Frank Netter: Ο Μιχαήλ Άγγελος της Ιατρικής...

 

Ο Charles Netter και η Esther Adel Slutsky φεύγουν. Ο πρώτος το 1888 και η δεύτερη δύο χρόνια αργότερα. Η Βίλνα της Πολωνίας (σήμερα Βίλνιους της Λιθουανίας), στην επικράτεια της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, είναι πλέον κόλαση για τους Εβραίους. Προορισμός τους η Γη της Επαγγελίας. Η Νέα Υόρκη.

Δεν είναι βέβαιο αν γνωρίζονταν ήδη από τη Βίλνα ή αν γνωρίστηκαν στη νέα τους πατρίδα, πάντως παντρεύονται στη Νέα Υόρκη το 1897. Ευτυχής ένωση, όχι μόνο για τους ίδιους, αλλά και για την ανθρωπότητα. Στις 28 Απριλίου του 1906 φέρνουν στον κόσμο το τρίτο τους παιδί, ένα αγοράκι στο οποίο δίνουν το όνομα Frank Henry. Δεν το φαντάζονται και δεν θα το μάθουν ποτέ, αλλά μόλις έχουν γεννήσει τον Μιχαήλ Άγγελο της Ιατρικής.

Ο μικρός Frank δείχνει από πολύ νωρίς έφεση στη ζωγραφική. Οπλισμένος με μολύβι και χαρτί σκιτσάρει συνεχώς. Αντιγράφει κόμικς και διαφημίσεις, φωτογραφίες και πίνακες. Σχεδόν αμέσως αρχίζει να σκιτσάρει και δικής του έμπνευσης εικόνες. Απεικονίζει σχεδόν τα πάντα: τοπία, οικήματα, πορτραίτα. Η βασική του όμως κλίση είναι ο άνθρωπος. Το ανθρώπινο σώμα. Η στάση του σώματος, η κίνησή του, οι εκφράσεις του προσώπου. Παρατηρεί την ανθρώπινη ανατομία, τις χειρονομίες, τη βάδιση, τις συσπάσεις των προσωπικών μυών.

Οι πελάτες στο μαγαζάκι του πατέρα του, στο οποίο βοηθά ενώ διαβάζει τα μαθήματά του, είναι ό,τι πρέπει. Κλασικό πια και συλλεκτικό, είναι ένα πρωτόλειο σκίτσο της μαμάς του, η οποία είχε αποκοιμηθεί η καημένη πάνω στην καρέκλα, ενώ καθάριζε πατάτες στην κουζίνα της, εξαντλημένη από μια δύσκολη καθημερινότητα. Ο Frank προτίμησε να μην την ξυπνήσει, αλλά να την ζωγραφίσει.

Παίρνει μερικά βασικά μαθήματα από διάφορους δασκάλους, τους οποίους όμως θεωρεί ανυπόφορους και τους εγκαταλείπει. Είναι πλέον φανερό ότι ο μικρός Frank είναι γεννημένος καλλιτέχνης, αλλά ακόμη πιο φανερό είναι ότι έχει αποφασίσει να τραβήξει τον δικό του δρόμο. Ευτυχής εξέλιξη, όχι μόνο για τον ίδιο, αλλά και για την ανθρωπότητα.

Το 1919, λίγο πριν αρχίσει το Γυμνάσιο, και ενώ η πανδημία γρίπης σαρώνει τη Νέα Υόρκη και όλοι έχουν κάποιον ή κάποιους νεκρούς στην οικογένεια, ο Frank χάνει τον πατέρα του από καρκίνο του παγκρέατος. Εν μέσω θανατικού και πένθους, προσωπικού, οικογενειακού και εθνικού, ο έφηβος Frank Netter έρχεται σε επαφή με την αρρώστια και τον θάνατο. Τραγική συγκυρία, με ευεργετικές όμως μακροπρόθεσμες συνέπειες. Επίσης, ο έφηβος Frank Netter ζει στη Νέα Υόρκη, στην οποία ένα κράμα νέου αίματος (μεταναστών) και άνθισης τεχνών και επιστημών μετατρέπει τον περίγυρο του Frank στο πλέον πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη της ιδιοφυούς φύσης του.

Στο Γυμνάσιο διαπρέπει φιλοτεχνώντας το περιοδικό του σχολείου. Αποφασίζει ήδη να σπουδάσει καλές τέχνες, στο μέγιστο δυνατό επίπεδο. Το βασικότερο πρόβλημα σε αυτή του την απόφαση είναι η μητέρα του. Η κυρία Esther θεωρεί τους ζωγράφους και τους λοιπούς εικαστικούς ως τεμπέληδες μαλλιάδες και μουσάτους που μπεκροπίνουν ολημερίς σε σοφίτες χωρίς θέρμανση, παρέα με γυμνά μοντέλα. Αποθαρρύνει τον γιό της και του συστήνει να σπουδάσει κάποια επιστήμη χρήσιμη για τα προς το ζειν, αλλά και για το κοινωνικό σύνολο.

Ο Frank αναγκάζεται να παρακολουθεί κρυφά τα δωρεάν βραδινά μαθήματα της Σχολής καλών τεχνών της Ακαδημίας και αργότερα, παρά τις αντιδράσεις της μητέρας του, να εγγραφεί στο Κολλέγιο της πόλης της Νέας Υόρκης, το οποίο επίσης δεν χρέωνε δίδακτρα. Το καλοκαίρι του 1924, νέα τραγωδία σχετική με την Ιατρική πλήττει τον Frank: η μητέρα του πεθαίνει από σηψαιμία μετά από μια γυναικολογική επέμβαση ρουτίνας.

Ο Frank είναι τώρα ελεύθερος να ακολουθήσει την κλίση του, ωστόσο ποτέ δεν ξεχνά την «ευχή και κατάρα» της μητέρας του: να κάνει κάτι χρήσιμο για την επιβίωσή του και ταυτόχρονα να προσφέρει στην κοινωνία.

Η ιδέα έχει ωριμάσει μέσα στον νεαρό ζωγράφο. Η καλλιτεχνική του ροπή προς την ομορφιά του ανθρώπινου σώματος, η βούλησή του να βοηθήσει τον άνθρωπο η οποία απορρέει από τις τραγωδίες υγείας που τον έχουν κατά καιρούς συγκλονίσει, και η επιθυμία της μητέρας του, μπορούν να συνδυαστούν. Το 1927 ο Frank Netter εγγράφεται στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης. Ευτυχής κίνηση, για τον ίδιο και για την ανθρωπότητα.

Ο καθηγητής που εισέρχεται αργά το βράδυ στο εργαστήριο Ανατομίας για να σιγουρευτεί ότι τα πτώματα και τα ανατομικά παρασκευάσματα είναι ασφαλή, βρίσκει τον φοιτητή Frank Netter να τα ζωγραφίζει. Τον επιπλήττει, αλλά μόλις βλέπει τις εικόνες που έχει ζωγραφίσει ο Frank αλλάζει γνώμη.

Πολύ σύντομα οι συμφοιτητές, αλλά και οι καθηγητές του, τού ζητούν ιατρικές και ανατομικές εικόνες κατά παραγγελία. Οι πάντες αναγνωρίζουν ένα πρωτοφανές ταλέντο και η φήμη του διαχέεται.

Ο Frank Netter αποφοιτά και ακολουθεί ειδικότητα χειρουργικής. Οι ικανότητές του απογειώνονται. Γνωρίζει και απεικονίζει την Ανατομία του ανθρώπινου σώματος εκ των έξω και εκ των έσω, όσο κανείς έως τότε. Ζωγραφίζει έγχρωμες ανατομικές εικόνες εκπληκτικής λεπτομέρειας και τεράστιας εκπαιδευτικής αξίας, υπό πρωτόγνωρες γωνίες θέασης και πρωτοφανείς τμηματοποιήσεις. Απεικονίζει επίσης την αγωνία του εμφραγματία, το πρόσωπο του υπερθυρεοειδικού ασθενούς, τους χειρισμούς για την παροχή πρώτων βοηθειών και άλλα πολλά.

Ακολουθεί η απόλυτη επιτυχία. Για το έργο του ενδιαφέρονται αυτοί που έχουν το χρήμα: οι φαρμακοβιομηχανίες. Ciba, Armour Laboratories, Pfizer. Ο Frank Netter προσλαμβάνεται με συμβόλαια και ήδη από τη δεκαετία του 1940 ιατρική απεικόνιση σημαίνει Frank Netter και Frank Netter σημαίνει ιατρική απεικόνιση. To 1948, η Ciba εκδίδει τη «Συλλογή ιατρικών εικόνων» (The Ciba Collection of Medical Illustrations) η οποία γίνεται ανάρπαστη.

Για δεκαετίες δεν υπάρχει ιατρική βιβλιοθήκη που να μην περιέχει έργα του Frank Netter, τοίχος νοσοκομείου, ιατρείου ή υγειονομικής μονάδας που να μην έχει φιλοξενήσει πόστερ με εικόνες του Frank Netter και φοιτητής επιστημών υγείας που να μην αναγνωρίζει αμέσως τον καλλιτέχνη Frank Netter πίσω από κάποιο έργο του, πριν ακόμα δει τη χαρακτηριστική υπογραφή του στη βάση του έργου.

Ας σημειώσει ο αναγνώστης, ότι κατά τα έτη 2001-2015, ο γράφων είχε διακοσμήσει το ιατρείο του αναρτώντας, σε περίοπτη θέση, αυθεντικό πόστερ της Ciba-Geigy, έργο του Netter, που απεικόνιζε «το πεπτικόν σύστημα». Το πόστερ ήταν δώρο παλαιότερου εκλιπόντος πλέον συναδέλφου και μετά το κλείσιμο του ιατρείου το 2015 δωρίστηκε σε νεότερο συνάδελφο. Ο Frank Netter κάποια στιγμή στην καριέρα του, εγκατέλειψε τη μάχιμη ιατρική (χειρουργική) για να αφοσιωθεί απερίσπαστος στον σκοπό πλέον της ζωής του: την ιατρική απεικόνιση. Στα τέλη της δεκαετίας του 1950, ο εκδοτικός οίκος Saunders αγόρασε τα δικαιώματα της «Συλλογής ιατρικών εικόνων» (η οποία στο μεταξύ είχε εμπλουτιστεί) και την εξέδωσε σε μια μνημειώδη έκδοση, με το όνομα του Netter στον τίτλο (The Netter Collection of Medical Illustrations).

Σήμερα, ο κολοσσιαίων διαστάσεων εκδοτικός οίκος Elsevier, στον οποίο έχει περάσει ο οίκος Saunders, όχι μόνο κυκλοφορεί τη συλλογή σε 9 τόμους (14 βιβλία), αλλά διαθέτει και 130 (εκατόν τριάντα) συγγράμματα και εγχειρίδια, στα οποία οι εικόνες του Netter (εμπλουτισμένες από εικόνες σύγχρονων ταλαντούχων γιατρών-ζωγράφων) αποτελούν τη βάση της έκδοσης.

Αυτό σημαίνει όχι μόνο ότι ο Frank Netter έδωσε το έναυσμα για την ίδρυση άτυπης σχολής γιατρών-καλλιτεχνών (ενδεικτικά αναφέρονται οι γιατροί Carlos Machado και John Craig που έχουν συμπληρώσει την τρέχουσα «Συλλογή»), αλλά και ότι διαπρεπείς ιατροί έχουν συγγράψει σύγχρονα ιατρικά βιβλία τα οποία εικονογραφεί μετά θάνατον ο Frank Netter. Προς τιμήν του μάλιστα, τα βιβλία τιτλοφορούνται ως «Netter’s …» και ακολουθεί το αντικείμενο. Για παράδειγμα, οι καθηγητές Stouffer, Runge, Patterson και Rossi έχουν επιμεληθεί την έκδοση του συγγράματος «Netter’s Cardiology» (73 κεφαλαίων και περίπου 600 σελίδων), το οποίο έχει γραφτεί από δεκάδες αναγνωρισμένους καρδιολόγους των ΗΠΑ (τρέχουσα έκδοση η 3η, Elsevier 2019).

Ο Frank Netter απεβίωσε, 17 Σεπτεμβρίου, το 1991.

Οι βασικές πληροφορίες της ανάρτησης προέρχονται από το βιβλίο «Medicine’s Michelangelo – The Life & Art of Frank H. Netter, MD» που έχει γράψει η κόρη του Francine Mary Netter, εκδόσεις Quinnipiac University Press, 2013. Το βιβλίο συστήνεται ένθερμα σε όλους. Γιατροί, καλλιτέχνες και ευρύ κοινό, έχουν μόνο να διδαχθούν από αυτό.

Στη φωτογραφία είναι το περίφημο κρανίο, στο οποίο ο Netter αποδίδει με εκπληκτική λεπτομέρεια και χρώμα τα κρανιακά οστά. Κάτω δεξιά η διάσημη πλέον υπογραφή του.

Πηγή: Παναγ. Χούπας (Ιατρός Παθολόγος) facebook

Ανεμβολίαστοι στην πατρίδα του εμβολιασμού....

  

Όταν ο απλός ελληνικός λαός εμβολιαζόνταν μόνος του τον 17ο αιώνα

Γράφει ο Δημήτριος Γ. Σκαρλάτος*

Εισαγωγή

Είναι πλέον πασιφανές ότι το αντιεμβολιαστικό κίνημα του δυτικού κόσμου ^[1] κατά της COVID-19 επιστρατεύει επιχειρήματα που μόνο θλίψη και ανησυχία προκαλούν για το μέλλον. Και αυτό γιατί εν πολλοίς αντανακλούν ένα σημαντικό έλλειμμα παιδείας, απότοκο της κατάρρευσης των εκπαιδευτικών συστημάτων του. Αποστασιοποιούμενη διαρκώς η Δύση από τον φυσικό της γεννήτορα, που δεν είναι άλλος από τον ελληνορωμαϊκό πολιτισμό (ελληνικός πολιτισμός = φιλοσοφία, ανθρωποκεντρισμός με συναίσθηση της συλλογικής ευθύνης, επιστήμες, ιατρική / ρωμαϊκός πολιτισμός = δίκαιο), δημιουργεί σταδιακά τον σύγχρονο «πολίτη» της: Εγωκεντρικό (για να μην πω «παρτάκια»), μοριοδοτούμενο  εθελοντή,  ημιμαθή (αντικατάσταση της ουσιαστικής και επεξεργασμένης  γνώσης από τις περιβόητες «δεξιότητες»), βαυκαλιζόμενο ότι «γνωρίζει» (λόγω του βομβαρδισμού του από πληροφορίες  που, όμως,  έχει χάσει προ πολλού τη δυνατότητα να επεξεργάζεται και να αναλύει), δυστυχώς ανάλγητο [«είμαι σε ηλικία που δεν κινδυνεύει, οι άλλοι ας κόψουν το λαιμό τους» ή «εάν νοσήσω σοβαρά από COVID το κράτος υποχρεούται να μου εξασφαλίσει ΜΕΘ, το τι θα γίνει ο πάσχων από έμφραγμα ή το θύμα σοβαρού τροχαίου πρακτικά  λίγο με νοιάζει»] , βαθύτατα συμπλεγματικό («ποιος είναι ο επιστήμονας που θα μου πει τι θα κάνω») και τέλος γραφικό «ξερόλα» («δεν υπάρχει COVID-19»). Όλα αυτά, έχοντας πείσει παράλληλα τον εαυτό του ότι είναι  δημιούργημα του εκ παρθενογενέσεως Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού, τον οποίο εκλαμβάνει μόνο ως μία παρακαταθήκη, που του επιτρέπει να λέει απλά «ό,τι γουστάρει». Το χειρότερο όλων είναι ότι, ενώ συνθλίβεται από  τα  επίχειρα  ανεπαρκών κρατικών δομών και τις επιλογές μέτριων ηγεσιών, που αδυνατούν να τον εμπνεύσουν και να τον βοηθήσουν να ζήσει αξιοπρεπώς, όντας ουσιαστικά πλέον μη πολιτικό όν, επιστρατεύει το θυμικό για να αντιδράσει: «δεν θα εμβολιαστώ και να καεί το πελεκούδι».

Ανάλογα διαμορφώνεται και ο σύγχρονος επιστήμονας, ο οποίος πολλές φορές, διαγκωνιζόμενος για προβολή, δεν κατανοεί ότι προκειμένου να πείσει τους μη ειδικούς πολίτες πρέπει να αποδείξει πρωτίστως ότι τους αγαπά και ενδιαφέρεται ειλικρινά γι’ αυτούς. Ότι το εμβόλιο αφορά πρωτίστως την υγεία και την πολύτιμη ζωή τους και όχι την οικονομία…

Είναι συμβατές τέτοιες στάσεις με την ουσιωδώς ανθρωποκεντρική παράδοση του ελλαδικού χώρου; Ασφαλώς όχι. Είναι κατανοητές και σεβαστές οι ανησυχίες μέρους του πληθυσμού, που φοβάται ένα εμβόλιο που παρήχθει σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα, ιδιαίτερα εάν αντιμετωπίζει ιδιάζοντα προβλήματα υγείας (πόσοι, όμως, είναι αυτοί;). Είναι εμφανείς  και οι επιπτώσεις άστοχων ενεργειών της ελληνικής πολιτείας και των ελεγκτικών μηχανισμών της αλλά και της επιστημονικής κοινότητας της χώρας. Είναι σε κάθε περίπτωση  ακατανόητα  τα κίνητρα  που  εδράζονται σε αρρωστημένες προσεγγίσεις, πλημμελή γνώση και εκδικητική διάθεση απέναντι «στο σύστημα». Όπως ακατανόητες είναι και συμπεριφορές επιστημόνων σχετικά με το πώς επιλέγουν να πείσουν. Ιδιαίτερα στην πατρίδα μας: την γεννήτορα του εμβολιασμού από τα σπλάχνα και την εμπειρία του απλού λαού.

Ο Διονύσιος Ρώμας ήταν Έλληνας, νομικός, διπλωμάτης, γενικός πρόξενος στο Μοριά και τη Ρούμελη για λογαριασμό της Βενετίας, πολιτικός, πρύτανης της Κέρκυρας, γερουσιαστής στα Επτάνησα, ευεργέτης του αγώνα του 1821 και Σύμβουλος της Επικρατείας στη νεοσύστατη Ελλάδα. Επίσης ήταν μέλος της Φιλικής Εταιρείας

Ο «Περίπλους» του Διονύση Ρώμα ως έναυσμα

Πριν από αρκετά χρόνια ολοκλήρωσα την ανάγνωση του συγκλονιστικού «Περίπλου» του Διονύση Ρώμα. Ενός σπάνιου και πολυεπίπεδου ιστορικού μυθιστορήματος-πραγματείας που φιλοδοξούσε να περιγράψει την περιπέτεια του ελληνισμού από την ναυμαχία της Ναυπάκτου έως την ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα^[2]. Παρακολουθώντας έναν ήρωά του στην Κωνσταντινούπολη του 18^ου αιώνα, έπεσα επάνω σε ένα συγκλονιστικό εδάφιο ^[3] , που αφορά στην επιδημία ευλογιάς που έπληξε την Πόλη το 1701.

Την εποχή εκείνη στην Πόλη, περιβόητος γιατρός παγκοσμίου εμβέλειας ήταν ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος (ο «Eξ’ Aπορρήτων»), Μέγας Διερμηνέας (ουσιαστικά υπουργός εξωτερικών) της Υψηλής Πύλης. Το σπίτι του αποτελούσε έναν θύλακα επιστημονικών και φιλοσοφικών και πολιτικών συζητήσεων υψηλοτάτου επιπέδου. Ο Ρώμας αναφέρει ως συμμετέχοντα σε αυτές και τον πολύπειρο Έλληνα γιατρό Ιάκωβο Πυλαρινό (1659-1718) από την Κεφαλλονιά (με σπουδές στην Πάδουα, προσωπικό γιατρό του τσάρου της Ρωσίας Μεγάλου Πέτρου). Μια νύχτα προσήλθε έντρομος κάποιος φίλος του Μαυροκορδάτου, ονόματι  Καρυοφύλλης, ζητώντας τη συμβουλή τους σχετικά με μία πρακτική κατά της ευλογιάς, που είχε υποπέσει στην αντίληψή του. Μια γυναίκα από τη Θεσσαλία έπαιρνε «υλικό» από την πληγή ενός ασθενούς από ευλογιά με μία βελόνα  και  «κάρφωνε» (ουσιαστικά εμβολίαζε) τους  υγιείς της γειτονιάς της.  Όλοι τους φαίνεται να πέρναγαν  ανώδυνα την ασθένεια. Ρώτησε τους δύο γιατρούς εάν συνιστούσαν να κάνει το ίδιο στην οικογένειά του.  Στη διήγηση φαίνεται ότι οι δύο γιατροί αγνοούσαν το θέμα. Το βέβαιο είναι ότι ο Πυλαρινός το έλαβε πολύ σοβαρά υπόψιν του. Η οικογένεια  Καρυοφύλλη όντως φαίνεται να «εμβολιάστηκε» κατά τον τρόπο αυτό και σώθηκε. Αποτελεί τους πρώτους επώνυμους εμβολιασθέντες στην ιστορία.

Ιάκωβος Πυλαρινός (1659-1718):  Ένα πρότυπο επιστήμονα

Έψαξα αμέσως την ιστορική βάση της αφήγησης αυτής. Και έμεινα έκπληκτος! Ο Ρώμας υπήρξε ουσιώδης γνώστης και αναλυτής της ιστορίας, κάτι που φαίνεται αμέσως από τα πάμπολλα ιστορικά παραρτήματα, που συνοδεύουν τον «Περίπλου». Φαίνεται ότι ο Πυλαρινός, ευρισκόμενος στην Πόλη την περίοδο εκείνη, έγινε κοινωνός μίας διαδεδομένης στον ελληνικό χώρο πρακτικής από τη  Θεσσαλία μέχρι την  Πόλη και  τον Άθω!!  Προέβη σε συστηματική μελέτη της πρακτικής  και το 1714-15  δημοσιεύει την σχετική πλήρη μελέτη του στην Ιταλία, η οποία τυπώθηκε στα λατινικά στη Βενετία από τον τυπογράφο Hertz, αφού πρώτα έτυχε της έγκρισης της Ιεράς Εξέτασης, που δεν βρήκε κάτι το δογματικώς μεμπτό (η γνωμοδότηση του επώνυμου Ιεροεξεταστή επισυνάπτεται στην τυπωμένη εργασία)!!  Παράλληλα φαίνεται ότι η εργασία είχε αποσταλεί, ως έχει, και στο έγκριτο βρετανικό επιστημονικό περιοδικό της εποχής “Philosophical Transactions”^[4]. Μετάφραση στα ελληνικά της εργασίας κατατέθηκε, σύμφωνα με τις ιστορικές σημειώσεις του Ρώμα, από τους καθηγητές Κ. Αλιβιζάτο και Γ. Πουρναρόπουλο στα Πρακτικά της Ακαδημίας Αθηνών (Συνεδρίαση 12^ης Ιουνίου του 1952)^[5]. Ο Ρώμας ζήτησε από τους δύο επιστήμονες την άδεια να συμπεριλάβει τη μετάφραση στο σχετικό παράρτημα του «Περίπλου» του.  Έτσι είναι πλέον προσβάσιμη σε όλους. Σε αυτή αναφέρεται ξεκάθαρα η οικογένεια Καρυοφύλλη. Και μένει κανείς πραγματικά εκστατικός με το πως ξεκινά η εργασία. Παραθέτω το κείμενο αυτούσιο (από το Παράρτημα του «Περίπλου»):

«Περίπλους»

Εδώ έχουμε να κάνουμε με τον απόλυτο ορισμό του επιστήμονα! Όχι μόνο δεν «σνόμπαρε» την πρακτική αυτή ως λαϊκό «μαντζούνι», αλλά διέγνωσε αμέσως ότι έχει σοβαρή βάση.  Αυτό, όμως, σημαίνει επιστήμονας. Γνώση, αλλά και διαίσθηση. Όχι μόνο δεν οικειοποιήθηκε την ανακάλυψη παρουσιάζοντάς την ως δική του (ποιός θα τον διέψευδε άλλωστε;), όπως θα έκαναν πολλοί σύγχρονοι «αστέρες»  της επιστήμης, που προτάσσουν πάνω από όλα την διεθνή αναγνώρισή τους (είμαι σίγουρος γι’ αυτό). Αντίθετα αποτίει τον δέοντα φόρο τιμής στον ανώνυμο Έλληνα που ζώντας μέσα στο σκοταδιστικό πλαίσιο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας είχε βρεί τρόπο να αυτοπροστατευτεί  από την ευλογιά, εφαρμόζοντας ήδη από τον 17^ο αιώνα τον εμβολιασμό. Χωρίς θρησκοληψίες (εκτός εάν θεωρηθούν λιγότερο πιστοί οι Έλληνες του 17^ου αιώνα), χωρίς συνομωσιολογίες. Και η ευλογιά εκείνη την εποχή κάνει την COVID-19  του σήμερα να φαντάζει απλό φτέρνισμα….

Γιατρός του μεσαίωνα για την αντιμετώπιση της πανώλης

Εμμανουήλ Τιμόνης (1669-1720)

Παράλληλα με τον Πυλαρινό εστιάστηκε  στο ίδιο θέμα και ο επίσης Έλληνας γιατρός Εμμανουήλ Τιμόνης (1669-1720) από τη Χίο. Είχε σπουδάσει και αυτός στην Πάδουα αλλά και στην Οξφόρδη, όπου για κάποιο διάστημα διετέλεσε και καθηγητής. Λίγα είναι γνωστά για τη ζωή του. Φαίνεται, σύμφωνα με τον Κ. Αλιβιζάτο (βλ. επόμενη ενότητα), να συναντήθηκε με τον Πυλαρινό στη Σμύρνη. Δημοσίευσε σχεδόν ταυτόχρονα με τον Πυλαρινό ανάλογη μελέτη το 1714 (πιθανόν να προηγήθηκε ελάχιστα, αφού έστειλε την εργασία του από την Κωνσταντινούπολη στο τέλος του 1713), επίσης στο βρετανικό περιοδικό “Philosophical Transactions”, με ανταποκριτή (ουσιαστικά μεταφραστή και εγγυητή της σοβαρότητας του άρθρου) τον βρετανό γιατρό John Woodward, ο οποίος μετάφρασε στα αγγλικά την περίληψή της, που προηγείται του τυπωμένου (επίσης στα λατινικά) κυρίως άρθρου. Τυπικά δημοσίευσε πρώτος. Ο Κ. Αλιβιζάτος θεωρεί, όμως,  σαφώς τον Πυλαρινό ως αυτόν που άρχισε τη συστηματική μελέτη της πρακτικής νωρίτερα. Δεν έχει, όμως, καμία σημασία ποιος δημοσίευσε πρώτος ή δεύτερος. Φέρονται άλλωστε ως συνεργάτες και συγγραφείς κοινού σχετικού συγγράμματος [βλ. αναφορά (4) στην επόμενη ενότητα]. Έδωσαν στατιστικά δεδομένα στις μελέτες τους.  Ήταν οι πρώτοι ανοσολόγοι…

Οι εργασίες τους άνοιξαν το δρόμο του εμβολιασμού στη  Δύση. Φανατικός προπαγανδιστής αυτής της «ελληνικής μεθόδου» υπήρξε και η Lady Mary Wortley Montagu, σύζυγος του βρετανού πρέσβη στην Πόλη, που εμβολιάστηκε κατά τον τρόπο αυτό μαζί με τον γιό της στην Κωνσταντινούπολη το 1717 [βλ. αναφορές (1) και  (4) στην επόμενη ενότητα]. Η μέθοδος δημοσιεύεται και στην Ολλανδία το 1722 από τον επίσης Έλληνα γιατρό Le Duc (;) [βλ. αναφορά (1) στην επόμενη ενότητα].

Μια γυναίκα από τη Θεσσαλία έπαιρνε «υλικό» από την πληγή ενός ασθενούς από ευλογιά με μία

 βελόνα και «κάρφωνε» (ουσιαστικά εμβολίαζε) τους υγιείς της γειτονιάς της.

 Όλοι τους φαίνεται να πέρναγαν ανώδυνα την ασθένεια.

Η ελληνική ιατρική κοινότητα και η προσπάθειά της

Το θέμα της πρωτοπόρου  εργασίας των  Πυλαρινού και Τιμόνη  είναι πασίγνωστο στην  ελληνική  ιατρική  κοινότητα, τόσο της χώρας όσο και του εξωτερικού, τουλάχιστον από το 1934 (η παλαιότερη αναφορά που βρήκα) με τη μελέτη του καθηγητή Κ.Αλιβιζάτου. Αναφέρω σχετικά ενδεικτικά άρθρα:

•   C.N. Alivisatos, “The First Immunologist, James Pylarino (1659-1718), and the Introduction of Variolation”, Proceedings of the Royal Society of Medicine, Vol27(8), p. 1099-1104, (1934). Σαφώς αναφέρει τη γνώση του εμβολιασμού στην οθωμανοκρατούμενη Ελλάδα. Οι Οθωμανοί την αποκαλούσαν «η ελληνική μέθοδος». Αναφέρει επίσης και την εργασία του Τιμόνη. Αναφέρει δε την καταλυτική επίδραση της εργασίας τους στην ανάπτυξη του εμβολιασμού.
•   Effie Poulakou-Rebelakou and John Lascaratos, “Emmanuel Timonis, Jacobus Pylarinus and Inoculation”, Journal of Medical Biography, Vol.11(3),p.181-182, (2003).
•   Dimitrios Karaberopoulos, “The first scientific application of vaccination by the Greek physicians Emmanuel Timonis and Jacob Pylarinos at the beginning of the 18th century”, Annales  Clinicae Paediatricae Universitatis Atheniensis, vol. 53, p. 347-352, (2006).
•   Th. Kyrkoudis , G. Tsoucalas , V. Thomaidis , I. Bakirtzis , E. Nalbandi , A. Polychronidis , A. Fiska, “Vaccination of the Ethnic Greeks (Rums) Against Smallpox in the Ottoman Empire: Emmanuel Timonis and Jacobus Pylarinos as Precursors of Edward Jenner”, (Review paper), Erciyes Med J ,Vol. 43(1) ,p. 100–6, (2021). Είναι πρόσφατο, ιδιαίτερα καλαίσθητο, άρθρο επισκόπησης που επιχειρεί  να αποδείξει ότι οι Τιμόνης-Πυλαρινός  είναι πρόδρομοι  του Jenner (τέλη 18^ου αιώνα), που μάλλον θεωρείται στη Δύση ο πατέρας του εμβολιασμού.

Το παρόν άρθρο δεν διεκδικεί δάφνες επιστημολογίας. Δεν είμαι άλλωστε ειδικός στο θέμα. Για το λόγο αυτό ζητώ συγγνώμη από συναδέλφους και επιστήμονες εάν δεν υπέπεσαν στην αντίληψή μου εργασίες τους σχετικά με τους δύο πρωτοπόρους  Έλληνες  γιατρούς.  Όφειλα,όμως, σε κάθε περίπτωση  να αποδώσω  τα  εύσημα  στον  Ρώμα,  γιατί, όντας ένας σπάνιος μελετητής της ιστορίας, ενετόπισε το θέμα εντάσσοντάς το στο μνημειώδες έργο του, ήδη από το 1975, κάνοντας και εμάς, τους μη ειδικούς,  κοινωνούς αυτής της συγκλονιστικής ιστορίας.

Με ιδιαίτερη χαρά διαπιστώνω, όμως, ότι άρθρα των Ελλήνων επιστημόνων, που αναφέρονται στους Πυλαρινό-Τιμόνη, τυγχάνουν της προσοχής και αναφέρονται πρόσφατα και από ξένους συναδέλφους τους.

Ίσως έρχεται η ώρα της παγκόσμιας δικαίωσής τους. Εδώ καλείται η διεθνής επιστημονική κοινότητα να σταθεί στο ύψος, που κάποτε στάθηκε ο ίδιος ο Πυλαρινός… Θα το πράξει άραγε; Δυστυχώς δεν είμαι βέβαιος… Με προβληματίζει η μη απόδοση βραβείου Νόμπελ  Ιατρικής στον μέγα Παπανικολάου.

Ο Εμμανουήλ Τιμόνης είχε γεννηθεί στη Χίο και σπούδασε στην Ιατροφιλοσοφική Σχολή του 

Πανεπιστημίου της Πάδοβας της Ιταλίας. Εργάστηκε ως ιατρός στην Κωνσταντινούπολη και 

υπήρξε αρχίατρος του Σουλτάνου.

Τα επιστημολογικά ερωτήματα που αναδύονται και η θέση των δύο γιατρών στο Πάνθεον του Νεοελληνικού Διαφωτισμού

Που εδράζεται όμως η λαϊκή αυτή πρακτική του εμβολιασμού στον ελλαδικό χώρο; Ο Τιμόνης αναφέρει ότι εφαρμόζονταν από τα μέσα του 17^ου αιώνα στην Κωνσταντινούπολη.  Ισχυρίζεται δε ότι οι Τούρκοι την πήραν από Γεωργιανούς και Κιρκάσιους. Οι Τούρκοι, όμως, κατά τον Αλιβιζάτο, την αποκαλούσαν «ελληνική μέθοδο». Εφαρμόζονταν στη Θεσσαλία και τον Άθω. Από πότε όμως; Είναι κατάλοιπο της ιδιαίτερα προηγμένης βυζαντινής ιατρικής^[7];  Αυτό θα δικαιολογούσε τη γνώση της από τους Γεωργιανούς. Ή  ήταν απλά μια συγκλονιστική έκφανση εντόπιας λαϊκής παρατηρητικότητας, σοφίας και τόλμης; Πόσες στοχευμένες διδακτορικές διατριβές θα έδιναν απάντηση σε αυτό το ερώτημα;

Οι πρωτοπόρες και συστηματικές μελέτες των Πυλαρινού-Τιμόνη εντάσσονται αβίαστα στο πλαίσιο του ουσιωδέστατου Νεοελληνικού Διαφωτισμού του 17^ου-18^ου αιώνα.  Οι δύο τους έπονται του Κύριλλου Λούκαρι (1527-1638) και προηγούνται προσωπικοτήτων  όπως ο μεγάλος μαθηματικός Μπαλάνος Βασιλόπουλος (1694-1760), ο πολυπράγμων  Ευγένιος Βούλγαρης (1716-1806) και ο μέγας μουσικός Πέτρος Πελοποννήσιος (1730-1777). Οφείλουμε να τους κατατάξουμε στους σημαντικότερους εκπροσώπους του ως το πιο αντιπροσωπευτικό ίσως δείγμα καθαρού επιστήμονα αυτού του κινήματος.

Προβληματισμοί για τον  σύγχρονο  Έλληνα

(α) Δύο Έλληνες επιστήμονες του 18^ου αιώνα, δουλεύοντας μαζί ή/και παράλληλα, τοποθετήθηκαν με τεράστια ευρύτητα πνεύματος απέναντι σε μία λαϊκή πρακτική (πιθανώς με βαθιές επιστημονικές ρίζες), την οποία αγνοούσαν, και έγιναν πρωτοπόροι. Δεν είναι υπερβολή να τονιστεί  ότι οι  μελέτες τους ίσως να επιτάχυναν κατά  60-70  χρόνια περίπου την ανάπτυξη του εμβολιασμού. Θα είχε συμβεί αυτό εάν οι αγράμματες   ηλικιωμένες γυναίκες της εποχής και οι δύο γιατροί θεωρούσαν ότι αυτή η πρακτική είναι «του οξαποδώ»  ή  βάζει στο  σώμα «τσιπάκια»;  Ή της λογικής «αφού είμαστε υπόδουλοι, δεν πάνε να πεθάνουν από ευλογιά όλοι στην Οθωμανική  Αυτοκρατορία»;  Αντίθετα, η πρακτική του «καρφώματος» είχε δοθεί ακόμη και στους δυνάστες τους. Χωρίς να το συνειδητοποιούν  προφανώς, οι απλές γυναίκες ήταν φορείς μίας κληρονομιάς ευρύτητας  πνεύματος, εστιασμένης ουσιωδώς στον άνθρωπο. Ενός πνεύματος από τα κύρια συστατικά του ελληνισμού. Ενός ελληνισμού που στην μακραίωνη ιστορία του (από την πόλη-κράτος και την πίστη στον Δία έως τη συγκρότηση σε κοινή πολιτική/ κοινωνική/θρησκευτική οντότητα – κυρίαρχο συστατικό του Βυζαντίου με Χριστιανική  πίστη) δεν έκαψε ποτέ σε πλατείες επιστήμονες.

(β) Ο φορέας  της πιο  βάναυσης  διαστρέβλωσης  του Χριστιανισμού, η Ιερά Εξέταση,  δεν βρήκε κάτι το δογματικά ύποπτο στη μελέτη του Πυλαρινού. Και βρίσκει ο σύγχρονος  Έλληνας στο εμβόλιο;

(γ) Η επιστημονική κοινότητα, για να πείσει, πρέπει να αγαπήσει ουσιωδώς, και να το αποδείξει, τον αποδέκτη των απόψεών της. Το κάνει πάντα;

Η έλλειψη  ουσιαστικής  πνευματικής ηγεσίας μετά τη μεταπολίτευση, οι επιλογές της ελληνικής πολιτείας, όσον αφορά στην ουσιαστική εκπαίδευση, καθώς και η ατομική «βολή» μας, μας καταδίκασαν σε μία υπερ-τριακονταετή πνευματική και φιλοσοφική αφασία ή στασιμότητα συνθηματολογικού και ιδεοληπτικού χαρακτήρα. Δυστυχώς με σοβαρές επιπτώσεις στην διαμόρφωση των σύγχρονων αντιλήψεών μας. Αυτά, ευτυχώς, έρχονται και παρέρχονται. Είναι βέβαιο ότι κάποια στιγμή θα ανακάμψουμε περνώντας, έστω, «δια πυρρός και σιδήρου» κατά την πάγια παράδοσή μας.. Μέχρι να ανακάμψουμε, ας είμαστε εμπειρικοί θεματοφύλακες αυτής της ουσιωδώς ανθρωποκεντρικής παράδοσης με την καθημερινή συμπεριφορά μας, επενδύοντας παράλληλα στην ουσιαστική γνώση και όχι στις  «δεξιότητες». Φέρνοντας πάλι το βιβλίο στο σπίτι μας. Κλείνοντας μάτια και αυτιά στην κάθε κακογουστιά της σύγχρονης τηλεόρασης και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης (προαγωγούς του σύγχρονου «ξερόλα»).

Παρά ταύτα, ο σύγχρονος ελληνισμός θεμελίωσε τα τελευταία σαράντα χρόνια σημαντική παρακαταθήκη ουσιωδών αντιδράσεων απέναντι σε κομβικά υπαρξιακά του θέματα υπερασπιζόμενος , ως όφειλε, τη δημοκρατική του παράδοση  (Πολυτεχνείο), την ιστορία του  (Σχέδιο Ανάν, Συμφωνία Πρεσπών), τη νοημοσύνη και την αξιοπρέπειά του (μνημόνια, «όχι» στο δημοψήφισμα του 2015). Αυτές είναι αντιδράσεις που αρμόζουν στο υγιώς ανθρωποκεντρικό πολιτισμικό και πολιτικό του DNA, την υποβόσκουσα αισθητική και το αίσθημα αυτοσεβασμού του. Δεν υπάρχει λόγος να υποβιβάζει  αυτή την παρακαταθήκη εκτονούμενος και διαμαρτυρόμενος  ως «γαλατικό χωριό», εξομοιώνοντας το θέμα ενός εμβολίου, που σίγουρα έσωσε ήδη ζωές, με τα προαναφερθέντα. Είναι σπατάλη «αγωνιστικού αποθέματος» που σίγουρα κάνει το «σύστημα»  να  «τρίβει τα χέρια του». Ενός «αγωνιστικού αποθέματος»  που δεν πρέπει να σπαταλάται άσκοπα, γιατί μπορεί να το χρειαστεί στο άμεσο μέλλον. Η καταρρέουσα παιδεία μας απαιτεί εγρήγορση και είναι πεδίο δόξης λαμπρό…

Όσο για την επιστημονική κοινότητα (διεθνή και εγχώρια), το να γίνουμε όλοι Πυλαρινοί «τω ήθει» είναι επιτακτικός μονόδρομος…

ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ 1: Δεν κατάγομαι από την Κεφαλλονιά, τα Επτάνησα, ή τη Χίο.

ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ 2: Στις εποχές που ζούμε, το άρθρο αυτό μπορεί να χαρακτηριστεί «εθνικιστικό», γιατί δήθεν υποστηρίζει  «ότι όλα τα βρήκαν οι Έλληνες». Προφανώς και γνωρίζω ότι εμβολιασμοί ως πρακτική αναφέρονται αποσπασματικά σε κάποιες κινεζικές ή αραβικές πηγές (φρόντισαν καλοί μου φίλοι επιστήμονες του εξωτερικού να μου το επισημάνουν). Η ώσμωση γειτονικών πολιτισμών (π.χ. Ελλήνων-Αράβων) είναι αναπόφευκτη, και εν πολλοίς ευεργετική, εάν αλληλοεξάγει τα καλύτερα στοιχεία κάθε πολιτισμού. Δεν έχει τόση σημασία ποιος πολιτισμός έδωσε κάτι σε έναν άλλο. Σημασία έχει πως ο δέκτης αντελήφθη, αξιοποίησε και μετουσίωσε αυτό που το δόθηκε. Ιδιαίτερα στην επιστήμη σημασία έχει το ποιος κάνει κοινωνό όλης της ανθρωπότητας μία  ανακάλυψη, ιδιαίτερα εάν αυτή πηγάζει από μία λαϊκή συνήθεια. Για το λόγο αυτό έχουν παγκόσμια αξία οι εργασίες  των Πυλαρινού-Τιμόνη. Έλεγξαν με δικά τους πειράματα  και ενδελεχώς την αποδοτικότητα μίας  λαϊκής πρακτικής και έκαναν αυτό που πρέπει να κάνει ο επιστήμονας: προσπάθησαν να τη διαδώσουν, αποδίδοντας τα δέοντα εύσημα στο ανώνυμο πλήθος. Χωρίς συμπλέγματα ανωτερότητας. Συγκρίνατε αυτή την αντίληψη με τη σύγχρονη «μάχη της καβάντζας» της μάσκας και του εμβολίου που έγινε στην Ευρώπη στην κορύφωση του πρώτου και του δεύτερου κύματος της πανδημίας αντίστοιχα: όπου κάποιες χώρες (βλ. Γερμανία) έδρασαν κοινώς «για την πάρτη τους». Κλείνω με την επισήμανση ότι η σχετική βραδύτητα διάδοσης της μεθόδου στην Βρετανία μετά τις δημοσιεύσεις των Πυλαρινού-Τιμόνη οφείλεται εν μέρει στη δυσπιστία των Αγγλοσαξώνων συναδέλφων τους, ακριβώς γιατί προέρχονταν από τους «πληβείους»…

Σημειώσεις – Παραπομπές

 [1]: Αναφέρομαι αποκλειστικά στον δυτικό κόσμο, γιατί δεν μπορώ να  γνωρίζω  τις ρίζες του αντιεμβολιασμού στην Ανατολική Ευρώπη και την υπόλοιπη Βαλκανική, δεδομένου ότι δεν έχω «σπουδάσει» αυτές τις χώρες.

 [2]: Ιστορικό μυθυστόρημα-πραγματεία χωρισμένο σε τρείς τριλογίες. Εκδόσεις Εστίας. Ο αναγνώστης θα δυσκολευτεί, ίσως, αρχικά  με τη γλώσσα (χρησιμοποιείται η «ντοπιολαλιά» ανάλογα με την περιοχή που λαμβάνουν χώρα τα γεγονότα και το μορφωτικό επίπεδο  κάθε προσώπου που παρουσιάζεται), αλλά θα καταλάβει πραγματικά «από που κρατάει η σκούφια του».

[3] Διονύση Ρώμα, «Περίπλους». Τριλογία 2^η «Το φώς που καίει». Μέρος 1^ο «Ο Κόντες». Τόμος 1^ος , σελίδες 257-262 και 508-515, (1975).

[4] Giacomo Pylarini, Philosophical Transactions of the Royal Society of London, Volume 29, Issue 347, p. (01 January 1714)

[5] Αλιβιζάτος Κ.Ν , Πουρναρόπουλος Γ.Κ  «ΤΟ ΠΕΡΙ “ΕΥΛΟΓΙΑΣΜΟΥ” ΕΡΓΟΝ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΟΣ ΙΑΤΡΟΥ ΤΟΥ ΙΗ’ ΙΑΩΝΟΣ ΙΑΚΩΒΟΥ ΠΥΛΑΡΙΝΟΥ», Πρακτικά ακαδημίας Αθηνών, (1952). [https://digitallibrary.academyofathens.gr/archive/item/17682]

[6] Emanuel Timonius, Philosophical Transactions of the Royal Society of London, Volume 29, Issue 339, p. 72, (01 January 1714).

[7] Οι Βυζαντινοί μας πρόγονοι είχαν αναπτύξει ιατρική υψηλότατου επιπέδου. Ίδρυσαν δημόσια νοσοκομεία, ίδρυσαν τα «έξωθεν ιατρεία» (τα σημερινά εξωτερικά ιατρεία). Η προσπάθεια είχε αρωγούς τόσο τον Αυτοκράτορα (μνημονεύονται αυτοκράτορες-γιατροί) όσο και την Ορθόδοξη Εκκλησία που ποτέ δεν έφερε εμπόδια. Αντίθετα καλόγεροι, μεταμφιεσμένοι σε ασθενείς, παρακολουθούσαν τους ειδικευόμενους γιατρούς γνωμοδοτώντας για το ήθος τους (ιδιαίτερα για το εάν χρηματίζονται), προκειμένου να πάρουν το πτυχίο τους. Παραπέμπω στο αφιέρωμα του «Κ» της Καθημερινής στη βυζαντινή ιατρική.

 

*Αναπληρωτής Καθηγητής Μικροηλεκτρονικής του Τμήματος Φυσικής του Πανεπιστημίου Πατρών.

 

Πηγή: https://ardin-rixi.gr/archives/240892

Το ταμπού των ψυχολογικών προβλημάτων...

Μόλις πριν λίγες μέρες, στις 10 Οκτώβρη, συναντήσαμε όπως κάθε χρόνο την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας. Σε έναν κόσμο επιβαρυμένο από τις δύσκολες συνθήκες της πανδημίας (επιδημιολογικές, οικονομικές, κοινωνικές) - όλα έχουν βραχυπρόθεσμα ή μακροπρόθεσμα επιπτώσεις και στην ψυχική υγεία των ανθρώπων.

Το στίγμα της ψυχικής νόσου είναι ακόμα ανεξίτηλο στην ελληνική κοινωνία, παρόλο που έχουν γίνει πολλά βήματα μπροστά. Σήμερα είναι πιο εύκολο να αποδεχτεί κάποιος να συμβουλευτεί έναν ψυχολόγο, ακόμα όμως για πολλούς είναι "ταμπού" το άκουσμα της λέξης "ψυχίατρος", ή η κάποτε αναγκαία χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής, επικουρικά προς την ψυχοθεραπεία, ή ως βασική πρακτική αντιμετώπισης.

Το βλέπουμε στις ειδήσεις "Αντιμετώπιζε ψυχολογικά προβλήματα" λέμε για τον δράστη ενός εγκλήματος ή για έναν αυτόχειρα, συνδέοντας ασυνείδητα την ψυχική νόσο με την όποια "παρέκκλιση" από την "κανονικότητα". Έχετε ακούσει ποτέ να λένε "Αντιμετώπιζε προβλήματα αναπνευστικά , η ενδοκρινολογικά ή καρδιολογικά;" Πόσο εύκολα θα έλεγε κάποιος "πρέπει να φύγω έχω συνεδρία με τον ψυχολόγο μου", όσο λέει "πρέπει να φύγω, έχω οδοντίατρο;" Πόσο εύκολα μιλάει κανείς για τις παρενέργειες ενός φαρμάκου για την κατάθλιψη όσο εύκολα μπορεί να αναφερθεί στις παρενέργειες ενός εμβολίου; Πόσο εύκολα μπορείς να συστήσεις σε ένα φίλο σου να απευθυνθεί για τον ίδιο ή για το παιδί του σε ειδικό ψυχικής υγείας; Σίγουρα όχι όσο εύκολα μπορείς να του συστήσεις έναν καρδιολόγο ή δερματολόγο. Πόσο εύκολα θα πει κάποιος "άστα να πάνε, έχω κατάθλιψη" τουλάχιστον όσο εύκολα θα έλεγε "έχω πρόβλημα στον θυρεοειδή";

Κι όμως, πόσο πιο εύκολη θα είχε γίνει η ζωή πολλών ανθρώπων αν ένιωθαν ελεύθεροι να απευθυνθούν σε ειδικό ψυχικής υγείας; Πόσο θα μπορούσε να έχει βοηθηθεί ένας άνθρωπος που μπορεί να υποφέρει χρόνια κάνοντας μερικές συνεδρίες ψυχοθεραπείας ή  ακολουθώντας μια φαρμακευτική αγωγή (είναι οδυνηρό να ακούς ανθρώπους να λένε για πλάκα "θα καταλήξω με ψυχοφάρμακα" σαν να είναι η απόλυτη κατάντια).

Και πόσοι άνθρωποι αντί να απευθυνθούν σε ειδικό και να ακολουθήσουν την ενδεδειγμένη θεραπεία, "το κρατάνε μέσα τους" και χειροτερεύει; Πόσοι κάνουν αυτοδιαγνώσεις από το διαδίκτυο ή προσφεύγουν στις υπηρεσίες ανθρώπων που ουδεμία σχέση έχουν με την επιστήμη, πόσοι πέφτουν όχι στα "ψυχοφάρμακα" αλλά στο αλκοόλ και τις ουσίες, πόσοι ψαλιδίζουν τα δικά τους φτερά επειδή επιλέγουν ή αναγκάζονται να μην ζητήσουν βοήθεια; Πόσοι πιστεύουν, πάλι, ότι πάσχουν από "κατάθλιψη" μόνο και μόνο επειδή νιώθουν για λίγο κάποια αρνητικά συναισθήματα, πόσοι καταπίνουν φάρμακα στην τύχη και χωρίς συνταγή, ενώ θα μπορούσαν να βελτιώσουν τη ζωή τους με μερικές συνεδρίες ψυχοθεραπείας ή μια συνταγογραφημένη και στοχευμένη αγωγή;

Ο καλύτερος σύμμαχος της ψυχικής νόσου είναι ταυτοχρόνως και ένα από τα συμπτώματά της. Είναι η αδράνεια. Η απραξία απέναντί της, που την κάνει να κυριαρχεί στον άνθρωπο. Και η άρνηση ή ο φόβος να ζητήσει κανείς βοήθεια είναι αυτό που μπορεί να σκοτώσει τον άνθρωπο που πάσχει από κάποιο ψυχικό νόσημα, πολύ περισσότερο από το ίδιο το νόσημα.

Ας μιλήσουμε λοιπόν. Αλλά ας μιλήσουμε αρχικά με τους ειδικούς...

 

Πηγή: ionica.gr

Ο «Μαύρος Θάνατος» του 1346...

  

Περίπου στα 1290 η γη εισέρχεται σε μια περίοδο ψύχρανσης του κλίματος της που ονομάστηκε Μικρή Εποχή των Παγετώνων. Η περίοδος αυτή κράτησε συνολικά τέσσερις αιώνες και επηρέασε καταλυτικά την κατάσταση στη Γηραιά Ήπειρο δημιουργώντας δυσκολίες σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας. Κυρίως όμως στη γεωργία δημιουργήθηκαν τέτοιας έντασης προβλήματα που σαν αποτέλεσμα είχαν την εμφάνιση διαρκών λιμών σε εκτεταμένες περιοχές της Ευρώπης. Η φτωχή συγκομιδή σε συνδυασμό με τον αυξημένο πληθυσμό προκάλεσε στη Βόρεια Ευρώπη το Μεγάλο Λιμό του 1315-17. Η τεχνική της γεωργίας καθηλωμένη στο πρωτόγονο στάδιο ακόμη, αδυνατούσε να καλύψει τις αυξανόμενες ανάγκες των νέων πόλεων όπως η Bruges, που έχασε περίπου το 10% του πληθυσμού της από σιτοδεία στα 1316. Παράλληλα πλήγμα δέχεται και η πρώιμη ευρωπαϊκή βιομηχανία καθώς και το, σε εμβρυακό στάδιο τότε, χρηματοπιστωτικό σύστημα. Η βιοτεχνία υφασμάτων της Φλάνδρας και της Ιταλίας παρακμάζει, ενώ στα 1298 πτωχεύει ο τραπεζικός οίκος των Μπουονσινιόρι στην Σιένα και στη δεκαετία του 1340 οι τραπεζικοί οίκοι των Μπάρντι και Περούτσι στη Φλωρεντία. Το τελειωτικό χτύπημα έρχεται με την πανδημία της πανώλης, του «Μαύρου Θανάτου», που από το 1346 περίπου ως το 1353 θα αφανίσει περίπου το 1/3 του πανευρωπαϊκού πληθυσμού αλλάζοντας το δημογραφικό χάρτη της Ευρώπης δραματικά.

Από την βίβλο του Toggenburg 1411. Ιερέας ευλογεί θύματα της πανώλης

Στην μακρινή Κίνα θα πρέπει κατά πάσα πιθανότητα να αναζητηθεί η απαρχή της πανδημίας που εξ όσων γνωρίζουμε είναι και η πλέον θανατηφόρα από αυτές που έχουν πλήξει την ανθρωπότητα στους ιστορικούς χρόνους. Στα 1333 η Κίνα λοιπόν πλήττεται από επιδημία πανώλης η οποία μεταφέρεται δυτικά δια μέσου του «δρόμου του μεταξιού» και στα 1345 εμφανίζεται στην Κριμαία. Από εκεί και συγκεκριμένα από το λιμάνι της Κάφα που πολιορκούταν από την Χρυσή Ορδή μεταφέρεται με Γενοβέζικο πλοίο στη Μεσσήνη της Σικελίας. Η αρρώστα μεταφέρθηκε στην Ιταλία αρχικά από τα επιζώντα μέλη του πληρώματος του μοιραίου καραβιού. Η ίδια πανδημία είναι που ανέκοψε έπειτα από λίγο και την επέκταση των μογγολικών και τουρκικών φύλων της Χρυσής Ορδής.

Η πανώλη, που διαδόθηκε ταχύτατα σε όλη την ηπειρωτική Ευρώπη, την Αγγλία και ακόμη και τη Σκανδιναβία, προκαλείται από ένα βακτήριο, το βάκιλο του Γερσίν, που μεταδίδεται στους ανθρώπους από τσιμπήματα μολυσμένων ψύλλων που παρασιτούν σε ποντίκια. Εμφανίζεται σε τρεις μορφές: την βουβωνική, την πνευμονική και την σηψαιμική. Οι πλέον θανατηφόρες είναι οι δυο τελευταίες. Η πνευμονική ειδικά διαδίδεται με τον αέρα και μπορεί κανείς να καταλάβει το λόγο της τόσο ταχείας εξάπλωσης  της καθώς και τον αριθμό των θυμάτων που προκάλεσε. Οι θεοκρατούμενη Ευρώπη βρέθηκε μπροστά σε μια «θεϊκή τιμωρία» και αντέδρασε με τον παραδοσιακό μυστικιστικό παροξυσμό που αρμόζει σε τέτοιου τύπου κοινωνίες. Εξιλαστήριες τελετές, ξόρκια, περιφερόμενοι αυτομαστιγούμενοι προφήτες… Σε πολλές περιοχές μάλιστα στοχοποιούνται οι μη χριστιανοί ως υπεύθυνοι του κακού με ενδεικτικές περιπτώσεις τη Γερμανία και τη Γαλλία όπου τα πλήθη κατασφάζουν Εβραίους… «Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι ενέσκηψε στην ανθρώπινη φυλή υπό την επιρροή ουράνιων σωμάτων, άλλοι ότι ήταν τιμωρία ενδεικτική της οργής του Θεού για τον ασελγή βίο μας. Όποια και αν ήταν η αιτία, είχε γεννηθεί μερικά χρόνια νωρίτερα στην ανατολή, όπου στοίχισε τη ζωή αμέτρητων ανθρώπων πριν επεκταθεί, δυστυχώς, και στα δυτικά, δυναμώνοντας ολοένα, καθώς προχωρούσε αμείλικτα από τον ένα τόπο στον άλλο», αναφέρει ο Βοκκάκιος στο Δεκαήμερο του στα 1358. Οι άνθρωποι αναζήτησαν προστασία ακόμη και στο αλκοόλ. Το λικέρ που  θεωρούνταν ότι προστάτευε από τη νόσο γνώρισε μεγάλη διάδοση με παράπλευρη συνέπεια την αύξηση του αλκοολισμού σε πανευρωπαϊκό επίπεδο… Ενδεικτικό τέλος του μεγέθους της ανθρώπινης ανοησίας είναι και το γεγονός πως παρόλη τη διάδοση του κακού ο πόλεμος μεταξύ Αγγλίας και Γαλλίας  δεν διακόπηκε λεπτό…

Γιατρός του μεσαίωνα για την αντιμετώπιση της πανώλης

 Απέναντι σε αυτό το πρωτόγνωρο κακό η ανθρωπότητα ήταν πλήρως…απροετοίμαστη. Τα πολλά πανεπιστήμια που ιδρύονταν σε όλο και μεγαλύτερους αριθμούς από το 1250 και μετά κύριο σκοπό είχαν την εκπαίδευση υποψηφίων για τον ανώτερο κλήρο και ήταν κέντρα θρησκευτικής δραστηριότητας παρά επιστημονικής. Η Θεολογία και η Φιλοσοφία είχαν περίοπτη θέση στο πρόγραμμα σπουδών των μεγαλύτερων πανεπιστημίων. Ουσιαστικά η ιατρική επιστήμη, έχοντας μείνει στα θεωρητικά διδάγματα του Ιπποκράτη και του Γαληνού,  σήκωνε τα χέρια ψηλά ευελπιστώντας πως με προσευχές, ξόρκια και μαντζούνια μπορούσε να αντιστρέψει την κατάσταση… «Οι γιατροί δεν ήταν αποτελεσματικοί απέναντι στην αρρώστια. Είτε επειδή η αρρώστια ήταν προηγουμένως άγνωστη, είτε διότι οι γιατροί δεν την είχαν μελετήσει φαινόταν να μην υπάρχει καμία γιατρειά. Υπήρχε τέτοιος φόβος που κανείς δεν γνώριζε τι να κάνει» αναφέρει ο Marchione di Coppo Stefani στο φλωρεντινό χρονικό του 1380. Οι λιγοστοί ορθολογιστές νόες κατηγορούνταν για αλχημεία και μαύρη μαγεία μέσα σε ένα σκοταδιστικό και θρησκόληπτο ντελίριο…

Η πανώλη, έκανε την εμφάνισή της στην Κρήτη το 1810 και το 1812 στην Κωνσταντινούπολη, αφήνοντας πίσω της 70.000 πτώματα.

Η πανδημία πανώλης επηρέασε όλες τις κοινωνικές τάξεις ασκώντας βαθύ ψυχολογικό αντίκτυπο και αλλάζοντας το πρόσωπο της μεσαιωνικής κοινωνίας άρδην. Πολλοί γαιοκτήμονες έχασαν το φτηνό εργατικό δυναμικό των δουλοπάροικων αφού ολόκληρα χωριά ξεκληρίζονταν και όσοι χωρικοί επιβίωναν της συμφοράς αναζητούσαν ασφάλεια από το κακό στην ύπαιθρο και στα ορεινά, αφού οι πόλεις κλεισμένες μέσα στα τείχη τους με ανύπαρκτα μέσα καταπολέμησης της πανδημίας, αποτέλεσαν τους ιδανικούς χώρους διάδοσης της ασθένειας. Σε πολλές περιπτώσεις μάλιστα υπήρξαν τοπικές συρράξεις με αντιπάλους από τη μια μεριά το μονάρχη και την φεουδαρχική ολιγαρχία και από την άλλη αναξιοπαθούντες χωρικούς και εργάτες των πόλεων, όπως στα 1358 στις εξεγέρσεις του Μελλό και του Μω γύρω από το Παρίσι. Άλλοι πάλι είδαν την περιουσία τους να αυξάνεται κατακόρυφα καθώς κληρονομούσαν τους αποθανόντες συγγενείς τους. Επίσης κλονίστηκε και η λειτουργία των εξουσιαστικών θεσμών αφού πολλές πόλεις έχασαν άρχοντες και επισκόπους καθώς και πλήθος επαγγελματιών που συνεισέφεραν στην οικονομία. Η αναδιοργάνωση και αναμόρφωση της οικονομίας, ως συνέπεια της μείωσης του πληθυσμού, είχε ευεργετικές συνέπειες για τους επιβιώσαντες την καταστροφή επιτρέποντας τους να αυξήσουν κατά τι το βιοτικό τους επίπεδο. Πάντως ο μέσος όρος ζωής από τα 1348 μέχρι τα 1400 έπεσε κατά 4 περίπου χρόνια φτάνοντας στα 20,9 έτη από 24,3…

Πίτερ Μπρίγκελ ο πρεσβύτερος. The Blind Leading the Blind (1568)

Ελάχιστες περιοχές της Ευρώπης έμειναν άθικτες από την πανδημία της πανώλης. Στη Γαλλία η περιοχή της Ακουιτανίας έμεινε σχεδόν ανέπαφη ενώ περιοχές της Μοραβίας και της Πολωνίας γλίτωσαν κυρίως λόγω της μη ύπαρξης μεγάλων και πυκνοκατοικημένων πόλεων στα πρότυπα της δυτικής Ευρώπης. Πάντως η αρρώστια δεν εξαφανίζεται εντελώς αφού όπως δείχνουν τα δυτικά χρονικά ακολούθησαν νέα κρούσματα. 1347-1352, 1360-1363, 1374-1375, 1382-1383, 1389-1390, 1400, 1412-1420, 1426-1427, 1438-1439, 1450-1452, 1464, 1472 με τελευταία μεγάλη έξαρση στα 1494. Το φαινόμενο φαίνεται να έχει μια περιοδικότητα της τάξεως των οκτώ ετών περίπου. Η περιοδικότητα αυτή είχε πραγματικά τρομακτικό αντίκτυπο στους επιζήσαντες οδηγώντας κοινωνίες ολόκληρες σε ψύχωση σχετικά με την πανώλη αφού πίστευαν ότι το κακό πάντα μπορεί να ξαναγυρίσει προσβάλλοντας όσους είχαν απομείνει. Η επανεμφάνιση της πανώλης μετά το 1348 πάντως δεν θα επηρεάσει ξανά την Ευρώπη στον ίδιο βαθμό, αφού πλήττει μικρότερες περιοχές και αποκτά ενδημικά χαρακτηριστικά σε ορισμένες από αυτές.

Ιερέας ευλογεί θύματα της πανώλης. 14ος αι.

 Σε γενικές γραμμές πάντως η ανάκαμψη υπήρξε βραδεία και δύσκολη. Οι γάμοι που παρουσιάζουν αυξητική τάση μετά το 1348 καλύπτουν σταδιακά το δημογραφικό κενό, όμως το φρικτό αυτό μαρτύριο της ανθρωπότητας δύσκολα εξαφανίζεται από τη συλλογική μνήμη. «Δεν μπορείς πια να θάβεις όταν ο θάνατος κτυπά πάνω από έναν στους εκατό, κάθε μέρα…Όσοι επιζήσαν μεταξύ 1348 και 1375 είδαν αναγκαστικά με τα μάτια τους να σαπίζουν οι άνθρωποι παντού μέχρι κορεσμού» αναφέρει ο σύγχρονος μας ιστορικός P. Chaunu. Η επιμονή του φαινομένου για τόσο μεγάλο διάστημα στην Ευρώπη δημιούργησε στους ανθρώπους μια ψύχωση με το θάνατο σε σημείο που πανεπιστημιακοί από την Βιέννη και το Παρίσι να συντάσσουν κείμενα σχετικά με την «τέχνη του θνήσκειν καλώς»… Η εξαθλίωση που επέφερε η αρρώστια εκτόξευσε την θρησκοληψία και νέα τάγματα πιστών που επιζητούσαν λύτρωση εμφανίζονταν όπως οι «Λευκοί», οι Λολάρδοι στην Αγγλία ή το κίνημα του Κόνραντ Σμιτ στην Θουριγγία. Η Ιερά Εξέταση αναγκάστηκε να δουλέψει…υπερωριακά την συγκεκριμένη περίοδο.

Μέσα από το ιστορικό πρίσμα κανείς μπορεί να διακρίνει ίσως εικόνες του μέλλοντος της ανθρωπότητας. Η πανδημίες του παρελθόντος απέδειξαν το πόσο ευάλωτος είναι ο homosapiens απέναντι στα μικρόβια. Η πανδημία της Ισπανικής γρίπης στα 1918-1920 και η πρόσφατη γρίπη των χοίρων στα 2009 μπορεί να μην είχαν τα θύματα του «Μαύρου Θανάτου» του 14^ου αιώνα αλλά στέλνουν ένα καθαρό μήνυμα στην ανθρωπότητα. Ο κίνδυνος μάλιστα πολλαπλασιάζεται αν σκεφτεί κανείς το πλήθος των κατασκευασμένων στα εργαστήρια ιών και μικροβίων με σκοπό να αξιοποιηθούν ως «βιολογικά όπλα» από τις υπερδυνάμεις. Τυχόν σφάλμα που θα απελευθερώσει τέτοιους εργαστηριακούς ιούς στη φύση ίσως αποβεί καταστρεπτικό. Η ανάπτυξη τέλος της γενετικής δίνει τη δυνατότητα στον άνθρωπο πλέον να κατασκευάσει τέτοιας καταστροφικής ισχύος βιολογικά όπλα που η πανώλη μπροστά τους θα φαντάζει με απλό…κρυολόγημα. Η εξάπλωση του ιού HIV τη δεκαετία του 1980 δείχνει το πόσο ευάλωτη είναι και η ανθρωπότητα του 21^ου αιώνα απέναντι στις πανδημίες. Η μόνη προστασία μας έγκειται στην λειτουργία των μηχανισμών του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας που παρακολουθεί (;) την εξάπλωση των ασθενειών σε παγκόσμιο επίπεδο. Πέραν των μηχανισμών παρακολούθησης και των φαρμακευτικών σκευασμάτων το ύστατο καταφύγιο για την πλειονότητα των ανθρώπων στη γη απέναντι σε παρόμοιες με της πανώλης πανδημίες παραμένει ακόμη και σήμερα η εκάστοτε «θεϊκή αγκαλιά» του Ιησού, του Μωάμεθ, του Βούδα…      

Pieter Brueghel the Elder, 1562. Ο θρίαμβος του θανάτου.

 Διαβάστε: JacquesLeGoff, « Ο πολιτισμός της μεσαιωνικής Δύσης»,  εκδόσεις Βάνιας.

 

Πηγή:eranistis.net

Οδηγίες του ΕΟΔΥ για το άνοιγμα των σχολείων...

 

 

Μία ιδιότυπη σχολική χρονιά θα αρχίσει την ερχόμενη εβδομάδα καθώς βρισκόμαστε ακόμα στη δίνη της πανδημίας του κορωνοϊού. Το μόνο σίγουρο είναι, όπως λένε οι ειδικοί, ότι τα σχολεία πρέπει να ανοίξουν για το καλό των μαθητών με κανόνες ασφαλείας, όπως η τήρηση αποστάσεων, η χρήση μάσκας, αλλά και τα «διαλείμματα μάσκας» για αποφόρτιση, την τάξη-«φυσαλίδα» που θα περικλείει τους μαθητές μίας και μόνο τάξης σε διάφορες δραστηριότητες, τον σχολαστικό καθαρισμό των αιθουσών και καθημερινή ρουτίνα υγιεινής με χρήση αντισηπτικών από όλους τους μαθητές.

Το πρώτο κουδούνι θα χτυπήσει τελικά στις 14 Σεπτεμβρίου όπως ανακοίνωσε η υπουργός Παιδείας Νίκη Κεραμέως, ενώ την ίδια ημέρα θα γίνει και ο αγιασμός - μετά τις 11 το πρωί καθώς είναι η ημέρα εορτασμού της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού και οι ιερείς έχουν το πρωί λειτουργίες. Σε ό,τι αφορά τον αγιασμό, η υπουργός είπε ότι θα το συζητήσει με την Εκκλησία, να γίνει ανά τάξη, σε εξωτερικούς χώρους και με όλα τα μέτρα προστασίας.

Το νέο σχολικό σκηνικό περιλαμβάνει χρήση μασκών, οι οποίες θα διανεμηθούν στους μαθητές δημόσιων και ιδιωτικών σχολείων. Θα είναι υφασμάτινες σε δύο μεγέθη, μια πιο μεγάλη για τα μεγαλύτερα και μια μικρή για τα μικρά παιδιά, οι οποίες θα έχουν δύο στρώσεις υφάσματος καλής ποιότητας με πυκνή ύφανση αλλά λεπτή ίνα. Οι γονείς ανησυχούν όπως προκύπτει από τις ομοσπονδίες γονέων και κηδεμόνων σε όλη τη χώρα, με τον προβληματισμό τους να εστιάζεται, εκτός από τη χρήση μάσκας, στον αριθμό των μαθητών ανά τμήμα, αλλά και στο θέμα της καθαριότητας των σχολείων.

Διαβάστε ΕΔΩ τις οδηγίες του ΕΟΔΥ για τα νηπιαγωγεία

Διαβάστε ΕΔΩ τις οδηγίες του ΕΟΔΥ για τα δημοτικά

Διαβάστε ΕΔΩ τις οδηγίες του ΕΟΔΥ για τα γυμνάσια και τα λύκεια

Με «διάλειμμα μάσκας»

Τα πολλαπλά εφαρμοστικά προβλήματα που υπάρχουν στο μέτρο της υποχρεωτικής χρήσης μάσκας ιδιαίτερα στα νήπια, αλλά και στα παιδιά των πρώτων τάξεων του δημοτικού, επεσήμανε ο λοιμωξιολόγος Σωτήρης Τσιόδρας, τονίζοντας ότι σε αυτές τις ηλικίες η μάσκα θα έχει περισσότερο εκπαιδευτικό χαρακτήρα. Συνέστησε μάλιστα στους εκπαιδευτικούς κατά τη διάρκεια της σχολικής ημέρας και σε συνθήκες ηρεμίας των παιδιών στην τάξη να δίνουν σε τακτά χρονικά διαστήματα τη δυνατότητα για ένα «διάλειμμα μάσκας» προκειμένου να αποφορτίζονται και να ενισχύεται η σωστή χρήση της. Ο κ. Τσιόδρας απευθύνθηκε ιδιαίτερα στους γονείς, τονίζοντας ότι οι μεγάλοι είναι εκείνοι που δίνουν το παράδειγμα στα παιδιά με τη συμπεριφορά τους. Αν οι γονείς φοράνε μάσκα όπου απαιτείται, τότε περνάνε το μήνυμα ότι δεν είναι κάτι δυσάρεστο και τα βοηθούν να κατανοήσουν τον σκοπό της χρήσης της και να τη φορούν ως μια ευχάριστη δραστηριότητα και όχι ως πρόσθετο βάρος. Στα μικρά παιδιά εξήγησε ότι το μήνυμα θα περνά με το παιχνίδι, ενώ τα μεγαλύτερα θα πρέπει να τα ωθήσουμε να λαμβάνουν τη σωστή πληροφορία από τις επίσημες δομές και όχι από ιστοσελίδες που προβάλλουν ψευδείς πληροφορίες ότι δεν υπάρχει ο ιός.

Βασικό στοιχείο για τη λειτουργία των σχολείων στο νέο περιβάλλον είναι τα διαφορετικά διαλείμματα προκειμένου να μην έρχονται σε επαφή μαθητές πολλών τάξεων - όσο αυτό είναι εφικτό. Τα κυλικεία θα λειτουργήσουν προσαρμοσμένα στις νέες συνθήκες, με τα τρόφιμα σε ατομικές συσκευασίες, ενώ υπάρχει ισχυρή σύσταση από το υπουργείο Παιδείας για χρήση παγουριού ή ατομικού νερού. Για την κάλυψη αυτής της ανάγκης το υπουργείο συνεργάζεται με το Κοινωφελές ίδρυμα Αθανασίου Λασκαρίδη, το οποίο θα δωρίσει από ένα παγούρι σε όλους τους μαθητές δημοτικού της χώρας.

Οδηγίες χρήσης

Οι μάσκες για τα μικρά παιδιά θα έχουν σχέδια και ήρωες ενώ για τα μεγαλύτερα θα είναι πιο απλές. Η εισήγηση της Εθνικής Επιτροπής Ειδικών είναι η υποχρεωτική χρήση μάσκας σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης, με ιδιαίτερη έμφαση από το Νηπιαγωγείο έως και τη Γ’ Δημοτικού. Ειδικές οδηγίες του ΕΟΔΥ για την ενδεδειγμένη χρήση μάσκας και τις προδιαγραφές της αποστέλλονται πριν την έναρξη της χρονιάς στις σχολικές μονάδες. Η μάσκα πρέπει να χρησιμοποιείται μέσα στις αίθουσες, στους διαδρόμους του σχολείου, σε κάθε κλειστό χώρο και στα μέσα μεταφοράς μαθητών. Σε ανοικτούς χώρους θα πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο όπου υπάρχει συγχρωτισμός. Κατά τη διάρκεια του φαγητού, του παιχνιδιού σε ανοικτό χώρο, καθώς και κατά τη διάρκεια της γυμναστικής δεν συστήνεται η χρήση μάσκας.

Η υπουργός Παιδείας δήλωσε ότι θα αποβάλλονται από το μάθημα οι μαθητές που δεν θα φορούν μάσκα. Συγκεκριμένα, είπε ότι θα επιβάλλεται ωριαία απομάκρυνση από την τάξη σε αυτούς που αρνούνται να τη φορέσουν. Τόνισε ότι είναι υποχρεωτική, άρα δεν υπάρχει περίπτωση να έρθει κάποιος στο σχολείο χωρίς μάσκα. «Οποιος έρθει χωρίς μάσκα δεν θα μπορεί να μπαίνει στο σχολείο. Δεν θα μπορεί να συμμετάσχει στο μάθημα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται», είπε η υπουργός.

Τα οφέλη

Την ανάγκη εκπαίδευσης των παιδιών για τη σωστή χρήση μάσκας, η οποία αποτελεί «ένα σημαντικό εργαλείο για τον έλεγχο της μετάδοσης της COVID-19», και υπενθύμισης των κανόνων υγιεινής των χεριών και τήρησης των αποστάσεων τόνισε η καθηγήτρια Παιδιατρικής Λοιμωξιολογίας του ΕΚΠΑ Βάνα Παπαευαγγέλου. Σημείωσε ότι τις πρώτες εβδομάδες πρέπει να δοθεί έμφαση στην εκπαίδευση των μαθητών στη σωστή χρήση μάσκας, καθώς και τα παιδιά μπορούν να μεταδώσουν τη νόσο και ότι ο ιός μεταδίδεται μέσω των σταγονιδίων τόσο από συμπτωματικούς όσο και από ασυμπτωματικούς και προσυμπτωματικούς ασθενείς και αν η μάσκα χρησιμοποιείται σωστά προστατεύει τόσο αυτόν που τη φορά όσο και τους γύρω του.

Οι μάσκες θα έχουν δύο στρώσεις υφάσματος. Αυτό θα πρέπει να είναι καλής ποιότητας, με πυκνή ύφανση αλλά λεπτή ίνα, έτσι ώστε η μάσκα να είναι εύκολα ανεκτή αλλά και πιο αποτελεσματική. Οι μάσκες θα έχουν δύο μεγέθη: μια μεγάλη για τα μεγαλύτερα και μια πιο μικρή για τα μικρά παιδιά έτσι ώστε να έχει καλύτερη εφαρμογή στο πρόσωπό τους, σύμφωνα με τις προδιαγραφές που έχουν τεθεί. Στις 91 ανήλθαν οι προσφορές εταιρειών που κατατέθηκαν στον διαγωνισμό προμηθειών μασκών για τους μαθητές όλων των σχολείων της χώρας σύμφωνα με τον πρόεδρο της Κεντρικής Ενωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) Δημήτρη Παπαπαστεργίου. Οπως δήλωσε κατά την κοινή συνέντευξη Τύπου με τους συναρμόδιους υπουργούς για την έναρξη της σχολικής χρονιάς, η εξέταση των προσφορών αυτών ξεκίνησε ήδη με τη συμμετοχή παρατηρητή της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας και θα ολοκληρωθεί άμεσα. Σημειώνεται ότι ο διαγωνισμός διενεργείται από την ΚΕΔΕ. Επίσης, διαβεβαίωσε ότι όλα τα σχολεία θα έχουν προμηθευτεί έγκαιρα τις μάσκες που τους αναλογούν. Ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ υπογράμμισε ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση συμβάλλει καθοριστικά στην εθνική προσπάθεια για μια ασφαλή σχολική χρονιά. Στο πλαίσιο αυτό, πρόσθεσε, έχει επιδοθεί σε έναν αγώνα δρόμου και ήδη έχουν προσληφθεί οι καθαρίστριες, έχουν αγοραστεί αντισηπτικά κ.ά. Το μηνιαίο κόστος αγοράς αντισηπτικών για τα σχολεία πανελλαδικά υπολογίζεται στο 1 εκατ. ευρώ.

Το πλάνο λειτουργίας

Οι μαθητικοί διαγωνισμοί την ερχόμενη σχολική χρονιά θα πραγματοποιηθούν με υποχρεωτική χρήση μάσκας και τήρηση των λοιπών μέτρων. Οι επισκέψεις σε μουσεία, δημόσια κτίρια κ.τ.λ. θα πραγματοποιούνται ανά τμήμα. Επίσης προβλέπονται μικρές, σταθερές ομάδες για τα ομαδικά παιχνίδια, ενώ δεν θα πραγματοποιηθούν τα σχολικά πρωταθλήματα.

Ποιοι εξαιρούνται από την υποχρεωτική χρήση μάσκας

Γενικά, θα εξαιρούνται παιδιά με γνωσιακή, αναπτυξιακή ή ψυχική διαταραχή ή διαταραχή συμπεριφοράς, καθώς και παιδιά με σοβαρό νευρολογικό, μυϊκό ή άλλο νόσημα που τα εμποδίζει να χειριστούν τη μάσκα τους. Οσον αφορά τα σχολεία Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης, προβλέπεται η χρήση της μόνο εφόσον αυτό είναι εφικτό.

Πότε δεν θα μετράνε οι απουσίες

Η απουσία μαθητών και εκπαιδευτικών θα δικαιολογείται στις εξής περιπτώσεις:

Πρώτον, εάν νοσεί από COVID-19 ο ίδιος ο μαθητής/εκπαιδευτικός ή κάποιος που κατοικεί στο σπίτι του (απαραίτητη η προσκόμιση ιατρικής βεβαίωσης).

Δεύτερον, εάν ο μαθητής ανήκει σε ομάδα αυξημένου κινδύνου, όπως αυτή ορίζεται από την επιτροπή (απαραίτητη η προσκόμιση ιατρικής βεβαίωσης από τον θεράποντα ιατρό ή από ιατρό της σχετικής ειδικότητας).

Τρίτον, εάν ο εκπαιδευτικός ανήκει σε ομάδα αυξημένου κινδύνου, όπως έχει οριστεί από το ΥΠΕΣ. Στην περίπτωση αυτή θα παρέχει τηλεκπαίδευση σε μαθητές που παραμένουν σπίτι (απαραίτητη η προσκόμιση ιατρικής βεβαίωσης από τον θεράποντα ιατρό ή από ιατρό της σχετικής ειδικότητας).

Οι ομάδες μαθητών αυξημένου κινδύνου

1. Μαθητές που λαμβάνουν χημειοθεραπεία για κακοήθεια ή μετά από ομόλογη μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων και εάν έχουν παρέλθει λιγότερο από 6 μήνες από την ολοκλήρωσή της.

2. Μαθητές μετά από αλλογενή μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων εάν έχουν παρέλθει λιγότεροι από 12 μήνες.

3. Μαθητές μετά από μεταμόσχευση συμπαγούς οργάνου εάν έχουν παρέλθει λιγότεροι από 24 μήνες.

4. Μαθητές με δρεπανοκυτταρική αναιμία.

5. Μαθητές με σοβαρή συγγενή ή επίκτητη ανοσοανεπάρκεια (HIV και CD4<500). 20 mg/μέρα).xtagstartz/p>

7. Μαθητές με σοβαρή χρόνια νεφρική νόσο ή νεφρική ανεπάρκεια.

8. Μαθητές με αιμοδυναμική σημαντική συγγενή καρδιοπάθεια ή γνωστή μυοκαρδιοπάθεια.

9. Μαθητές με χρόνια σοβαρή πνευμονοπάθεια, όπως κυστική ιόντωση ίνωση με αναπνευστική ανεπάρκεια ή παιδιά με σοβαρό και μη ελεγχόμενο άσθμα, σύμφωνα με τη γνωμάτευση εξειδικευμένου κέντρου.

10. Μαθητές με σύνθετα μεταβολικά ή νευρολογικά προβλήματα.

Για όσους μαθητές και εκπαιδευτικούς έχουν ειδικό λόγο απουσίας από το σχολείο προβλέπεται σύγχρονη διδασκαλία και παρακολούθηση του μαθήματος εξ αποστάσεως. Ακόμη, όπως ανακοίνωσε η κυρία Κεραμέως, θα δοθούν επιπλέον πιστώσεις για αναπληρωτές εκπαιδευτικούς για την παροχή διά ζώσης ή εξ αποστάσεως εκπαίδευση.

Αδειες ειδικού σκοπού

Για τις άδειες εργαζόμενων γονέων (δημόσιου και ιδιωτικού τομέα) υπάρχει ειδική πρόβλεψη: άδεια ειδικού σκοπού εφόσον έχουν παιδί που ανήκει σε ομάδα αυξημένου κινδύνου και πρέπει να απουσιάσει από το σχολείο.

Σε περίπτωση κρούσματος κορωνοϊού σε κάποιο σχολείο θα ακολουθείται το πρωτόκολλο του ΕΟΔΥ: θα κλείνει το τμήμα και θα ακολουθεί ιχνηλάτηση των επαφών του μαθητή. Επίσης, προβλέπεται ορισμός υπευθύνων διαχείρισης κρούσματος εντός κάθε σχολικής μονάδας. Σε περίπτωση αναστολής λειτουργίας τμήματος /σχολείου η λειτουργία θα γίνεται αποκλειστικά μέσω τηλεκπαίδευσης.

Πηγή:protothema.gr