποι απλοί, καθημερινοί. Και ταυτόχρονα υπερβατικοί ήρωες. Σαν τα άλλα παιδιά του Υμηττού, τους τρεις ΕΠΟΝιτες (Δημήτρης Αυγέρης, Κωσταντίνος Φολτόπουλος και Θάνος Κιοκμενίδης) που ένα χρόνο αργότερα έγραφαν την δική τους ιστορία.. Η εφτάωρη μάχη για να μην πέσει η αποθήκη πυρομαχικών του ΕΛΑΣ στα χέρια των 200 Γερμανών και ταγματασφαλιτών που πολιορκούσαν το μικρό σπίτι, το κάστρο του Υμηττού...

Πηγές: Εφημερίδα "Τα Νέα": Γεώργιος Ιβανώφ: ο ήρωας σαμποτέρ της Αντίστασης 

Bluearena.gr: Γ.Ιβανώφ: Κορυφαίος σαμποτέρ, ήρωας δύο λαών

Vironasipolimas.blogspot.com: 'Ηρωες στη σκιά του Γοργοπόταμου

 Εφημερίδα Επικοινωνώ: Απόστολος Κοκόλιας: Το σαμποτάζ των αεροπλάνων/ Ιωάννα Τσάτσου: Φύλλα κατοχής

10 Ιουνίου 1944: Η φρίκη των Ναζί στο Δίστομο. 5 λεπτομέρειες...

10 Ιουνίου 1944, η ημέρα που ξεκληρίστηκε το Δίστομο  

Το ολοκαύτωμα του Διστόμου υπήρξε «μία από τις χειρότερες ωμότητες ολόκληρου του πολέμου», σημειώνει ο ιστορικός Mark Mazower, ενώ ο George Werhly κάνει λόγο για "σκηνές φρίκης και σαδισμού". Πέντε πράγματα για την φρικτή ημέρα της 10ης Ιουνίου του 1944.

Ήταν Σάββατο πρωί, στις 10 Ιουνίου του 1944, όταν οι Γερμανοί μπήκαν στην κωμόπολη του Διστόμου, του νομού Βοιωτίας. Αυτή η μέρα έμελλε να μείνει στην ιστορία ως μία από τις πιο ειδεχθείς σφαγές αμάχων από τις Γερμανικές δυνάμεις.

"Μια ειδυλλιακή πατρίδα ήταν αυτός ο τόπος και για τους 1.800 ανθρώπους που τον Ιούνιο του 1944 ζούσαν μέσα και γύρω από το χωριό. Όμως, στις 10 Ιουνίου όλα άλλαξαν με κτηνώδη τρόπο.

Στρατιώτες των SS μπήκαν στο χωριό και δολοφόνησαν άνδρες, γυναίκες, ακόμη και πολλά παιδιά. Ήταν μια βάρβαρη, αιμοσταγής πράξη, ανεξήγητη ακόμη και μέχρι σήμερα", αναφέρουν σε ρεπορτάζ της γερμανικής δημόσιας τηλεόρασης ARD δύο Γερμανοί δημοσιογράφοι που επισκέφτηκαν το χωριό και μίλησαν με τους απόγονους των εκτελεσμένων αλλά και με όσους γλίτωσαν τη θηριωδία.

Στο ρεπορτάζ τους οι δημοσιογράφοι μεταφέρουν μνήμες της Ελένης Σφουντούρη, που επέζησε ως 12χρονο κορίτσι, μόνο και μόνο επειδή οι στρατιώτες δεν την πήραν είδηση.

«Έβγαλαν όλους έξω από το σπίτι, με αυτόματα τους σκότωσαν, το μυαλό της μητέρας μου πιτσίλισε τον δρόμο, τη βρήκε η γιαγιά μου» θυμάται με έντονη συναισθηματική φόρτιση.

"Οι Γερμανοί στρατιώτες σφαγίασαν ακόμη και βρέφη, έκοψαν στήθη γυναικών."

Με αφορμή την επέτειο των 75 χρόνων από την κτηνώδη σφαγή στο Δίστομο, ας δούμε πέντε πράγματα που πρέπει να γνωρίζουμε για τη σκοτεινή εκείνη μέρα.

1. Σφάγιαζαν με τόση μανία που δεν ξεχώριζαν γυναικόπαιδα και ηλικιωμένους

Το πρωί της 10ης Ιουνίου 1944, ξεκίνησε από τη Λιβαδειά προς την Αράχοβα μία φάλαγγα Γερμανών, στα πλαίσια εκκαθαριστικών επιχειρήσεων που έκαναν σε όλη τη Στερεά Ελλάδα. Λεηλατώντας το Δίστομο, κατευθύνθηκαν προς το χωριό Στείρα, όπου υπολόγιζαν ότι κατά την άφιξή τους θα αιφνιδίαζαν τους αντάρτες του ΕΛΑΣ. Ωστόσο, ο αιφνιδιασμός ήταν των Γερμανών, αφού δέχτηκαν επίθεση από λόχο ανταρτών, με αποτέλεσμα να υποχωρήσουν, με σημαντικές απώλειες σε νεκρούς και τραυματίες.

Θεωρώντας λοιπόν ότι για αυτή την επίθεση ευθύνονταν οι κάτοικοι του Διστόμου που ειδοποίησαν τον ΕΛΑΣ, επέστρεψαν στο Δίστομο και επιδόθηκαν σε μία πρωτοφανή θηριωδία. Άρχισαν τη σφαγή όσων κατοίκων έβρισκαν στο χωριό, με τόση μανία που δεν ξεχώριζαν ούτε τα γυναικόπαιδα, ούτε τους ηλικιωμένους. Βίαζαν τις γυναίκες πριν τις σκοτώσουν, έκαιγαν τα σπίτια του χωριού,αποκεφάλισαν τον ιερέα.

2. Νεκροί του Διστόμου

Κρανία θυμάτων της σφαγής στο Δίστομο 

Οι νεκροί του Δίστομου έφτασαν στα επίσημα έγγραφα συνολικά τους 228, εκ των οποίων 117 γυναίκες, 111 άντρες και ανάμεσά τους ήταν και 53 παιδιά κάτω των 16 χρόνων.

Η μαρτυρία του απεσταλμένου του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, Ελβετού George Wehrly, που έφτασε στο Δίστομο λίγες μέρες μετά τη σφαγή, κάνει λόγο για 600 νεκρούς στην ευρύτερη περιοχή, ενώ ανέφερε ότι νεκροί βρίσκονταν παντού, ακόμα και κρεμασμένοι πάνω σε δέντρα.

3. Η φωτογραφία - σύμβολο της απώλειας

Τον Οκτώβρη του '44, τέσσερις μήνες μετά την κτηνωδία, ο Ουκρανός φωτογράφος Ντμίτρι Κέσερ βρέθηκε στο Δίστομο και απαθανάτισε τους εναπομείναντες κατοίκους που προσπαθούσαν να σταθούν στα πόδια τους.

Εκεί, μεταξύ άλλων, φωτογράφισε τη μαυροφορεμένη Μαρία Παντσίκα. Η φωτογραφία ξεχώρισε αφού η έκφραση στο πρόσωπο της Μαρίας αποτύπωνε τρομερά τον πόνο της απώλειας, του πόνου και της φρίκης. Δημοσιεύτηκε δίπλα σε άρθρο Γερμανικής εφημερίδας με τίτλο "Τί έκαναν οι Γερμανοί στην Ελλάδα" και λεζάντα που έγραφε "Η Μαρία Παντίσκα ακόμη θρηνεί 4 μήνες μετά τη δολοφονία της μητέρας της από τους Γερμανούς στη σφαγή στο ελληνικό χωριό Δίστομο”.

4. Ο Γερμανός επικεφαλής της σφαγής, Hans Zampel

Ο Hans Zampel, ο επικεφαλής της σφαγής, μετά το τέλος του πολέμου συνελήφθη στο Παρίσι και εκδόθηκε από τις Γαλλικές αρχές στην Ελλάδα για το έγκλημα του Διστόμου. Τον Αύγουστο του 1949 ομολόγησε την έκταση των γερμανικών θηριωδιών στο Δίστομο, αλλά δικαιολογήθηκε ότι εκτελούσε διαταγές ανωτέρων.

Στην πορεία ζητήθηκε η μεταφορά του στην Γερμανία για τις εκεί έρευνες όπου και παρέμεινε. Σύμφωνα με πληροφορίες δεν αντιμετώπισε ποτέ τις συνέπειες των πράξεών του.

Γκράφιτι με θέμα την σφαγή στο Δίστομο, σε τοίχο στην Αθήνα  

 

5. Θανάσης Παπούλιας, νόμιζε ότι σκότωσε τον Zampel

9 χρόνια μετά την ανείπωτη σφαγή, ο Θανάσης Παπούλιας που από το '34 είχε ενταχθεί στο διωκόμενο Κ.Κ.Ε., πήρε την απόφαση να πάρει εκδίκηση εκτελώντας εν ψυχρώ τον Zampel, πριν την έκδοσή του στη Γερμανία.

«Φεύγουν όλοι. Από το κελί μου βλέπω τον Τσάμπελ που περπατούσε με ένα πακέτο χαρτιά και ένα κουτί γλυκά. Μόνος του. Τρέχω στο μπάνιο. Παίρνω το σίδερο και του βγαίνω μπροστά. Τον αρπάζω από τον ώμο, του δίνω μια σπρωξιά και την ώρα που έπεφτε σηκώνω το σίδερο και με όση δύναμη έχω του το κατεβάζω στο πίσω μέρος του κεφαλιού του. Πέφτει στο χώμα με ανοιγμένο στα δύο το κεφάλι του», περιγράφει ο Παπούλιας σε συνέντευξή του.

Όταν τον ρώτησαν γιατί τον χτύπησε είπε απλά "για το Δίστομο".

Από τότε – όπως ανέφερε – άρχισε το μαρτύριό του.Τον οδήγησαν στην απομόνωση ως ψυχοπαθή και έκανε απεργία πείνας για 10 ημέρες.

Μέχρι το '76 νόμιζε πως είχε σκοτώσει τον Zampel.

76 χρόνια μετά.. Κανείς δεν ξεχνά το μαρτυρικό χωριό, το τοπίο φρίκης και πόνου, ένα από τα πιο αποτρόπαια εγκλήματα του φασισμού. 76 χρόνια μετά και εξακολουθούμε να ανακαλούμε τις θηριωδίες του ναζισμού.

Ημέρα μνήμης των Κρεματορίων: Ποτέ ξανά φυλετική "καθαρότητα"...

Η χθεσινή μέρα,27η Ιανουαρίου, καθιερώθηκε από τα Ηνωμένα Έθνη ως Ημέρα Μνήμης των Θυμάτων του Ολοκαυτώματος. Είναι η μέρα που ο συμμαχικός στρατός έφθασε στο Άουσβιτς και έκλεισαν για πάντα οι πύλες του κολαστηρίου, του τόπου μαρτυρίου για τους Εβραίους της Ευρώπης.

Ήταν ο  επίλογος μιας πρωτοφανούς θηριωδίας. Η τελευταία λέξη μιας από τις πιο σκοτεινές και φρικτές σελίδες της ιστορίας και το τέλος ενός εγκλήματος που η ανθρωπότητα έκανε χρόνια να συλλάβει σε όλες του τις διαστάσεις.

Το Ολοκαύτωμα, η μαζική εξόντωση ανδρών, γυναικών και παιδιών μέσα σε θαλάμους αερίων με βασανιστήρια φρικτά, έχει μια θλιβερή μοναδικότητα που κανείς δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάΓια πρώτη φορά, μέσα στην καρδιά της Ευρώπης, εφαρμόστηκε το αρρωστημένο σχέδιο της επικυριαρχίας ενός λαού με όρους φυλετικής καθαρότητας και εφαρμόστηκε η «Τελική Λύση». Στην Ευρώπη του Διαφωτισμού και του Πολιτισμού  γεννήθηκε το έκτρωμα του Ναζισμού. Στην Ευρώπη δημιουργήθηκαν οι θεωρίες περί «Άριας Φυλής», το Άουσβιτς και το Ολοκαύτωμα που, εν ονόματι μιας παρανοϊκής φυλετικής ιδεολογίας, ψυχρά υπολογίστηκε, καταστρώθηκε και εξελίχθηκε με στόχο να αφανιστεί ένας λαός. Το Ολοκαύτωμα όμως είναι ένα έγκλημα που δεν είχε προηγούμενο, γιατί για πρώτη φορά στην ιστορία δεν αφορούσε ούτε εδαφικές διεκδικήσεις, ούτε την κατατρόπωση πολεμικών αντιπάλων. Και αυτό δεν πρέπει να το ξεχνάμε!

Σε ολόκληρη την κατεχόμενη από τους Ναζί Ευρώπη, κυνηγήθηκαν, εκτοπίστηκαν, οδηγήθηκαν στα στρατόπεδα του θανάτου και εξοντώθηκαν 6 εκατομμύρια Εβραίοι. Μέρος αυτής της τραγωδίας εκτυλίχθηκε μοιραία και στη χώρα μας. Περίπου 60.000 Έλληνες Εβραίοι ήταν τα θύματα αυτής της θηριωδίας. Το Ολοκαύτωμα οδήγησε σε αφανισμό τις εβραϊκές κοινότητες της Θεσσαλονίκης και των Ιωαννίνων και έγιναν μαζικές εκτοπίσεις από το Διδυμότειχο έως την Κρήτη και από την Κέρκυρα έως τη Ρόδο. Κάποιοι κατάφεραν να διαφύγουν ή να βρουν καταφύγιο σε σπίτια χριστιανών συμπολιτών τους. Όμως, ο εκτοπισμός, ο δημόσιος εξευτελισμός στις κεντρικές πλατείες, τα βασανιστήρια και τελικά η εξόντωσή τους, όπως και των ομοφυλόφιλων και των Ρομά, στα στρατόπεδα του Γ’ Ράιχ ήταν ο κανόνας. Και όταν η χώρα απελευθερώθηκε, λιγότεροι από 11.000 Έλληνες Εβραίοι είχαν τελικά επιζήσει.

Μαζί με όσα η συλλογική μνήμη δεν πρέπει ποτέ να αφήνει στο ημίφως είναι και το γεγονός ότι το τέλος του πολέμου επεφύλαξε αποκλεισμούς, φόβο και αμφισβήτηση ακόμη και της ίδιας της αλήθειας που κατέθεταν όσοι επιβίωσαν σχετικά με όσα έζησαν στα στρατόπεδα του θανάτου. Τα απομεινάρια αυτής της αμφισβήτησης αποτελούν το σαθρό αφήγημα από τους ιδεολογικούς επίγονους των αρνητών του Ολοκαυτώματος. Εκείνους που σήμερα αντιμετωπίζουν τους πρόσφυγες και τους μετανάστες, υποτιμητικά, ρατσιστικά έως και βίαια.

Αυτή η αναμέτρηση με το παρελθόν είναι η δικλείδα για το μέλλον. Είναι εκείνο που τόσο απλά και με τέτοια ευκρίνεια περιέγραψε βιωματικά ο Πρίμο Λέβι κάνοντας την ανατομία της κόλασης του Άουσβιτς στο βιβλίο του «Εάν αυτό είναι ο Άνθρωπος». Γράφει: «Εάν μέσα απ’ τα στρατόπεδα θα μπορούσε να δραπετεύσει ένα μήνυμα και να φτάσει στους ελεύθερους ανθρώπους θα ήταν αυτό: Προσπαθήστε να μην υποστείτε στο σπίτι σας αυτό που έχει επιβληθεί σε εμάς εδώ».

Σήμερα, δεν αρκεί να νιώθουμε αποτροπιασμό, ξεφυλλίζοντας τις σκοτεινές σελίδες του Ολοκαυτώματος και του Ναζισμού. Εκείνο που χρειάζεται είναι να συστρατευτούμε συνειδητά και αποφασιστικά απέναντι σε όσους τις εγκωμιάζουν ή εμπνέονται από αυτές  και να θυμόμαστε ότι τα εγκλήματα στην ιστορία αλλά και στη ζωή δεν γίνονται μόνο από όσους τα εκτελούν, αλλά και από όσους τα ανέχονται και σιωπούν.

ΕΛΛΑΣ....ΠΡΟΜΑΧΟΥΣΑ...

«…ἐξ ἱστορίας ἀναιρεθείσης τῆς ἀληθείας τὸ καταλειπόμενον αὐτῆς ἀνωφελὲς γίνεται διήγημα.» (Πολύβιος)

    Εδώ σε αυτό το κείμενο θα προσπαθήσουμε να να δούμε τα γεγονότα που συνέβησαν κατά την επίθεση των Ιταλών φασιστών εναντίον της χώρας μας το 1940.Θα δούμε τους πραγματικούς πρωταγωνιστές, βέβαια δεν είναι δυνατόν σε ενα μικρό κείμενο να συμπεριλάβεις όλα τα γεγονότα και τα πρόσωπα της ηρωικής εκείνης αναμέτρησης. Θα ασχοληθούμε με αυτούς που είχαν το γενικό πρόσταγμα στο πεδίο της μάχης και γνώριζαν απο πρώτο χέρι τις συνθήκες της περιοχής.Είναι σίγουρο οτι όσο καλή και ικανή να είναι η κεντρική εξουσία που στην προκειμένη περίπτωση ήταν στην Αθήνα,δεν παύει να είναι μακριά  απο το πεδίο της μάχης.Μόνο όσοι είναι μέσα στο χώρο που έχουν αναλάβει να υπερασπιστούν ,γνωρίζουν καλύτερα που και πώς θα δώσουν την μεγάλη μάχη. 

    Βεβαίως δεν πρέπει να ξεχνάμε τους απλούς στρατιώτες ,τους κατοίκους της περιοχής, γυναίκες και άνδρες.Ακόμα και τα ζώα,άλογα και μουλάρια , πόσο σημαντική ήταν η συμβολή τους σε αυτή την τιτάνια προσπάθεια. Αυτούς τους απλούς ανθρώπους που στο τέλος η επίσημη πολιτεία μπορεί να τους ξέχασε,αλλά αυτοί δεν παραπονέθηκαν ποτέ . Από τα πικραμένα χείλη όμως όλων ένιωθες να βγαίνουν τα λόγια «πολύ γλυκιά η ανηφοριά σαν οδηγάει στη λευτεριά». . Όλους αυτούς τους αφανείς Ήρωες που έπαιξαν πρωταγωνιστικό ρόλο στην μεγάλη εποποιία του 1940.

    Κάποιοι απο τους πρωταγωνιστές αργότερα έκαναν κάποιες επιλογές που τις πλήρωσαν μετά την απελευθέρωση.Για αυτές τις επιλογές τους δικάστηκαν και πλήρωσαν το τίμημα της πράξης τους.Αυτό βέβαια δεν αναιρεί την αποφασιστικότητα και τον ηρωισμό που έδειξαν την πιο κρίσιμη στιγμή και αυτόν τον ηρωισμό τους θα προσπαθήσουμε να φωτίσουμε σε αυτό εδω το αφιέρωμα.Τα υπόλοιπα ας τα κρίνει η ιστορία……

    Εδώ θα  πρέπει να πούμε όμως οτι αυτό το κράτος δεν αναγνώρισε τον αγώνα τους,βρίσκοντας σαν αφορμή αυτή την  λάθος επιλογή. Εξάλλου και οι άλλοι πρωταγωνιστές που δεν έκαναν λάθος στην αφάνεια είναι...Αν υποθέσουμε οτι τα γεγονότα του 1940 είναι μακριά, βλέπουμε και στα γεγονότα της Κύπρου ,που λίγο πολύ τα ζήσαμε,οτι το επίσημο κράτος δεν έχει αναγνωρίσει ΑΚΟΜΑ όλους αυτούς τους Ήρωες που πολέμησαν και κάποιοι έχασαν και την ζωή τους.Πάντα η κεντρική εξουσία είναι μακριά απο τα πραγματικά γεγονότα..

    Ας περάσουμε όμως στο πεδίο της μάχης  και να προσπαθήσουμε να φωτίσουμε οσο μπορούμε τους άγνωστους αυτούς Ήρωες..τους οφείλουμε πολλά ,ας τους δώσουμε έστω το ελάχιστο γιατί αυτοί ποτέ δεν ζήτησαν τίποτα απο κανέναν μας.Τουλάχιστον να μην τους ξεχάσουμε..........

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ΤΟ ΠΕΔΙΟ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ

Στοίχιση της Γενικής Αμυντικής Τοποθεσίας

    Η αμυντική τοποθεσία Πίνδος – Έλαία – Καλαμάς αρχίζει από το Ιόνιο πέλαγος, όπου στηρίζει το ΝΔ πλευρό της, ακολουθεί την υδάτινη γραμμή του Καλαμά μέχρι τις πηγές του (περιοχή Ελαίας) με τα νώτα στηριγμένα στις Β και ΒΔ καταπτώσεις των ορέων Παραμυθιάς, Κουρέντων και Μιτσικελίου και στη συνέχεια στηρίζεται στις ΒΔ καταπτώσεις της Τύρφης (Γκαμήλα) και του Σμόλικα (Κλέφτης) για να καταλήξει στον επι­κρατέστερο όγκο της Πίνδου, τον Γράμμο, που στηρίζει το ΒΑ πλευρό της. Η αμυντική αυτή τοποθεσία βρίσκεται 5-20 χιλιόμετρα μακριά από την Ελληνοαλβανική μεθόριο, μέσα στο Ελληνικό έδαφος. Έχει ανάπτυγμα 100 περίπου χιλιομέτρων σε ευθεία γραμμή επί συνόλου240 χιλιομέτρων Ελληνο-Αλβανικής μεθορίου.

  Το έδαφος και από τις δύο πλευρές των Ελληνο-Αλβανικών συνόρων είναι γενικά ορεινό, με απότομες χαραδρώσεις και στενές κοιλάδες, ιδιαίτερα μέσα στο Ελληνικό έδαφος. 

Από τη γενική  εξέταση του χώρου γίνεται φανερό ότι οι δρόμοι που υπάρχουν σε συνδυασμό με την ορεινή διαμερισμάτωση καθορίζουν τρεις άξονες επίθεσης από την Αλβανία προς την Ήπειρο:

1. Τον Κεντρικό: Αργυρόκαστρο ή Πρεμετή – Ελαία(Καλπάκι) – Ιωάννινα.
2. Τον Ανατολικό: Υψίπεδο Κολωνίας – Σαμαρίνα – Μέτσοβο (Ορεινός).
3.  Δυτικό: Αυλώνα – Κονίσπολη – Φιλιάτες – Φιλιππιάδα (Παραλιακός).
4. Εδώ πρέπει να εξηγήσουμε οτι οι επικεφαλείς του στρατού μας θεωρούσαν οτι η κύρια επίθεση των Ιταλών θα ηταν στο Καλπάκι.Αν ένας απο τους τομείς άμυνας έχανε τις θέσεις του τότε θα κυκλώνονταν ο Ελληνικός στρατός και θα είχε καταστροφικά αποτελέσματα...Έπρεπε ολη η γραμμή άμυνας να αντέξει στις επιθέσεις των Ιταλών.Ενα άλλο σημαντικό σε εναν στρατό είναι να μην χάσουν τα τμήματα μεταξύ τους την επικοινωνία.Να γνωρίζει η καθε μονάδα πως ακριβώς είναι η κατάσταση σε ολο το μήκος του μετώπου  για να μπορεί ο επικεφαλής να στέλνει εφεδρείες για βοήθεια σε όποιο σημείο υπάρχει ανάγκη.

Τα Πεδία της Μάχnς

    Ολόκληρη η περιοχή Βόρεια του Αμβρακικού – Μαλιακού κόλπου θεωρείται ως ένα ενιαίο Θέατρο Πολέμου. Αυτό χωρίσθηκε νοητά από τον Αξιό ποταμό σε δύο Θέατρα Επιχειρήσεων (ΘΕ). Το ΘΕ Αλβανίας και το ΘΕ Βουλγαρίας. Το ΘΕ Αλβανίας υποδιαιρέθηκε σε δύο τμήματα  Θεάτρου Επιχειρήσεων (ΤΘΕ). Το ΤΘΕ Ηπείρου και το ΤΘΕ Δυτικής Μακεδονίας που συνδεόταν μεταξύ τους με τον αποκαλούμενο Τομέα Πίνδου.

Αμυντική Οργάνωση των Πεδίων της Μάχης

    Η αμυντική ισχύς της τοποθεσίας Πίνδος – Ελαία – Καλαμάς είχε αυξηθεί από τα έργα αμυντικής οργάνωσης του εδάφους που είχαν γίνει, χάρη στις εργώδεις προσπάθειες του διοικητού πυροβολικού της 8ης μεραρχίας πεζικού,  συνταγματάρχη πυροβολικού Μαυρογιάνη Παναγιώτη και στην εντατική εργασία των στρατιωτών και των κατοίκων της περιοχής. Με τα λίγα σχετικώς χρήματα (1.000.000 δρχ.) που διατέθηκαν το 1939 κατασκευάσθηκαν έργα εκστρατείας, χαρακώματα «ορθίως βάλλοντας» προστατευόμενα και με συρματοπλέγματα, αντιαρματικές τάφροι και αντιαρματικά φράγματα από σιδηροτροχιές, υπονομεύσεις γεφυρών και αμαξιτών οδών, αριστοτεχνικές θέσεις πυροβόλων, ενισχυμένα πολυβολεία ή τοποθετήσεις πολυβολείων μέσα σε βράχους, σκέπαστρα πεζικού και πυροβολικού και άλλα έργα. Κύριο βάρος των έργων δόθηκε στην Ελαία, κατά δεύτερο στους άξονες ελιγμού – επιβραδύνσεως από τα σύνορα προς την κύρια Αμυντική τοποθεσία (για την προστασία των υποχωρητικών κινήσεων των Τμημάτων Προκαλύψεως) και κατά τρίτο στις τοποθεσίες Καλαμά – Θεσπρωτίας και Πίνδου. (Υπονόμευση γεφυρών Σαρανταπόρου κ.λ.π.)

ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΝΤΙΠΑΛΩΝ – ΔΙΑΤΑΞΗ

   Η Μεραρχία όφειλε να αµυνθεί σε ενα μέτωπο µήκους 100χλµ. µε 15 τάγµατα πεζικού, 2 τάγµατα πολυβόλων, 66 πυροβόλα -ορειβατικά,πεδινά και συνοδείας πεζικού– τη μεραρχιακή οµάδα αναγνώρισης, µία αντιαεροπορική πυροβολαρχία των 37 χιλ.(4 πυροβόλα), µία αντιαεροπορική πυροβολαρχία των 20 χιλ. (6 πυροβόλα),µία αντιαρματική πυροβολαρχία των 37χιλ. (4 πυροβόλα), µία αντιαεροπορική πυροβολαρχία των 88 χιλ. (3 πυροβόλα), η οποία κάλυπτε την πόλη των Ιωαννίνων, 2 λόχους Μηχανικού και 3 λόχους ∆ιαβιβάσεων.

Η συμβολή της αεροπορίας κατά την εισβολή των Ιταλών……

    Κατά την έναρξη των επιχειρήσεων, υπήρχαν 158 πολεμικά αεροσκάφη, όλων των τύπων, ενταγμένα στις παραπάνω Μονάδες, από τα οποία φέρονται να ήταν εν ενεργεία τα 128. Από αυτά μόλις τα 79 (εν ενεργεία τα 59) ήταν καταδιωκτικά και βομβαρδιστικά. Επίσης, υπήρχαν ακόμα 63 εκπαιδευτικά και βοηθητικά αεροσκάφη.

     Κατά τις επιχειρήσεις που ακολούθησαν, η Αεροπορία κλήθηκε να αντιμετωπίσει αρχικά την Ιταλική Αεροπορία, η οποία παρέτασσε 463 αεροσκάφη πρώτης γραμμής και γενικά καλύτερων επιδόσεων. Ωστόσο, η Αεροπορία, από την αρχή αντιμετώπισε αποφασιστικά τους Ιταλούς σε όλο το φάσμα των αποστολών και σε όλο το μήκος του μετώπου, αλλά και των μετόπισθεν. Κατά τη διάρκεια του εξάμηνου πολέμου σημειώθηκαν αναρίθμητα περιστατικά, που έδειξαν τόσο την αποφασιστικότητα, όσο και την αποτελεσματικότητα του προσωπικού, παρά τη συντριπτική υπεροχή των Ιταλών. Αξιομνημόνευτη είναι η περίπτωση που σημειώθηκε την 2α Νοεμβρίου, κατά την οποία ένα Breguet Bre 19, εκτελώντας χαμηλή πτήση κατά μήκος των αλβανικών συνόρων, εντόπισε την ιταλική Μεραρχία Αλπινιστών, "Julia", τη στιγμή ακριβώς που είχε εισδύσει στην Πίνδο και κινούνταν προς κατάληψη του Μετσόβου. Το γεγονός αυτό, μετέβαλε ριζικά την κατάσταση του μετώπου υπέρ των Ελλήνων. Την ίδια μέρα ο Υποσμηναγός Μαρίνος Μητραλέξης πετώντας με αεροσκάφη PZL, κατά τη διάρκεια αερομαχίας, αφού εξάντλησε τα πυρομαχικά του, "έκρουσε" με την έλικα του αεροσκάφους του, το πηδάλιο ενός ιταλικού βομβαρδιστικού CANT Z.1007 Alcione, με αποτέλεσμα αυτό να συντριβεί στο έδαφος.

    Κατά τις επιχειρήσεις εναντίον της Ιταλικής Αεροπορίας, οι Έλληνες Αεροπόροι πέτυχαν 64 επιβεβαιωμένες καταρρίψεις και διεκδίκησαν ακόμα 20 πιθανές, έναντι 24 επιτυχιών των Ιταλών. Οι Μοίρες Δίωξης έχασαν συνολικά 14 αεροπλάνα σε αερομαχίες ή λόγω αναγκαστικών προσγειώσεων. Επιπλέον, 28 Ιταλικά αεροσκάφη καταστράφηκαν από τα ελληνικά βομβαρδιστικά και άλλα 23 από τα αντιαεροπορικά όπλα, όταν οι απώλειες τις Αεροπορίας από ανάλογη δράση των Ιταλών ανήλθαν σε 8 και 5 αεροσκάφη, αντίστοιχα. Συνολικά, η Αεροπορία είχε 49 νεκρούς και 22 τραυματίες στον αγώνα εναντίον των Ιταλών. 

Η συμβολή του Ναυτικού κατά την εισβολή των Ιταλών

    Το Πολεμικό μας Ναυτικό το 1940, που αριθμούσε 6.500 περίπου άνδρες και περί τα 34 μάχιμα Πλοία, κλήθηκε να αντιμετωπίσει τον πολλές φορές μεγαλύτερο, πανίσχυρο και σύγχρονο Ιταλικό Στόλο. Κατά τις αρχές του 1944 το ανθρώπινο δυναμικό του Πολεμικού μας Ναυτικού είχε ανέλθη στη Μ.Α. στους 8.500 περίπου άνδρες. Οι κύριες μονάδες του Στόλου μας στο τέλος του Β΄ΠΠ είχαν αυξηθεί σε 43 μάχιμα Πλοία, υπερκαλύπτοντας τις απώλειες, που στην περίοδο 1940-44, που ανήλθαν σε 29 μάχιμες μονάδες.

    Κυρία αποστολή του Πολεμικού μας Ναυτικού στη Μάχη της Ελλάδας ήταν η συνοδεία νηοπομπών που μετέφεραν προσωπικό και εφόδια δια θαλάσσης προς τους μαχόμενους στα βόρεια σύνορά μας. Αυτή η αποστολή εκτελέστηκε με απόλυτη επιτυχία και χωρίς απώλειες.Από τη δεύτερη ημέρα της Ιταλικής επιθέσεως δύο Αντιτορπιλλικά μας έκαναν βομβαρδισμούς με τα πυροβόλα τους κατά εχθρικών θέσεων απέναντι από την Κέρκυρα. Αργότερα, μοίρες Αντιτορπιλλικών, έκαναν τρεις φορές επιδρομές στην Αδριατική, παρά την εκεί κοντά ισχυρότατη παρουσία του Ιταλικού Στόλου. Τα Υποβρύχιά μας είχαν αναλάβει επίσης συστηματικές και επιτυχείς προσβολές κατά εχθρικών πλοίων, που μετέφεραν εφόδια στον Ιταλικό Στρατό στην Αλβανία.

 ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΙΤΑΛΩΝ....

    Εδώ να δούμε την κατάσταση των Ιταλών μέσα απο τα δικά τους έγραφα....Δώδεκα μέρες πριν από τη νύχτα της εισβολής, στο άντρο του Μουσολίνι, στο Παλάτσο Βενέτσια μιας ανυποψίαστης Ρώμης, συγκεντρώθηκαν μερικοί ανώτατοι αξιωματούχοι που ανήκαν στην πολιτικοστρατιωτική ηγεσία της φασιστικής Ιταλίας. Σκοπός της συσκέψεως ήταν η τελική εκτίμηση των δυνάμεων στην Αλβανία, οι στρατιωτικές και πολιτικές δυνατότητες για την εισβολή, ο καθορισμός της ημερομηνίας επιθέσεως και η αδρά διαγραφή των επιχειρήσεων. Μεταξύ των παρευρεθέντων βρίσκονταν ο Τσιάνο, οστρατάρχης Μπαντόλιο, ο τοποτηρητής στην Αλβανία Τζακομόνι και ο στρατηγός Βισκόντι Πράσκα.Το επίκεντρο της συσκέψεως, που κράτησε ακριβώς 1 1/2 ώρα ήταν φυσικά η στρατιωτική πλευρά. Ο Μουσολίνι εξήγησε, ότι επειδή έφερε ακέραιη την ευθύνη, ήθελε να γνωρίζει επακριβώς τις εκατέρωθεν δυνάμεις. Ο Βισκόντι - Πράσκα του ανέφερε, ότι σε πρώτη φάση θα επιτεθούν 70.000 άνδρες, χωρίς να υπολογίζονται τα ειδικά τάγματα που πλαισίωναν τις μεραρχίες εισβολής. Δεδομένου ότι οι Έλληνες έχουν παρατάξει περίπου 30.000 άνδρες και μόνο η αριθμητική υπεροχή θα είναι δύο προς ένα. Κι όταν ο Μουσολίνι ρώτησε αν πέραν του πεζικού οι Έλληνες διέθεταν άλλα αμυντικά μέσα, άρματα, αεροπλάνα, ο Ιταλός στρατηγός του απάντησε ότι η ελληνική αεροπορία είναι ανύπαρκτη... Ωστόσο ο Τζακομόνι σε άλλο σημείο της συσκέψεως διευκρίνισε ότι οι Έλληνες διαθέτουν περίπου 144 αεροπλάνα.  Όλοι συμφώνησαν όμως, ότι ο κύριος κίνδυνος θα ήταν η ενδεχόμενη εμφάνιση βρετανικών αεροσκαφών. Γι' αυτό, καλού-κακού ο Μουσολίνι δήλωσε, ότι θα διαθέσει 400 αεροπλάνα στην εκστρατεία! Κατά τους υπολογισμούς του Βισκόντι Πράσκα οι ελληνικές δυνάμεις στην Ήπειρο, μη έχοντας δυνατότητες ενισχύσεως από θαλάσσης ή από ξηράς, λόγω του ορεινού εδάφους, θα εξοντώνονταν σε 10 - 15 μέρες... Και διαβεβαίωσε τον Μουσολίνι, ότι δεν θα φεισθεί ανθρωπίνων απωλειών. «Έδωσα», είπε υπερήφανα, «διαταγή τα τάγματα μας να επιτίθενται συνεχώς ακόμα και εναντίον μιας μεραρχίας...»Ανακεφαλαιώνοντας τα συμπεράσματα της συσκέψεως ο Ντούτσε έκλεισε τη συζήτηση διαγράφοντας τους στόχους της εισβολής: «Επίθεση στην Ήπειρο, παρατήρηση και πίεση επί της Θεσσαλονίκης και, σε δεύτερο χρόνο, προέλαση προς Αθήνας! »Η μεραρχία εισβολής ήταν πανίσχυρη. Διότι δεν πορευόταν μόνη. Το επίσημο όνομα της ήταν 51η Μεραρχία Πεζικού και είχε ενισχυθεί με το 3ο Σύνταγμα Γρεναδιέρων (ο Παπάγος αναφέρει ως ενίσχυση και ένα σύνταγμα ιππικού, το 6ο), τάγματα φανατικών φασιστών μελανοχιτώνων και τμήματα «εθελοντών» Αλβανών, ουσιαστικά ημιατάκτων. Κι ακολουθούσαν πελώρια φορτηγά που έσυραν βαρύ πυροβολικό. Θα µπορούσε να τους αδικήσει κανείς για τη βεβαιότητα που είχαν για τη νίκη;

Χαράλαμπος Κατσιμήτρος.....

    Ο  Στρατηγός Κατσιμήτρος γεννήθηκε στον Κλειτσό Ευρυτανίας το 1886 και μετά την επιτυχή αποφοίτηση του από την Σχολή Εφαρμογής Αξιωματικών, πήρε μέρος σ’όλους τους πολέμους απ’το 1912 έως το 1941 με άριστα πάντοτε αποτελέσματα. Κατά τη διάρκεια του μεσοπολέμου υπηρέτησε σε διάφορες επιτελικές θέσεις του Υπουργείου Στρατιωτικών και του Γενικού Στρατηγείου, συμπλήρωσε δε τη στρατιωτική του κατάρτιση φοιτώντας στην Ανωτέρα Σχολή Πολέμου το έτος 1925.

Προήχθη στο βαθμό του Υποστράτηγου την 11 – 1 – 37 και διετέλεσε Διοικητής της 7ης Μεραρχίας Δράμας, της 9ης Μεραρχίας Κοζάνης και από της 9ης Φεβρουαρίου του 1938 έως και την 30η Απριλίου του 1941 ήταν Διοικητής της 8ης Μεραρχίας Ηπείρου με έδρα τα Ιωάννινα.

    Ο Κατσιμήτρος δεν ήταν απλώς ένας άξιος ηγήτορας. Ήταν δεμένος με τη μεραρχία του αλλά και με τη γη της Ηπείρου, σαν ένα σώμα. Από το 1938, όταν ανέλαβε τη διοίκηση τηςVIII Μεραρχίας, αδιαφορώντας για τις εξελίξεις της διεθνούς πολιτικής, είχε αφιερωθεί στο να καταστήσει την Ήπειρο αληθινό προμαχώνα. Και όταν κατέστη φανερό, ότι η περιοχή του θα ήταν ο πιθανότερος στόχος μιας εισβολής, κινητοποίησε ολόκληρο τον άμαχο πληθυσμό. Με τις πενιχρές πιστώσεις που του δόθηκαν από τον Απρίλιο του '39 και με την εθελοντική προσφορά των πατριωτών κατοίκων της Ηπείρου ανέσκαψε όλα τα σημεία από όπου περίμενε επιθέσεις. 

    Έστησε πρόχειρα αντιαρματικά εμπόδια, έφτιαξε πολυβολεία σε σταυροδρόμια κι έκρυψε τα λίγα πυροβόλα που του δόθηκαν ακόμα και σε ορεινές σπηλιές! Όλοι οι αξιωματικοί του είχαν επανειλημμένα αναγνωρίσει το έδαφος και γνώριζαν τυφλά ο καθένας τον τομέα του. Η Ήπειρος ήταν η μόνη περιοχή της χώρας που βρισκόταν από καιρό σε πολεμικό οργασμό. Κι επιπλέον, η μεραρχία της είχε ζήσει δύο επιστρατεύσεις, μια τον Αύγουστο του '39, όταν επισημάνθηκαν οι ελλείψεις και μια δεύτερη, τελική, από τις 23 Αυγούστου του '40. Στις 5 Οκτωβρίου η VIII Μεραρχία βρίσκεται πλήρως επιστρατευμένη στις θέσεις της, ενισχυμένη με ένα σύνταγμα ευζωνικό, το 42 της Λαμίας, που έφερε τη δόξα της Μικρασιατικής εκστρατείας στη σημαία του, ένα σύνταγμα ορειβατικού πυροβολικού και μια μοίρα βαρέως πυροβολικού.Το πρόβλημα όμως για τον Κατσιμήτρο ήταν πώς να διαθέσει τις δυνάμεις του. Το μέτωπο που ήταν υποχρεωμένος να υπερασπίσει εκτεινόταν από την Ηγουμενίτσα μέχρι τις δυτικές υπώρειες της Πίνδου και συγκεκριμένα την περιοχή της ακριτικής Κόνιτσας. Σε αδρές γραμμές το μέτωπο αυτό στηριζόταν στον ρου του ποταμού Καλαμά, με φορά κάπως λοξή από τα νοτιοδυτικά προς τα βορειοανατολικά. Η διαμόρφωση του εδάφους έδειχνε ότι το ισχυρότερο σημείο του μετώπου βρισκόταν στη φυσική στενωπό του Καλπακίου (Ελαία). 

    Ο Κατσιμήτρος είχε μελετήσει τα πάντα. Κι αποφάσισε να τα παίξει όλα για όλα. θα συγκέντρωνε τον κύριο όγκο των δυνάμεων του στο Καλπάκι κι εκεί θα έδινε την αποφασιστική μάχη. Πίστευε, ότι εκεί θα στρεφόταν η κύρια επίθεση των Ιταλών, διότι το Καλπάκι αποτελούσε την κύρια διάβαση προς τα Γιάννενα. Και δεδομένου, ότι οι ιταλικές μεραρχίες ήταν πεδινής συνθέσεως —πλην της ΤΖΟΥΛΙΑ, η οποία όμως είχε προσανατολιστεί στον τομέα της Πίνδου— αναγκαστικά θα πορεύονταν προς το Καλπάκι. Η απόφαση του Κατσιμήτρου να τα δώσει όλα για όλα στο Καλπάκι είχε όχι μόνο τα χαρακτηριστικά μιας ακλόνητης πίστεως στο σχέδιο του αλλά κι ενός προσωπικού πείσματος, που τον έκανε να έρθει σχεδόν σε ρήξη με το Γενικό Επιτελείο.

    Ο Κατσιμήτρος είχε βεβαίως υπόψη του, ότι όταν θ' άρχιζε η ιταλική επίθεση τα ισχνά τμήματα προκαλύψεως που είχαν παραταχτεί στα αλβανικά σύνορα θα υποχωρούσαν μέχρι τον Καλαμά και το Καλπάκι, δίνοντας μάχες επιβραδυντικές τμήματα προκαλύψεως είναι μικρές στρατιωτικές μονάδες που δέχονται τις πρώτες επιθέσεις του εχθρού και οπισθοχωρούν προς την κύρια γραμμή άμυνας.Σκοπός τους είναι να επιβραδύνουν την γρήγορη επίθεση του εχθρού προς την κεντρική γραμμή άμυνας.Είναι και τα τμήματα που έχουν και τις μεγαλύτερες απώλειες και στις μάχες του 1940 έδειξαν έναν ηρωισμό αντάξιο της Ιστορίας μας..

Αλλά εκεί και ιδιαίτερα στο Καλπάκι, όπως αργότερα έγραψε ο ίδιος θα αντέτασσαν «...σταθεράν άμυναν, άνευ ιδέας υποχωρήσεως...» Το Γ.Ε.Σ. όμως έβλεπε την κατάσταση πιο «σφαιρικά». Από τις αρχές Αυγούστου τον '40, υπενθύμιζε με αλλεπάλληλες διαταγές στον Κατσιμήτρο, ότι η κύρια αποστολή της μεραρχίας του ήταν να καλύψει το δυτικό πλευρό του «θεάτρου πολέμου τηςΔυτικής Μακεδονίας» και να αποφράξει τις οδεύσεις προς την Αιτωλοακαρνανία, μέχρις ότου συμπληρωθεί η γενική επιστράτευση.

    Ο Παπάγος , γνωρίζοντας, ότι ο Κατσιμήτρος δεν ήταν διατεθειμένος να παραχωρήσει ούτε σπιθαμή γης στο Καλπάκι του έστειλε μάλιστα, στα τέλη Αυγούστου του '40, προσωπική επιστολή δια χειρός του τότε ταγματάρχη Γεωργίου Γρίβα. Η επιστολή του Παπάγου προς τον Κατσιμήτρο μετά τις συστάσεις να μη εξαντλήσει τις δυνάμεις του σε μεμονωμένες μάχες κατέληγε με την εγκάρδια φράση:

«Πιστεύω ακραδάντως, ότι η τιμή των Ελληνικών όπλων δεν θα ήτο δυνατόν να είναι εμπεπιστευμένη εις καλλίτερος χείρας από τάς ιδικάς σου.Σε ασπάζομαι εγκαρδίως.ΑΛ. ΠΑΠΑΓΟΣ Αντιστράτηγος»

Το ΓΕΣ καλούσε μάλιστα την Όγδοη Μεραρχία να υποχωρήσει σε δεύτερη γραμμή άμυνας και να πολεμήσει, αν ήθελε να πολεμήσει, τους Ιταλούς πολύ πιο πίσω από την αμυντική γραμμή Ελαίας(Καλπάκι) - Καλαμά, εκεί που γράφτηκαν τελικά οι πρώτες, οι πιο μεγάλες σελίδες του Έπους του ’40.

    Τότε, ένας άνθρωπος, ένας σύγχρονος Λεωνίδας, πέταξε αυτές τις διαταγές στα σκουπίδια. Όπως ακριβώς και ο Σπαρτιάτης βασιλιάς είχε παρακάμψει κάποτε τους νόμους της Σπάρτης. Ηταν ο υποστράτηγος Χαράλαμπος Κατσιμήτρος που, σήμερα, κανείς δεν τον θυμάται, κανείς δεν τον γνωρίζει.

 Ήταν ο άνθρωπος που αψήφησε τις διαταγές της Αθήνας, όταν η ηττοπάθεια είχε καταλάβει την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία των Αθηνών στα υπόγεια του ξενοδοχείου της«Μεγάλης Βρετανίας» -από εκεί διηύθυναν τον πόλεμο! ,που οργάνωσε την άμυνα στην πρώτη γραμμή και εξέδωσε τη δική του διαταγή προς τους άνδρες της Ογδοης Μεραρχίας: ουδεμία σκέψη διά υποχώρησιν, η τελευταία γραμμή αμύνης είναι εδώ, μέχρις εσχάτων. Ο Κατσιμήτρος μόνος, χωρίς καμιά βοήθεια από το ΓΕΣ και χωρίς κανείς στην Αθήνα να πιστεύει ούτε στιγμή στον αγώνα του, στάθηκε στην πρώτη γραμμή, πολέμησε και νίκησε! Ο Χ. Κατσιμήτρος υπήρξε από τους λίγους ανώτατους αξιωματικούς του στρατού που πολέμησε συνειδητά για τη νίκη κι όχι για την «τιμή των όπλων» το 1940-41.

    Η Ιταλία είχε καταλάβει την γειτονική Αλβανία και συγκέντρωνε δυνάμεις στην ελληνοαλβανική μεθόριο. Μήνες πριν οι ιταλικές δυνάμεις προκαλούσαν επεισόδια στα σύνορα,θα περίμενε κανείς ότι η ελληνική πλευρά θα ενίσχυε τα φυλάκια της και θα προετοιμαζόταν για την επίθεση. Τι συνέβη όμως στην πραγματικότητα;

Το Γενικό Επιτελείο είχε σαν δεδομένη την επίθεση και την προέλαση του ιταλικού στρατού μέχρι τα Γιάννενα και έθετε γραμμή άμυνας τον ποταμό Άραχθο (γραμμή Ιωάννινα-Ζυγός Μετσόβου) με στόχο να μην περάσει ο εχθρός αφ' ενός στην Θεσσαλία και αφ΄ετέρου στην Αιτωλοακαρνανία, αφήνοντας στα χέρια των εχθρών την Ήπειρο.

    Έτσι δικαιολογείται και η πεποίθηση των Ιταλών ότι θα κάνουν βόλτα και θα πιουν τον καφέ τους στα Γιάννενα. Όλα θα " πήγαιναν ρολόι" αν δεν υπήρχε ο Κατσιμήτρος και ο Δαβάκης. Ο πρώτος γιατί έκρινε ότι, αν οι Ιταλοί περνούσαν το Καλπάκι (επίσημη ονομασία τότε Ελαία) δεν υπήρχε περίπτωση να τους σταματήσουν πουθενά, (δεν χρειάζεται γνώσεις στρατηγικής για να το διαπιστώσει ο καθένας που θα κοιτάξει έναν γεωφυσικό χάρτη της περιοχής), και ο δεύτερος γιατί ξεκίνησε την επίθεση κατά των Ιταλών (σαν διοικητής του αποσπάσματος Πίνδου), κάτι που κανείς επιτελικός "δεν το είχε φανταστεί" ούτε στον ύπνο του.

    Όπως προκύπτει από παντού και δέχονται όλοι οι έγκυροι ιστορικοί και στρατιωτικοί, σε αντίθεση με τις κατευθύνσεις του Γενικού Επιτελείου Στρατού, ο ίδιος και το επιτελείο του, αντί να οπισθοχωρήσουν 200-250 χλμ., διατήρησαν τη γραμμή άμυνας στην περιοχήΕλαίας (Καλπάκι) - ποταμού Καλαμά και των γύρω υψωμάτων. Οι στρατιώτες του έδωσαν τις πρώτες αποφασιστικές μάχες στο Καλπάκι από 2 μέχρι 8 Νοεμβρίου 1940.

Η μάχη στο Καλπάκι...

    Τις πρώτες ημέρες του πολέμου οι Ιταλοί είχαν μερικές επιτυχίες, πολύ μικρές είναι αλήθεια σε σχέση με την ετοιμοπόλεμη υπεροχή τους έναντι των Ελλήνων. Το μέτωπο άνοιξε από τον Γράμμο ως το Ιόνιο. Το σχέδιο του στρατηγού Σεμπαστιάνο Βισκόντι Πράσκα, ανωτάτου διοικητή των στρατευμάτων στην Αλβανία, ήταν σχετικά απλό: στο μισό μέτωπο, από το Λεσκοβίκι ως τα γιουγκοσλαβικά σύνορα, οι μεραρχίες «Πάρμα», «Βενέτσια», «Πιεμόντε» και «Αρέτσο» θα κρατούσαν την άμυνα. Στο άλλο μισό του μετώπου, από το Λεσκοβίκι ως τη θάλασσα, θα γινόταν η επίθεση με τις μεραρχίες «Τζούλια», «Φεράρα», «Κένταυροι» και «Σιένα». Η μεραρχία «Τζούλια», αφού θα κατελάμβανε την Πίνδο και θα έκοβε την επικοινωνία ανάμεσα στη Μακεδονία και στην Ήπειρο, θα έφθανε στο Μέτσοβο και θα προχωρούσε για να καταλάβει τα Γιάννενα.

    Έτσι το μέτωπο που έπρεπε να υπερασπιστεί η μεραρχία του Κατσιμήτρου εκτεινόταν από την Ηγουμενίτσα ως τις δυτικές πλαγιές της Πίνδου. Με διορατικότητα ο στρατηγός αποφάσισε ότι η αποφασιστική μάχη εναντίον της προέλασης των Ιταλών θα έπρεπε να δοθεί στα στενά του Καλπακίου (Ελαίας). Πίστευε ότι εκεί θα στρεφόταν η κύρια επίθεση των Ιταλών, δεδομένου ότι το Καλπάκι ήταν η κυριότερη δίοδος προς τα Γιάννενα.

   Στις 5.30 το πρωί της 28ης Οκτωβρίου, σκοτάδι ακόμη, οι άνδρες τμημάτων της VIII Μεραρχίας είδαν απέναντί τους να ανάβουν χιλιάδες φλογίτσες και αμέσως μετά να σκάνε οβίδες που τίναζαν στον αέρα τα οχυρωματικά έργα του στρατηγού. Οι Ιταλοί είχαν ξεκινήσει με τον «φραγμόν πυρός» ο οποίος προηγείται της επίθεσης. Αμέσως μετά ακούστηκαν οι ερπύστριες των τεθωρακισμένων αρμάτων, των «Κενταύρων», το κροτάλισμα των πυροβόλων και οι πεζικάριοι της «Σιένα» και της «Φεράρα» ξεχύθηκαν σε πυκνούς σχηματισμούς. Με το χάραμα της πρώτης ημέρας του πολέμου από τις βάσεις στην Αλβανία άρχισαν να απογειώνονται τα ιταλικά αεροπλάνα και να βομβαρδίζουν την Ήπειρο. Μπροστά σε αυτή την τρομερή επίθεση οι άνδρες του Κατσιμήτρου αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν προς την κύρια γραμμή άμυνας, δηλαδή το Καλπάκι.

    Την 1η και στις 2 Νοεμβρίου οι Ιταλοί επιχείρησαν να μπουν στα στενά του Καλπακίου. Οι Έλληνες όμως ήταν αποφασισμένοι να μην τους αφήσουν να περάσουν. Το πρωί της 2ας Νοεμβρίου τα ιταλικά βομβαρδιστικά εξαπέλυσαν σφοδρή επίθεση. Βομβάρδισαν ακόμη και τα Γιάννενα σκοτώνοντας αμάχους. Το μεσημέρι με έναν «φραγμό πυροβολικού» οι Ιταλοί επιτίθενται με μεγάλες δυνάμεις στο Καλπάκι. Ο Κατσιμήτρος όμως με τους άνδρες του τούς περιμένει.

    Η ιταλική επίθεση καθηλώθηκε από τα πυρά του ελληνικού πυροβολικού και πεζικού. Ωστόσο οι Ιταλοί με τη βοήθεια ενός τάγματος Αλβανών κατέλαβαν το ύψωμα της Γκραμπάλας, το οποίο, μολονότι βρισκόταν εκτός της αμυντικής περιμέτρου του Καλπακίου, ήταν στρατηγικά απαραίτητο για την έκβαση των επιχειρήσεων γιατί δέσποζε των στενών. Τα ξημερώματα της επομένης το ύψωμα ανακαταλήφθηκε από τους Ελληνες, αλλά μετά από λίγο το ξαναπήραν οι Ιταλοί και μετά πάλι το κατέκτησαν οι Έλληνες. Αυτές οι «καντρίλιες» Ελλήνων και Ιταλών στην Γκραμπάλα συνεχίστηκαν ώσπου έληξε η μεγάλη μάχη στο Καλπάκι.

    Στις 3 Νοεμβρίου από τα προκεχωρημένα παρατηρητήρια της VIII Μεραρχίας στάλθηκε στον Σταθμό Διοικήσεως το μήνυμα ότι «εχθρική φάλαγξ αρμάτων εκκινείτο  επί της οδού από Δολιανά προς Καλπάκι». Πράγματι, μοιρασμένοι σε δύο φάλαγγες, 30 αρμάτων η μία και 50 αρμάτων η άλλη, οι «Κένταυροι» εφόρμησαν πλησιάζοντας σε απόσταση βολής από τους ταμπουρωμένους Έλληνες που τους περίμεναν.

    Οι πρώτες ομοβροντίες από τα ελληνικά πυροβόλα αιφνιδίασαν τους Ιταλούς, οι οποίοι στη συνέχεια δέχθηκαν την επίθεση του «αντιαρματικού συγκροτήματος», το οποίο αποτελείτο από τέσσερα αντιαρματικά όλα κι όλα. Εννέα τεθωρακισμένα άρματα των «Κενταύρων» αχρηστεύονται. Όρθιοι έξω από τα χαρακώματα οι έλληνες στρατιώτες αλάλαζαν «Αέρααα!», ιαχή που πρωτακούστηκε στο Καλπάκι και έμελλε να τρομοκρατεί τους αντιπάλους καθ' όλη τη διάρκεια του ελληνοϊταλικού πολέμου.

Ως τις 8 Νοεμβρίου οι Ιταλοί έκαναν πολλές σφοδρές προσπάθειες να καταλάβουν το Καλπάκι και να περάσουν από εκεί. Δεν τα κατάφεραν όμως και στις 9 Νοεμβρίου το πήραν απόφαση ότι το μέτωπο στο Καλπάκι δεν σπάει και υποχώρησαν. Η άρτια σχεδιασμένη επίθεση των Ιταλών εναντίον της Ηπείρου είχε αποτύχει εντελώς.

    Η απόκρουση της εισβολής αποτέλεσε την αφετηρία της μεγάλης αντεπίθεσης του Ελληνικού Στρατού. Τα υψώματα της Γκραμπάλας, της Ασόνισσας, των Γρεμμισιών και της Βελλάς ήταν εκείνα που σήκωσαν το βάρος των επιθέσεων και σ' αυτά οι στρατιώτες, με τον λαό της περιοχής, έγραψαν το ΟΧΙ.

 Στις 1 και 2 Νοεμβρίου έλαβε αργοπορημένα δύο εντολές του Στρατηγείου. Με την πρώτηεντέλλετο να μη διεκδικεί έδαφος αλλά να προσέχει στ' ανατολικά του το Μέτσοβο και προς νότο την Αιτωλοακαρνανία, και στη δεύτερη (υπ' αρ. 131681/31.10.40): «...να μην αγκιστρωθεί στο Καλπάκι... και να συμπτυχθεί στο Μέτσοβο...» Αλλά ήταν πια αργά. Η μάχη είχε αρχίσει. Και ο πεισματάρης Κατσιμήτρος θα παράκουε άλλη μια φορά.

 Κατά τον διευθυντή του ΙΙΙ Γραφείου της VIII Μεραρχίας Παναγιώτη Πετρουτσόπουλο ,στις 9 το βράδυ της 2.11.40, ο Κατσιμήτρος κάλεσε σε σύσκεψη τους επιτελείς του. Η διαταγή του Στρατηγείου είχε προκαλέσει σύγχυση και απογοήτευση σε όλους. Η σύσκεψη ήταν δραματική. Κατά τον Πετρουτσόπουλο, ο διοικητής του είχε κλονιστεί. Παρόλο ότι οσφραίνετο τη νίκη του Καλπακίου, δεν μπορούσε να παρακούει συνέχεια τις εντολές του Στρατηγείου. Ο Πετρουτσόπουλος υποστηρίζει, ότι γύρω στις 3:30 τη νύχτα της 2 προς 3 Νοεμβρίου κατάφερε να μεταπείσει τον ταλαντευόμενο Κατσιμήτρο, που άλλωστε δεν χρειαζόταν και πολλή πίεση για να εμμείνει στην αρχική του απόφαση να αγκιστρωθεί στο Καλπάκι. Κι έτσι κι έγινε.

Εκ των υστέρων οι διαταγές του ΓΕΣ προς τον Κατσιμήτρο για οπισθοχώρηση και στην ουσία εγκατάλειψη της Ηπείρου «διορθώθηκαν» προς... δόξα του Μεταξά και κυρίως του τότε αρχιστρατήγου Παπάγου. Στον κατοπινό στρατάρχη και πρωθυπουργό ανήκαν όλες οι δάφνες!

 Οχι μόνον κράτησε τα σύνορα, αλλά μέσα σε λίγες εβδομάδες άρχισε να προελαύνει επιθετικά εναντίον των εισβολέων μέσα στην Αλβανία.

Η επίσημη εκδοχή..

    Υποτίθεται ότι οι εντολές ήταν «ελαστικές» και μπορούσε να επιλέξει ο ίδιος γραμμή άμυνας. Αυτή είναι ακόμη και σήμερα η επίσημη εκδοχή. 

    Από τα αρχεία και τις μαρτυρίες των ηγητόρων της VIII Μεραρχίας προκύπτει σαφέστατα ότι το ΓΕΣ δεν προόριζε τη μεραρχία για την υπεράσπιση της Ηπείρου. Τα Γιάννενα και η περιοχή δυτικά του ποταμού Αράχθου θα προσφέρονταν στον Μουσολίνι! Αποστολή της μεραρχίας στα σχέδια επί χάρτου ήταν η εξασφάλιση των διόδων στην Αμφιλοχία. Για να μη φθάσουν εκεί οι εισβολείς και ανοίξει ο δρόμος προς την Αθήνα.

«Κολοκύθια», όπως έγραφε ο αντιστράτηγος Δ. Καθενιώτης στη γνωστή έκθεσή του για την ανικανότητα των στρατηγών του Μεταξά και το «απαράσκευον» του πολέμου. Υποχωρώντας από τα πάτρια εδάφη (η συντριπτική πλειονότητα των στρατιωτών ήταν Ηπειρώτες), με τα ιταλικά στρατεύματα να την καταδιώκουν, η μεραρχία θα διαλυόταν περίπου στον δρόμο..

     Ο Κατσιμήτρος και οι άνδρες του όχι μόνο φύλαξαν τις σύγχρονες Θερμοπύλες, αλλά έτρεψαν τον εισβολέα σε υποχώρηση. Κι όμως, αυτός ο άνθρωπος, ο σύγχρονος Λεωνίδας, χάθηκε στη λήθη – η μνήμη του δεν βόλευε κανέναν. Πέθανε μόνος και ξεχασμένος από όλους στα 1962.

 Να το πούμε λοιπόν επίμονα, ξανά και ξανά: ότι αν είχε ζήσει να τα δει αυτά οΚωνσταντίνος Καβάφης θα έγραφε για τον Κατσιμήτρο και τους άνδρες της Ογδοης Μεραρχίας ό,τι ακριβώς έγραψε για τον Λεωνίδα και τους 300: πώς περισσότερη τιμή τους όταν προβλέπουν (και πολλοί προβλέπουν) πως ο Εφιάλτης θα φανεί στο τέλος κι οι Μήδοι επιτέλους θα διαβούνε.

ΠΗΓΕΣ 

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_columns_3_24/03/2007_220703

http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A7%CE%B1%CF%81%CE%AC%CE%BB%CE%B1%CE%BC%CF%80%CE%

http://stratistoria.wordpress.com/ellinoitalikos-polemos/mahi-pindos-1940/http://www.scribd.com/doc/129383809/%CE%9A%CE%91%CE%9B%CE%A0%CE%91%CE%9A%CE%99-1940-http://www.sa-snd.gr/h03-epopiia40.htmhttp://dim-sapon.rod.sch.gr/palia/diafora/Gegonota/28_1940_pindos.htm

http://892fm.blogspot.gr/2009/10/28-1940.html

http://www.greece.org/main/index.php?option=com_content&view=article&id=487&Itemid=441

 

                                                                                                                                                                                                                                ΔΗΜΑΚΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ / homouniversalisgr.blogspot.gr/