STEM, εκπαίδευση, τεχνητή νοημοσύνη, 5G
και άλλα θέματα της ψηφιακής εποχής: Ο διακεκριμένος Έλληνας επιστήμονας
μιλά για όλα...
Από τις STEM δεξιότητες στον κλάδο της εκπαίδευσης μέχρι την τεχνολογία 5G και από την τεχνητή νοημοσύνη μέχρι τους «ψηφιακούς μετανάστες» και «ψηφιακούς ιθαγενείς» της σημερινής εποχής, ο Μιχάλης Μπλέτσας, εκ των κορυφαίων επιστημονικών στελεχών του ΜΙΤ, έχει να πει πολλά: Διευθυντής πληροφορικής (computing) και ερευνητής στο MIT Media Lab, o διακεκριμένος
Έλληνας επιστήμονας από τα Χανιά άρχισε την επιστημονική του πορεία
σπουδάζοντας ηλεκτρολόγος μηχανικός στο ΑΠΘ, και συνέχισε στις ΗΠΑ, και
συγκεκριμένα στο Boston University και στο Northeastern University, στους
τομείς της βιοϊατρικής μηχανικής και της μηχανικής υπολογιστών. Αυτή τη
στιγμή το αντικείμενό του είναι οι ψηφιακές ερευνητικές υποδομές,
ωστόσο είναι γνωστός, μεταξύ άλλων, ως μέλος της ομάδας δημιουργών και
σχεδιαστών της πρωτοβουλίας «One Laptop Per Child», και
έλαβε το βραβείο Index το 2007 για τη συμβολή του στην υποστήριξη της
πρόσβασης παιδιών από αναπτυσσόμενες χώρες στην τεχνολογία και την
εκπαίδευση. Σήμερα ζει στη Βοστώνη, ωστόσο δεν έχει χάσει την επαφή του
με τα δρώμενα στη χώρα μας, την οποία επισκέπτεται με τη γυναίκα και τα
δύο του παιδιά, ενώ από το 2018 είναι μέλος του Κύκλου Πρεσβευτών του Ιδρύματος Vodafone.
Στο πλαίσιο της δουλειάς του με το Ίδρυμα Vodafone, ο κ. Μπλέτσας ασχολείται, μεταξύ άλλων, με το πρόγραμμα Generation Next- εκπαiδευτικό πρόγραμμα ανάπτυξης STEM (Science, Technology, Engineering, Mathematics) δεξιοτήτων,
με ελεύθερη πρόσβαση για όλους στις νέες τεχνολογίες και την επιστήμη.
Μέρος του προγράμματος είναι η εκπαιδευτική πλατφόρμα Generation Next, όπου
μαθητές Γυμνασίου και Λυκείου και καθηγητές, από οποιαδήποτε γωνιά της
Ελλάδας, μπορούν δωρεάν να περιηγηθούν, να εμπνευστούν, αλλά και να
αποκτήσουν ψηφιακές δεξιότητες και γνώσεις σε βασικές θεματικές STEM
μέσα από μία ποικιλία εκπαιδευτικών ενοτήτων (από αστρονομία και App Development μέχρι Internet of Things, Έξυπνη
Πόλη κ.α). Οι συμμετέχοντες μπορούν να λαμβάνουν μέρος στον πανελλήνιο
διαγωνισμό Generation Next (μέλος της κριτικής επιτροπής του οποίου
είναι και ο κ. Μπλέτσας) που διεξάγεται δύο φορές το χρόνο με έπαθλο για
τη μεγάλη νικητήρια ομάδα ένα ταξίδι στη Σίλικον Βάλεϊ.
Σε έναν (ψηφιακό) κόσμο που αλλάζει ταχύτατα, τα ερωτήματα ως προς την εκπαίδευση, την αγορά εργασίας, την εξέλιξη της τεχνολογίας κτλ είναι πάρα πολλά- και ο διακεκριμένος Έλληνας επιστήμονας απάντησε σε αυτά, και σε ακόμα περισσότερα, μιλώντας στη HuffPost Greece.
«Η εποχή της εξειδίκευσης στην εκπαίδευση έχει τελειώσει»
Ένας από τους μεγαλύτερους προβληματισμούς όσον αφορά στην αποκαλούμενη 4η Βιομηχανική Επανάσταση έχει να κάνει με τις αλλαγές στην αγορά εργασίας και αυτά που πρέπει να αλλάξουν στην εκπαίδευση προκειμένου να προσαρμοστεί ο πληθυσμός σε αυτήν. Οι απαισιόδοξοι μιλούν για τον κίνδυνο μιας αλματώδους ανόδου της ανεργίας λόγω της αυτοματοποίησης και της εξαφάνισης παλαιών επαγγελμάτων- οι αισιόδοξοι λένε πως τα επαγγέλματα που θα εξαφανιστούν θα αντικατασταθούν από καινούρια.
Για τον διευθυντή πληροφορικής του ΜΙΤ Media Lab, η άποψη περί δημιουργίας νέων επαγγελμάτων είναι μια σωστή θέση, «μα δεν έχει πρακτικό ενδιαφέρον αν ξεχάσεις τον αντίλογο. Ο αντίλογος είναι ότι οι καινούριες δουλειές που θα δημιουργηθούν δεν θα υπάρχουν οι άνθρωποι που θα έχουν τα προσόντα που θα τις κάνουν».
Όπως τονίζει ο κ. Μπλέτσας,
πρόκειται για θέμα παιδείας- και ειδικότερα συνεχούς παιδείας, «δια βίου
εκπαίδευσης, εκπαίδευσης με τρόπο που σου επιτρέπει να συνεχίσεις να
μαθαίνεις, με τρόπο που σε κάνει να καταλαβαίνεις τον κόσμο γύρω σου.
Δεν μπορούμε αυτή τη στιγμή να κατανοήσουμε τον κόσμο γύρω μας αν δεν
έχουμε κάποιες στοιχειώδεις γνώσεις μαθηματικών. Δεν μπορούμε να
κρίνουμε όλα αυτά τα πράγματα περί τεχνητής νοημοσύνης αν δεν έχουμε
κάποιες στοιχειώδεις γνώσεις φιλοσοφίας».
Αναφερόμενος ειδικότερα
στις δεξιότητες που ζητά πλέον η αγορά εργασίας, ο διακεκριμένος
επιστήμονας τονίζει πως πρόκειται για δεξιότητες που «είναι σύνθετες και σχετικά αφηρημένες, αυτό που λένε “soft skills”. Δημιουργικότητα,
αναλυτική και συνθετική ικανότητα, να μπορείς να αναλύσεις και να
λύσεις ένα πρόβλημα, συνεργατικότητα, να μπορείς να συνεργαστείς.
Τα προβλήματα του κόσμου δεν λύνονται από έναν άνθρωπο πια, ζούμε σε
ένα πολύ πολύπλοκο περιβάλλον, ζητάνε επικοινωνικότητα. Όλα αυτά τα
μαθαίνεις δουλεύοντας σε ομάδες, φτιάχνοντας κάτι για να λύσεις ένα
πρόβλημα, οπότε ο καλύτερος τρόπος για να το κάνεις αυτό, κατά την άποψή
μου, είναι με STEM μεθοδολογίες:
Αντί να πεις στον άλλον ότι θα κάνεις μόνο Φυσική σε μία τάξη και μόνο
Μαθηματικά σε μία άλλη, τον βάζεις να λύσει ένα πρόβλημα, να δουλέψει σε
μια ομάδα και να τα δει αυτά στην εφαρμογή τους, καθώς έτσι είναι που
σου μένουν».
Η
τεχνολογική εκπαίδευση, σημειώνει ο κ. Μπλέτσας ανέκαθεν
αντιμετωπιζόταν ως κάτι «παρακατιανό»- και στην Ελλάδα αυτό είναι πιο
έντονο. «Βλέπαμε το κάθε αντικείμενο μόνο του, ξεκομμένο. Αυτό ισχύει
για όλη την εκπαίδευση. Τα αντικείμενα τα βλέπαμε πάντα σε “σιλό”,
γιατί θεωρητικά αυτό που ζητούσε η αγορά εργασίας ήταν κάποιες
συγκεκριμένες γνώσεις, τις οποίες θα εφάρμοζες συνεχώς, οπότε δεν θα
χρειαζόταν να σκεφτείς κριτικά πάρα πολύ. Η εποχή της εξειδίκευσης τελείωσε-
ειδικά στην πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια και στην αρχή της τριτοβάθμιας
εκπαίδευσης. Και αν κάτι έχω καταλάβει όλα αυτά τα χρόνια στο ΜΙΤ, είναι
ότι ποτέ δεν είχε πολύ μεγάλα στεγανά μεταξύ των τμημάτων. Εδώ στην
Ελλάδα, στο ελληνικό πανεπιστήμιο δεν μπορούσες να πάρεις καν μάθημα από
άλλο τμήμα: Θυμάμαι στο Πολυτεχνείο το ίδιο μάθημα το είχαν και οι
ηλεκτρολόγοι και οι μηχανολόγοι, αλλά δεν μπορούσαν να το κάνουνε μαζί.
Αυτά τα στεγανά δεν υπάρχουν στα κανονικά πανεπιστήμια πια. Το ίδιο
συμβαίνει και με τις τελευταίες εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις, όπου
καταργήθηκε ουσιαστικά η Τρίτη Λυκείου σαν τάξη γενικής εκπαίδευσης,
όπου κάνεις τα μαθήματα της δέσμης. Λες και μπορεί ένα παιδί 16
χρονών σε έναν κόσμο τόσο περίπλοκο που αλλάζει τόσο γρήγορα να ξέρει τι
θέλει να κάνει στη ζωή του. Αυτή είναι η μεγαλύτερη αδυναμία αυτή τη
στιγμή του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος».
STEM και συνδυαστικές πρακτικές: Κατανοώντας πώς δουλεύει ο κόσμος
Το βασικό πλεονέκτημα των πρακτικών που ακολουθούνται στον κλάδο του STEM, συνεχίζει
ο κ. Μπλέτσας, είναι ο συνδυαστικός χαρακτήρας: «Είναι μια συνδυαστική
πρακτική που σε βοηθάει να καταλάβεις πώς δουλεύει ο κόσμος γύρω σου,
είναι ουσιαστική παιδεία. Καταλαβαίνεις ο κόσμος πώς δουλεύει, όλες
αυτές οι συσκευές (κινητά, tablets κλπ)
δεν είναι απλά μαύρα κουτιά. Είναι, αν θες, ο Δούρειος Ίππος- σε βάζει
σε μια λογική όπου αναπτύσσονται περισσότερο αυτές οι αφηρημένες
δεξιότητες που χρειαζόμαστε».
Πώς όμως μπορούν να εφαρμοστούν αυτά στην πραγματικότητα της ελληνικής εκπαίδευσης;
Μιχάλης Μπλέτσας:«Υπό το πρίσμα των STEM πρέπει να έχουμε περισσότερη δραστηριότητα στο σχολείο που να βασίζεται στην επίτευξη κάποιου έργου, το αποκαλούμενο project based learning,που αρχίζει σιγά σιγά- δηλαδή περισσότερες σύνθετες εργασίες που να προϋποθέτουν τη χρήση κάποιων σύγχρονων εργαλείων. Δεν
μπορούμε όταν έχουμε πρόσβαση σε τόσο μεγάλο όγκο πληροφορίας, να
ζητάμε από τα παιδιά να κάνουν μια εργασία που να λέει “πήγαινε σε
βιβλιοθήκη και βρες το ένα τάδε βιβλίο”. Πρέπει να ζούμε με τα
σημερινά εργαλεία Τα παιδιά πρέπει να μάθουν γρήγορα να ξεχωρίζουν και
να αξιολογούν την πληροφορία που παίρνουν. Αυτό είναι το μεγαλύτερο
πρόβλημα, έχουμε πραγματικά λειτουργικά αμόρφωτους ενήλικες. Τα παιδιά
είναι πιο συνειδητοποιημένα επειδή έχουν αρχίσει από πιο νωρίς. Πρέπει
να μπορείς να κάνεις μια αξιολόγηση. Και αποκτάς τη δυνατότητα να την
κάνεις έχοντας κάνει 10 project και έχοντας ακούσει μια κριτική. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν δουλεύει με πολύ καθορισμένα κριτήρια-
είναι όλα αποχρώσεις του γκρίζου. Και αυτό είναι που δεν μπορούμε να
εκφράσουμε μαθηματικά ακόμα- αυτό, για την ακρίβεια, είναι το πρόβλημα
της γενικευμένης ΑΙ. Η πιο ζητούμενη δεξιότητα είναι η δημιουργικότητα».
«Τη γνώση τη βρίσκεις, η κριτική ικανότητα είναι πολύ πιο σημαντική»
Για
τον διακεκριμένο Έλληνα επιστήμονα, ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά
της νέας εποχής είναι πως το κέντρο βάρους έχει μετατοπιστεί από την
κατοχή της γνώσης στη δυνατότητα αξιολόγησης και χρήσης της: «Πάντα
κάποια πράγματα θα πρέπει να γίνονται παράλληλα. Οι STEM δραστηριότητες βοηθούν πάρα πολύ σε αυτούς τους τομείς. Η
γνώση δεν είναι πια τόσο σημαντική, τη βρίσκεις. Η κριτική ικανότητα
είναι πολύ πιο σημαντική από τη γνώση αυτή τη στιγμή- να μπορείς να
αξιολογήσεις τη γνώση. Αν έχεις την κριτική ικανότητα, από εδώ
και μπρος θα μπορείς να συνεχίσεις την εκπαίδευση και μόρφωσή σου σε όλη
την υπόλοιπη ζωή. Αυτές λοιπόν οι δεξιότητες δεν μαθαίνονται
διαβάζοντας κάτι σε ένα βιβλίο, μαθαίνονται στην πράξη. Βάζεις το παιδί
να κάνει μια εργασία. Και μετά κάθονται όλοι μαζί και συζητούν τις πηγές
που χρησιμοποίησε ο καθένας και γιατί μια πηγή είναι καλύτερη από μια
άλλη. Δεν κοιτάς τι έγραψε τόσο πολύ, μα πώς το έγραψε».
Πόσα χρόνια
όμως θα χρειάζονταν για να γίνουν τόσο δραστικές αλλαγές στο ελληνικό
εκπαιδευτικό σύστημα; Μήπως πρόκειται στην πράξη για ένα «κυνήγι
χίμαιρας»;
Μ. Μπλέτσας:
«Θέλει 20 χρόνια αυτό για να αλλάξει. Μα για να γίνει αυτό θα πρέπει να
υπάρξει μια συμφωνία, θα πρέπει να υπάρξει μια αναγνώριση του
προβλήματος. Εμείς εδώ είμαστε στη φάση που δεν το αναγνωρίζουμε σαν
πρόβλημα ακόμα. Έχουμε ακόμα αυτή την απίστευτη συζήτηση των
επαγγελματικών δικαιωμάτων: Το ότι πήγες σε μια σχολή και έμαθες πέντε
πράγματα σου δίνει τη δυνατότητα να βγάζεις χρήματα για την υπόλοιπη ζωή
σου, άσχετα με οτιδήποτε άλλο. Και η κοινωνία η ελληνική έτσι
αναπτύχθηκε. Έχουν αλλάξει όλα αυτά. Αυτά ήταν της δεύτερης βιομηχανικής
επανάστασης, της εποχής του ’50 και του ’60, τότε που η ελληνική
οικονομία αναπτυσσόταν με διψήφια νούμερα. Το να γίνεις γιατρός ή
δικηγόρος σου εξασφάλιζε ένα επίπεδο ζωής που σιγά- σιγά άρχισε να
γίνεται σε βάρος του κοινωνικού συνόλου».
Μ. Μπλέτσας
«Δεν υπάρχει μεγαλύτερη επένδυση από την παιδεία»
Ερωτηθείς
για το κατά πόσον θεωρεί πως όλα αυτά γίνονται αντιληπτά από την
κυβέρνηση και την κοινωνία, ο κ. Μπλέτσας εκτιμά πως υπάρχει θέμα
αντίληψης της ελληνικής κοινωνίας.
Μ. Μπλέτσας:
«Δε νομίζω ότι έχει γίνει πεποίθηση της ευρείας μερίδας του πληθυσμού
πόσο σημαντικές είναι αυτές οι αλλαγές, πόσο γρήγορα αλλάζουν όλα- πώς
χωρίς ένα σοβαρό εκπαιδευτικό σύστημα δεν θα μπορέσουμε να ακολουθήσουμε
αυτή την πορεία που αρχίσαμε μετά τον πόλεμο, που από μια απόλυτα
κατεστραμμένη χώρα βρεθήκαμε στο κλαμπ των πιο ανεπτυγμένων χωρών στον
πλανήτη. Και ο τομέας της παιδείας είναι ο πιο λειτουργικός: Δεν υπάρχει μεγαλύτερη επένδυση που να μπορείς να κάνεις. Επομένως χρειάζεται σοβαρή συζήτηση και προσήλωση όλου του πολιτικού συστήματος σε αυτούς τους στόχους».
Τα 20 χρόνια και το φινλανδικό σύστημα
Ερωτηθείς για ποιον λόγο υποδεικνύει τα 20 χρόνια ως το απαιτούμενο χρονικό πλαίσιο, ο κ. Μπλέτσας αναφέρεται στο παράδειγμα της Φινλανδίας:
«Έκανε τέτοια προσπάθεια, άλλαξε τους στόχους του εκπαιδευτικού
συστήματος και έγινε ένα από τα καλύτερα στην Ευρώπη. Αλλά αυτό πήρε 20
χρόνια. Και χρειάστηκε μια προσήλωση - ότι ναι το κάνουμε, δεν θα το
αλλάζουμε κάθε τρεις και λίγο, δεν θα ιδρύουμε πανεπιστήμια- φαντάσματα γιατί θα δουλέψουν οι καφετέριες και τα σουβλατζίδικα.
Θα βάλουμε συγκεκριμένους στόχους και θα τους ακολουθήσουμε όλοι. Το τι
μπορούμε να κάνουμε λίγο πολύ το έχουν δείξει ένα σωρό άλλες χώρες».
Μ. Μπλέτσας:
Είμαι μεγάλος οπαδός του φινλανδικού συστήματος. Είναι η έμφαση στη
δημιουργικότητα, στο τα παιδιά να είναι χαρούμενα με αυτό που κάνουν.Ένα
από τα πράγματα που δούλεψαν στο φινλανδικό σύστημα είναι ότι πάντα
προσπαθούν να βρουν το ταλέντο των παιδιών. Δεν τα φορτώνουν με πάρα
πολλή εργασία στο σπίτι, έχουν μια γενικευμένη κατεύθυνση την οποία
ακολουθούν όλοι - και αυτό βέβαια προϋποθέτει ότι οι
εκπαιδευτικοί τους μπορούν να το κάνουν αυτό, καθώς είναι πολύ καλά
αμειβόμενοι και πολύ καλά εκπαιδευμένοι. Και είναι εκπαιδευτικοί, δηλαδή
τα μεταπτυχιακά τους είναι στην εκπαίδευση- είναι μια αύξηση στην
ποιότητα συνολικά. Εδώ η εκπαίδευση έχει έναν μαζικό χαρακτήρα,
η έμφαση δεν είναι στην ποιότητα. Πρέπει τα πράγματα να φύγουν από το
πέρασμα γνώσης και να πάμε στην αξιολόγησή της ή τη μεθοδολογία
απόκτησής της. Η βασική δεξιότητα που πρέπει να παίρνουν τα παιδιά στο
σχολείο είναι πώς θα συνεχίσεις να μαθαίνεις στην υπόλοιπη ζωή. Αυτό
είναι το βασικό, όχι οι γνώσεις που θα πάρεις. Εμένα μου αρέσει η
δραστηριότητα του STEM, επειδή πάει τα
πράγματα προς αυτή την κατεύθυνση. Εγώ ήμουν όλη μου τη ζωή μέσα στην
τεχνολογία, από πολύ μικρός, με βοήθησαν οι γονείς μου, με ενθάρρυναν.
Άλλα παιδιά δεν το είχαν αυτό. Οι γονείς μου ήταν μηχανικοί,
σπουδαγμένοι, ήξεραν πέντε πράγματα παραπάνω. Δεν ήταν όλα τα παιδιά
τόσο τυχερά. Αυτές οι μεθοδολογίες και δράσεις κάνουν πολύ περισσότερα
παιδιά κοινωνούς αυτής της κατεύθυνσης, ανεξαρτήτως υποβάθρου, τους
δίνουν αυτά τα ερεθίσματα. Εγώ τα είχα εκτός σχολείου, αν δεν τα είχα.
δεν ξέρω αν θα ακολουθούσα αυτή την καριέρα. Συμφωνώ επίσης με τη
μεθοδολογία, δουλεύουμε σε ομάδες, ξεκινάμε με πρόβλημα, συζητάμε πώς θα
το λύσουμε, φτάνουμε σε λύση, την υλοποιούμε, Στην Ελλάδα έχουμε μεγάλο
πρόβλημα νοοτροπίας: Μπορεί να μιλάμε πολύ για κάτι, αλλά στην
υλοποίηση χωλαίνουμε».
«Πέρασε ο καιρός για ευαγγέλια»
Ο κ. Μπλέτσας μεταφέρει το παράδειγμα της STEM μεθοδολογίας
πέρα από τα κλασικά μαθήματα τα οποία αφορά, περνώντας στη σφαίρα της
διδασκαλίας της ιστορίας- και εκεί καταφέρεται εναντίον «δογμάτων και
ευαγγελίων»: «Σε μια προχωρημένη τάξη ιστορίας, σε ένα καλό σχολείο, δεν
υπάρχει ένα βιβλίο, μα μια θεματολογία συνολική. Ο καθηγητής αναθέτει
στους μαθητές να διαβάσουν κάποια πράγματα και μετά στην τάξη γίνεται
συζήτηση. Ιστορία είναι να καταλάβεις: Έχεις διαφορετικές πηγές και
οπτικές, οι οποίες, όσο περνάει ο χρόνος συγκλίνουν. Χρειάζεται κάτι που
να αναπτύσσει την κριτική σκέψη, να αναλύσεις τι έγινε, να επιτεθείς σε
κάποιους μύθους. Άλλο η επιστήμη και άλλο η κουλτούρα και κάποιοι μύθοι
που έχουν πχ χρήση για τη δημιουργία εθνικής ταυτότητας. Όλα
χρήσιμα είναι, αλλά πρέπει να καταλάβεις τη διαφορά μεταξύ επιστήμης και
μύθου. Υπάρχει ένα δόγμα, ένα “ευαγγέλιο” που πρέπει να μάθουν πολλοί
μαθητές. Πέρασε ο καιρός για τα ευαγγέλια, γενικότερα. Πρέπει
να πάρεις τις γνώσεις που θα σου χρειαστούν για να συνεχίσεις να
μαθαίνεις. Ναι υπάρχουν κάποια πράγματα στα Μαθηματικά που δεν μπορείς
να μην τα μάθεις. Αλλά έχει διαφορά το πώς θα τα μάθεις».
Μ. Μπλέτσας:
«Όταν πήγαινα σχολείο, θυμάμαι αποστηθίζαμε την προπαίδεια στη Γ′
Δημοτικού. Όταν τα παιδιά μου πήγαν στη Γ′ Δημοτικού, ο δάσκαλος τους
εξηγούσε πως ο πολλαπλασιασμός είναι μια γενικευμένη επαναλαμβανόμενη
μορφή πρόσθεσης. Προσπαθεί να τους εξηγήσει πώς δουλεύουν τα πράγματα.
Κάποιος μπορεί να πει πως όχι, τα παιδιά πρέπει να ξέρουν να κάνουν
πράξεις άμεσα. ΓΙΑΤΙ; Λες και κάνει κανείς πράξεις τώρα με το μυαλό του!
Καταλαβαίνω πως η παιδεία είναι εκ των πραγμάτων πολύ δύσκολος τομέας
για να αλλάξει, γιατί οι γονείς είναι συντηρητικοί, σου λένε “εγώ δεν
θέλω το παιδί μου να γίνει πειραματόζωο”. Το θέμα είναι όμως ότι δεν θα
είμαστε στην πρωτοπορία, υπάρχουν ήδη επιτυχημένα παραδείγματα, μπορούμε
να επιλέξουμε τα στοιχεία που ταιριάζουν περισσότερο στην ιδιοσυγκρασία
μας και στην υπάρχουσα κατάσταση. Είμαι σε ένα εκπαιδευτικό οργανισμό,
μα δεν ήταν δουλειά μου η εκπαίδευση. Τα πράγματα όμως πλέον σε
χτυπάνε, τα βρίσκεις μπροστά σου ξαφνικά, είναι τόσο προφανή, πονάει να
βλέπεις την ελληνική πραγματικότητα και το πόσο πίσω έχει παραμείνει.
Έχουν γίνει βήματα, υπάρχουν προσπάθειες, το σχολείο δεν είναι το ίδιο
με αυτό που πήγα εγώ, πριν μισό αιώνα σχεδόν. Αλλά αν το συγκρίνεις με
αυτά που βλέπω και τα παραδείγματα αριστείας που βλέπω, αυτή την
εντύπωση μου δίνει ακόμα».
Ψηφιακοί μετανάστες, ψηφιακοί ιθαγενείς και η δυνατότητα να λέμε ιστορίες
Αναφερόμενος στη δουλειά του στο πλαίσιο της συνεργασίας του με το Ίδρυμα Vodafone, εκφράζει
την ελπίδα οι διάφοροι αυτοί διαγωνισμοί που γίνονται στο πλαίσιο αυτών
των εγχειρημάτων να μεγαλώσουν σε κλίμακα και να γίνονται σε πιο
συνεργατικό πλαίσιο: «Νομίζω ότι πλέον φτάσαμε στο σημείο όπου υπάρχουν
πλέον πολλές παράλληλες προσπάθειες -ευτυχώς!- στην Ελλάδα, και κάποια
στιγμή θα πρέπει να αρχίσουν να έχουν μια κοινή κατάληξη».
Μ. Μπλέτσας:
«Πιστεύω στην τεχνολογία, είναι το πιο σημαντικό εργαλείο που έχουμε, ο
πιο σημαντικός παράγοντας προόδου μετά από κάτι άλλο, που το κατάλαβα
πρόσφατα: Η ικανότητα να λέμε ωραίες ιστορίες, που είναι το πιο σημαντικό ανθρώπινο χαρακτηριστικό και εργαλείο.
Είμαστε το μόνο νοήμον ον το οποίο οργανώνεται κάτω από αφηρημένες
ιστορίες- πχ θρησκεία, χρήμα, νόμος. Όλα αυτά είναι αφηρημένες ιστορίες,
συλλογικά αφηγήματα κάτω από τα οποία οργανώνονται οι ανθρώπινες
κοινωνίες. Πρέπει να μπορείς να πεις μια καλή ιστορία τελικά! Αυτό είναι
το πιο σημαντικό ανθρώπινο χαρακτηριστικό και για αυτό καταλαβαίνει
κανείς πόσο μακριά είμαστε ακόμα από τη γενικευμένη τεχνητή νοημοσύνη. Οι υπολογιστές δεν μπορούν να πουν ιστορίες!
Από την άλλη αυτό που μας συνδέει όλο και περισσότερο είναι η
επικοινωνία. Πιστεύω στα θετικά της επικοινωνίας, που είναι απείρως
περισσότερα από τα αρνητικά- τα οποία όμως θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε,
γιατί καμιά φορά, αν τα αφήσουμε ανεξέλεγκτα έχουμε άσχημες επιπτώσεις
και τις βλέπουμε αυτό τον καιρό. Μα γενικά η επικοινωνία είναι βασική
ανθρώπινη ανάγκη. Θέλω τα παιδιά να εξοικειωθούν με αυτά τα εργαλεία και
πραγματικά να μάθουν να τα χρησιμοποιούν. Όταν έχεις μάθει από μικρός
να τα χρησιμοποιείς, βάσει του τρόπου με τον οποίο μαθαίνεις,
δημιουργώντας συνδέσεις μεταξύ εννοιών στο κεφάλι σου, τότε τα
καταφέρνεις πολύ καλύτερα από κάποιον που είναι ξένος στην τεχνολογία,
ή, αλλιώς, “ψηφιακός μετανάστης”. Τα παιδιά είναι “ψηφιακοί ιθαγενείς”,
γεννήθηκαν μέσα στην τεχνολογία. Εγώ μάλλον μετανάστευσα νωρίς στον
ψηφιακό κόσμο- μάλλον, θα ήθελα να θεωρώ τον εαυτό μου “ψηφιακό
ιθαγενή”, αλλά με την ενασχόλησή μου με το Ίδρυμα Vodafone και
όλες αυτές τις δραστηριότητες με τα παιδιά καμιά φορά διαπιστώνω πως
είμαι λίγο μετανάστης, μα από την άλλη μου δίνει χαρά ότι έχω κάποια
κοινά σημεία. Έχω δει την προηγούμενη εποχή. Αυτό είναι και πλεονέκτημα
και μειονέκτημα, διότι τείνουμε πάρα πολλά πράγματα να τα “μεταφράζουμε”
στον ψηφιακό κόσμο, ενώ δεν μεταφράζονται. Ζούμε διαφορετικά».
«Τίποτα δεν είναι δωρεάν»
Περνώντας
σε άλλη σφαίρα «ψηφιακού ενδιαφέροντος» για τον σύγχρονο κόσμο, ο κ.
Μπλέτσας αναφέρεται στο μεγάλο θέμα των πνευματικών δικαιωμάτων, των
ΜΜΕ, των κοινωνικής δικτύων και την κουλτούρα του «τζάμπα» στο Ίντερνετ
εν γένει. Όπως σημειώνει, βασική αρχή του ψηφιακού κόσμου ήταν ανέκαθεν
πως η δημιουργία αντιγράφων είναι δωρεάν.
Μ. Μπλέτσας:
«Εμείς είχαμε μάθει ότι κλειδώναμε τα δικαιώματα με βάση το ότι κόστιζε
η υλιστική αναπαραγωγή της πληροφορίας, πχ το να τυπώσεις ένα βιβλίο
σου κόστιζε. Το να πουλήσεις ένα δίσκο κόστιζε. Με βάση το κόστος, τα
”κλειδώναμε”. Αυτό δεν υπάρχει τώρα πια. Οι σχετικές αυτές νομοθεσίες
γίνονται σε μεγάλο βαθμό από ψηφιακούς μετανάστες, έχουν ακόμα πολλά
απομεινάρια από την παλιά εποχή - προσπαθούμε κάποια πράγματα που είναι “μούμιες” τελείως, να τα κρατάμε ζωντανά
με οποιοδήποτε κόστος χωρίς να καταλαβαίνουμε τα αρνητικά αποτελέσματα
που έχουν αυτά στη δημιουργικότητα. Από την άλλη αυτοί που φωνάζουν
ενάντια δεν έχουν βρει ακόμα κάποιους τρόπους όπου η
δημιουργικότητα θα ανταμείβεται με δίκαιο τρόπο, έστω πιο δίκαιο από
ό,τι γίνεται τώρα».
Αναφερόμενος στην κρίση στον Τύπο, σημειώνει πως «τα sites που βγάζουν πολλά χρήματα αυτή τη στιγμή είναι οι aggregators και
όχι οι παραγωγοί. Θα πρέπει να βρούμε τρόπους – υπάρχουν διάφοροι, απλά
δεν έχουν επιχειρηματικά γίνει πολύ ρεαλιστικοί, δεν υπάρχουν τα
κίνητρα- για να μπορείς να πληρώνεις τους παραγωγούς κατευθείαν. Έχουμε
τα paywalls, εκεί είχαμε ένα σοβαρό πρόβλημα,
που ξεκινά από την ψευδαίσθηση ότι στο Ίντερνετ τα πράγματα είναι
δωρεάν. Τα βαθύτερα αίτια που έχουν δημιουργήσει αυτή την κρίση στον
Τύπο έχουν να κάνουν με την ψηφιακή εποχή: Παλιά έπρεπε να αγοράσεις την
εφημερίδα, μα τώρα έχεις μάθεις κάπως ότι είναι τζάμπα- αλλά έμαθες ότι είναι τζάμπα επειδή κάποιοι θεώρησαν πως ο μόνος τρόπος να κάνεις μπίζνες ήταν μέσω της διαφημιστικής υποστήριξης. Αυτό πρέπει να καταπολεμηθεί. Και πρέπει να καταπολεμηθεί και νομικά, να γίνεται όλο και πιο δύσκολο αυτό το μοντέλο, Η Google δεν είναι η χειρότερη περίπτωση από όλες, η χειρότερη περίπτωση όλων είναι το Facebook».
Μ. Μπλέτσας: Το Facebook δίνει
αυτά τα μικρά πακέτα πληροφορίας που είναι σχεδιασμένα με στόχο τις
ενδορφίνες σου, προκειμένου να σου δημιουργούν ευχαρίστηση, για αυτό καιείναι
τόσο εθιστικό. Θα πρέπει κάποια από αυτά τα χρήματα να τα δίνει πίσω.
Αυτό πρέπει να επιβληθεί, καθώς δεν έχει κάποιο λόγο το Facebook να το κάνει από μόνο του. Ο
κόσμος πρέπει να καταλάβει τι πουλάει- δεν έχει καταλάβει τι πουλάει
(τα δεδομένα του) και τι χάνει. Ή, στον αντίποδα, αν θέλεις να έχεις ένα
τεράστιο site που δεν θα σου στέλνει
διαφημίσεις και δεν θα χρησιμοποιεί τα δεδομένα σου, πρέπει να
καταλάβεις ότι εσύ πρέπει να πληρώσεις για αυτό. Εδώ έχουμε ένα
τριγωνικό μοντέλο: Εσύ δίνεις δεδομένα στις μεγάλες ιντερνετικές
εταιρείες, αυτοί τα πουλάνε και παίρνεις από αυτές κάποια υπηρεσία. Αυτά
τα τριγωνικά μοντέλα είναι δύσκολο να αναλυθούν και οι επιπτώσεις τους
είναι δύσκολο να προβλεφθούν. Είναι δύσκολα θέματα αυτά, μα για να γίνει
ουσιαστικό βήμα, πρέπει να καταλάβει ο κόσμος πως τίποτα δεν είναι
δωρεάν, παντού υπάρχουν κόστη. Αυτό που έγινε, που εκπαιδεύσαμε τον
κόσμο στο τζάμπα, διέλυσε τα παραδοσιακά μέσα, και τις εφημερίδες
ειδικότερα και είναι τεράστιο πρόβλημα, οι τοπικές εφημερίδες δεν
επιβιώνουν. Υπάρχει τεράστια συμπίεση και επιβιώνουν μόνο οι μεγάλοι
παίκτες. Προφανώς αυτό είναι και μια από τις αρνητικές επιπτώσεις.
Χρειάζεται εφαρμογή νόμων στο ψηφιακό περιβάλλον, κάτι που έχει κόστος
εξοπλισμού».
Στον αστερισμό της τεχνητής νοημοσύνης
Όταν συζητάς με έναν άνθρωπο του ΜΙΤ, είναι φύσει αδύνατον να μην αναφερθείς σε θέματα όπως η τεχνητή νοημοσύνη. Στο ερώτημα κατά πόσον είμαστε κοντά στην άνοδο της αποκαλούμενης γενικευμένης τεχνητής νοημοσύνης, ο κ. Μπλέτσας σημειώνει πως «κάθε φορά που την πλησιάζουμε, καταλαβαίνουμε πόσο μακριά είναι αυτός ο στόχος.
Δυστυχώς φαίνεται πως είναι ένας στόχος που φαίνεται ότι θα μας
απασχολεί για πάρα πολλά χρόνια ακόμα. Η άποψή μου είναι πως η εμμονή
μας αυτές τις μέρες με τη μηχανική μάθηση (machine learning)είναι
πως μας απομακρύνει από τον στόχο της γενικευμένης τεχνητής νοημοσύνης,
καθώς έχει πολύ μικρότερους ορίζοντες και πεδία εφαρμογής».
Όσον αφορά στη μηχανική μάθηση ειδικότερα, ο Έλληνας ερευνητής του ΜΙΤ- ο οποίος επί της παρούσης ασχολείται με το πώς θα στηθεί ένα μεγάλο υπολογιστικό σύστημα μηχανικής μάθησης με το μικρότερο δυνατό budget- τονίζει πως «το machine learning δεν είναι νοημοσύνη, το machine learning είναι υπολογιστική στατιστική. Κοιτάζει για συσχετίσεις και όχι για αιτιάσεις. Κοιτά δεδομένα και προσπαθεί να βρει σχέσεις μεταξύ των δεδομένων χωρίς να καταλαβαίνει την όποια αιτίαση μπορεί να υπάρχει.Το
πιο κοντινό πράγμα στον ανθρώπινο εγκέφαλο, που είναι η ανώτερη μορφή
νοημοσύνης και ίσως το πιο περίπλοκο σύστημα στο σύμπαν αυτή τη στιγμή,
αντιστοιχεί μόνο στο πρώτο επίπεδο επεξεργασίας που γίνεται στα
αισθητήρια. Όλα τα υπόλοιπα δεν έχουν καμία σχέση με αυτό που λέμε machine learning. Για
να μάθεις σε ένα παιδάκι τι είναι μια γάτα, του δείχνεις μια γάτα μία ή
δύο φορές. Για να μάθεις όμως σε ένα σύστημα να αναγνωρίζει γάτες θα
πρέπει να του δείξεις εκατοντάδες χιλιάδες εικόνες από γάτες και άλλα
ζώα για να μάθει να αναγνωρίζει στο ίδιο επίπεδο με τον άνθρωπο».
Μ. Μπλέτσας:
«Τα συστήματα αυτά βασίζονται σε τεράστιους όγκους δεδομένων που
χρειάζονται μεγάλη προσπάθεια για να γίνουν χρήσιμα- πρέπει κάποιος να
τα κοιτάξει, να τους βάλει ετικέτες πριν τα “ταΐσεις” στο σύστημα
μηχανικής μάθησης για να το εκπαιδεύσεις. Και όταν αλλάξει λίγο το πεδίο
εφαρμογής, αμέσως αρχίζουν να κάνουν λάθη. Αυτά τα συστήματα μπορούν να βοηθήσουν σε πάρα πολλούς τομείς, μα δεν υποκαθιστούν τον άνθρωπο.
Είναι όπως ήταν στη δεκαετία του ’40 και του ’50 που μας βοήθησαν οι
υπολογιστές παίρνοντας το φορτίο των αριθμητικών υπολογισμών από πάνω
μας. Παρόμοιο ρόλο έχει και το machine learning αυτή
τη στιγμή βοηθώντας μας να επεξεργαστούμε αυτόν τον τεράστιο όγκο
δεδομένων που μαζεύουμε πλέον.Από τη στιγμή που έχουν αυξηθεί τα
διαθέσιμα δεδομένα, το machine learning είναι
απαραίτητο για τη διαχείρισή τους και την εξαγωγή συμπερασμάτων. Είναι
πάρα πολλά, δεν μπορείς να βάλεις κάποιον μόνο με το χέρι να τα κάνει. Σε καμία περίπτωση όμως δεν σημαίνει αυτό πως η μηχανική μάθηση θα αντικαταστήσει τον άνθρωπο».
To 5G ως ευκαιρία για την Ελλάδα
H έλευση του 5G έχει
χαιρετιστεί ως η επόμενη μεγάλη επανάσταση στον κόσμο του Ίντερνετ-
ωστόσο κάποια στιγμή το ζήτημα απέκτησε τεράστιες διαστάσεις, δεδομένου
ότι βρέθηκε στο επίκεντρο του εμπορικού πολέμου μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, με
«πέτρα του σκανδάλου» τη Huawei. Τελικά, τι συμβαίνει με το 5G;
Μ. Μπλέτσας: «Όλο και περισσότερα πράγματα περνάνε στις φορητές συσκευές. Για αυτό χρειαζόμαστε ένα δίκτυο με πολύ μεγαλύτερες δυνατότητες. Επίσης, το 5G αλλάζει και το μοντέλο του Διαδικτύου: Το μοντέλο ως τώρα ήταν πως το δίκτυο είναι απλώς ένα “dumb pipe”, δηλ στέλνει πακέτα από το ένα σημείο στο άλλο. Με το 5G οι υποδομές γίνονται πιο περίπλοκες.
Για να το πούμε πολύ απλά, αντί απλώς για “σωλήνες μεταφοράς”, υπάρχουν
τώρα και “βρύσες” και “μπάνια” κτλ και ενδιάμεσες δεξαμενές. Μιλάμε
πλέον για Internet of Things, αισθητήρες
παντού, αυτόνομα οχήματα κ.α. Τα αυτόνομα οχήματα ειδικότερα (τα οποία
είναι πολύ μακριά ακόμα, αν και θα έρθουν κάποια στιγμή) είναι μια
κλασική εφαρμογή: Το 5G θα είναι απαραίτητο αν χρειαστεί ξαφνικά κάποιος χρειαστεί να αναλάβει τον έλεγχο του οχήματος. Αυτό χωρίς 5G δεν γίνεται, γιατί τα υπάρχοντα δίκτυα έχουν πολύ μεγάλη καθυστέρηση- και ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του 5G είναι ότι επιτρέπει την επικοινωνία σε πραγματικό χρόνο».
Κατά τον κ. Μπλέτσα, ουδείς μπορεί να αμφισβητήσει πως το 5G θα βοηθήσει πάρα πολύ: «Είναι τεράστια η προσπάθεια και πρέπει να γίνει οργανωμένα, συντεταγμένα. Χρειάζονται νέοι κανονισμοί».
Μ. Μπλέτσας:Εκείνο που δεν καταλαβαίνει ο κόσμος, το πολύ απλό, είναι ότι όλες
οι εκπομπές που μας απασχολούν είναι αυτές που γίνονται από το τηλέφωνό
μας. Όταν η κεραία του σταθμού βάσης είναι κοντά, το τηλέφωνό μας
εκπέμπει με πιο χαμηλή ισχύ. Ακτινοβολία υπάρχει παντού, από ένα σωρό φυσικές πηγές - και το φως ακτινοβολία είναι. Το θέμα είναι η ένταση και η ποσότητα που παίρνεις.
Όσο περισσότερες κεραίες έχεις στο δίκτυο, τόσο μικρότερη η έκθεση των
χρηστών στην ακτινοβολία από τις φορητές τους συσκευές, που είναι οι
κύριοι συμμέτοχοι στην ακτινοβολία που δέχονται, όχι η κεραία που είναι
μακριά. Το 5G εμένα μου αρέσει πολύ
περισσότερο ειδικά σε μια χώρα σαν την Ελλάδα, διότι θα φτιαχτούν
υποδομές που θα βελτιώσουν συνολικά την υπηρεσία. Για την Ελλάδα είναι ακόμα πιο σημαντικό το 5G διότι αποτελεί ευκαιρία να φτάσουμε σε ένα καλύτερο επίπεδο όσον αφορά στις ιντερνετικές υποδομές γενικότερα».
Πηγή: huffingtonpost.gr
Ψηφίδες της σκέψεις του από συζητήσεις στην Ελλάδα...
Και το β' μέρος...
Ήταν 14 Νοέμβρη 1973 πρωινό της Τετάρτης όταν πια πάρθηκε
η απόφαση το Πολυτεχνείο να γίνει ο τόπος της μεγάλης εξέγερσης κατά της Χούντας.
Φοιτητές , σπουδαστές και κόσμος κυρίως αντιστασιακός άρχισε να μαζεύεται γύρω από
τη σχολή, που έμελλε τις επόμενες μέρες να γίνει το μεγαλύτερο σύμβολο
αντίστασης της γενιάς που τώρα επιεικώς έγινε 60 φεύγα και που στα χρόνια που πέρασαν
η ιστορία του γνώρισε την μεγαλύτερη καπηλεία , αφού οι περισσότεροι κύριοι
εκφραστές του, βολεύτηκαν ή εξαργύρωσαν την πάλη τους , την φωνή τους, κυρίως
με θέσεις πολιτικές, αλλά το κυριότερο με αλλαγή… πολιτικής πλεύσης! Εκείνες οι
μέρες ήταν αγνές, η έτσι τις έκαναν να φαίνονται τα νιάτα που πάντα αγρυπνούν
και βάζουν τα στήθη τους μπροστά όταν στενάζουν τα οράματα τους κάτω από τη
μπότα μιας Χούντας…
«Εδώ Πολυτεχνείο… Εδώ Πολυτεχνείο! Σας ομιλεί ο ελεύθερος
ραδιοσταθμός των φοιτητών, των ελεύθερων Ελλήνων»… έξω στον περιβάλλοντα χώρο
που γέμιζε από κόσμο τα συνθήματα έδιναν και έπαιρναν, γιατί «δε σε θέλει ο
λαός παρ την τσούλα σου και μπρος»… Η πόρτα του Πολυτεχνείου πρεπει να έκλεισε
την Πέμπτη το απόγευμα. Έμειναν μέσα φοιτητές, η συντονιστική επιτροπή ,
εργάτες, κυρίως αντιφασιστικές ομάδες αποφασισμένοι όλοι ότι «έξι χρόνια αρκετά
δεν θα γίνουνε επτά». Το 114 το σύνθημα
για την παιδεία, δονούσε την ατμόσφαιρα όταν αποφάσισαν οι φοιτητές την αποχή
από τα μαθήματα και ξεκίνησαν διαδηλώσεις εναντίον του βάναυσου στρατιωτικού
καθεστώτος. Οι φοιτητές με την επωνυμία
«Ελεύθεροι Πολιορκημένοι», οχυρώθηκαν μέσα στο κτίριο της σχολής επί της οδού
Πατησίων και ξεκίνησαν τη λειτουργία του ανεξάρτητου ραδιοφωνικού σταθμού του
Πολυτεχνείου. Ο πομπός κατασκευάστηκε μέσα σε λίγες ώρες στα εργαστήρια της
σχολής Ηλεκτρολόγων Μηχανικών από τον Γιώργο Κυρλάκη. Το πλέον ιστορικό, μήνυμά
τους ήταν: «Εδώ Πολυτεχνείο! Λαέ της Ελλάδας το Πολυτεχνείο είναι σημαιοφόρος
του αγώνα μας, του αγώνα σας, του κοινού αγώνα μας ενάντια στη δικτατορία και
για την Δημοκρατία». Εκφωνητές του σταθμού ήταν η Μαρία Δαμανάκη, ο Δημήτρης
Παπαχρήστος και ο Μίλτος Χαραλαμπίδης. Το πρώτο βράδυ της κατάληψης του
Πολυτεχνείου μια ομάδα περίπου εκατό χουντικών νεολαίων της οργάνωσης Κόμμα 4ης
Αυγούστου του Κώστα Πλεύρη μαζί με ασφαλίτες και παρακρατικούς αποφάσισαν να
οργανώσουν εισβολή στο Πολυτεχνείο, αλλά απωθήθηκαν από ομάδες που διαδήλωναν
εκτός Πολυτεχνείου.
Οι διαδηλώσεις, τα συλλαλητήρια και οι εκδηλώσεις ενάντια
στο καθεστώς της Χούντας αυξήθηκαν. Κυρίως στην Αθήνα αλλά και σε σημεία της
επαρχίας δημιουργήθηκαν συνθήκες εξέγερσης. Η ιστορία και τα γραπτά λένε ´ότι
τη νύχτα της 16ης Νοεμβρίου ομάδα παρακρατικών, μεταξύ των οποίων ο αρχηγός της
Χρυσής Αυγής Νίκος Μιχαλολιάκος, είχαν αποφασίσει να συνδράμουν τις δυνάμεις
καταστολής, όπως ο Ηλίας Τσιαπούρης, που μαζί με άλλους παρακρατικούς
πυροβολούσε διαδηλωτές από την ταράτσα του Υπουργείου Δημοσίας Τάξεως. Στις 3
π.μ. της 17ης Νοεμβρίου, και ενώ οι διαπραγματεύσεις για ασφαλή αποχώρηση των
φοιτητών από το χώρο του Πολυτεχνείου βρίσκονταν σε εξέλιξη, αποφασίστηκε από
την μεταβατική κυβέρνηση η επέμβαση του στρατού και ένα από τα τρία άρματα που
είχαν παραταχθεί έξω από τη σχολή, γκρέμισε την κεντρική πύλη. Κατά την είσοδο του
άρματος συνθλίβονται 2–3 φοιτητές που βρίσκονται πίσω από την πύλη. Επίσης, από
τα συντρίμμια τραυματίστηκε σοβαρά, με συντριπτικά κατάγματα στα πόδια, η
φοιτήτρια Πέπη Ρηγοπούλου. Ο σταθμός του Πολυτεχνείου έκανε εκκλήσεις στους
στρατιώτες να αψηφήσουν τις εντολές των ανωτέρων τους και στη συνέχεια ο
εκφωνητής απήγγειλε τον Ελληνικό Εθνικό Ύμνο. Η μετάδοση συνεχίστηκε ακόμα και
μετά την είσοδο του άρματος στον χώρο της σχολής. Οι φοιτητές που είχαν
παραμείνει στο Πολυτεχνείο, μαζεύτηκαν στο κεντρικό προαύλιο, ψάλλοντας τον
εθνικό ύμνο. Η πτώση της πύλης ακολουθήθηκε από την είσοδο μιας μονάδας ενόπλων
στρατιωτών των ΛΟΚ που οδήγησαν τους φοιτητές, έξω από το Πολυτεχνείο, μέσω της
πύλης της οδού Στουρνάρη. Οι αστυνομικές δυνάμεις που περίμεναν στα δυο πεζοδρόμια
της Στουρνάρη επιτέθηκαν στους φοιτητές, την έξοδο των οποίων αποφασίζουν να
περιφρουρήσουν κάποιοι από τους στρατιώτες, οι οποίοι σε ορισμένες περιπτώσεις
επενέβησαν και εναντίον των αστυνομικών που βιαιοπραγούσαν στους φοιτητές.
Πολλοί φοιτητές βρήκαν καταφύγιο σε γειτονικές πολυκατοικίες. Η Σοφία Βέμπο
άνοιξε το σπίτι της στην Οδό Στουρνάρη και δέχτηκε δεκάδες φοιτητές ενώ
Ελεύθεροι σκοπευτές της αστυνομίας άνοιξαν πυρ από γειτονικές ταράτσες. άνδρες
της ΚΥΠ καταδίωξαν τους εξεγερθέντες. Οι εκφωνητές του σταθμού του Πολυτεχνείου
παρέμειναν στο πόστο τους και συνέχισαν να εκπέμπουν για 40 λεπτά μετά την
έξοδο, οπότε συνελήφθησαν.
Αυτά μπορείτε να τα διαβάσετε παντού. Έχουν καταγραφεί σαν
τα επίσημα γεγονότα των τριών ημερών προς την ελευθερία που δεν ήρθε διόλου
αφού τον Παπαδόπουλο εάν Σάββατο αργότερα στις 25 Νοέμβρη διαδέχτηκε ο Ιωαννίδης.
Όμως ουδείς αμφιβάλει ότι ο σπόρος του Πολυτεχνείου , οι θυσίες των φοιτητών,
οι νεκροί του και όσοι αργότερα συνελήφθησαν και κακοποιήθηκαν άνοιξαν το δρόμο
για την Πτώση της χούντας! Τα πρώτα χρόνια μετα την αποκατάσταση της
δημοκρατίας τις ελεύθερες εκλογές και τη διακυβέρνηση της χώρας από τον Κωσταντίνο
Καραμανλή, το Πολυτεχνείο και η 17 Νοέμβρη γνώρισαν τιμές και συγκλονιστικές
πορείες στην Αμερικανική πρεσβεία. Χωρίς ποτέ να τελειώνουν ειρηνικά αλλα πάντα
με αλόγιστη χρήση δακρυγόνων. Στο πέρασμα των χρόνων ελάχιστοι σε σχέση με τις
πρώτες πορείες τιμούσαν το Πολυτεχνείο. Ήταν και χρόνια που οι οργανώσεις των
λεγόμενων αναρχικών τα έκαναν γυαλιά καρφιά είτε στην πρεσβεία, είτε γύρω από
το χώρο του Πολυτεχνείου και στα Εξάρχεια. Αρκετοί από όσους φάνταζαν στα μάτια
μας ήρωες, στα χρόνια που πέρασαν εξαργύρωσαν τα όνειρα τους. Έγιναν βουλευτές,
αρχηγοί κομμάτων και -τι ειρωνεία!- αυτοί που τους ξυλοκοπούσαν, συνάδελφοι σε διπλανά έδρανα της Βουλής. Τότε ήταν που οι
αναρχικοί εφηύραν το περίφημο σύνθημα «Ενα – Δυο – Τρία πολλά
Πολυτεχνεία”…
Η μνήμη σε υποχρεώνει να δείχνεις σεβασμό. Για όσους εκείνη
την εποχή διανύαμε την ανυπάκουη νιότη
μας το Πολυτεχνείο είναι η εξέγερση της ζωής μας. Η υπόσχεση πως όσα πρέσβευε
θα έφερναν εάν καλύτερο κόσμο. Όσα ακολούθησαν υπογράφτηκαν με τη λέξη απαξίωση
όχι στους αγώνες αλλα στο νόημα και το χρέος. Στο χέρι μας ήταν να δούμε αν όλα
αυτά προδόθηκαν από μετέπειτα συμπεριφορές μας. Σε δυο μέρες οι φοιτητές θα ξανά
κατέβουν στους δρόμους και αυτή τη φορά η πορεία το γνωρίζουν εδώ δεν θα είναι αγγελική!
Το δείχνουν τα προεόρτια και τα γεγονότα της ΑΣΟΕ. Κανεις δεν θέλει επεισόδια,
συλλήψεις, καταστροφές. Το Πολυτεχνείο ΖΕΙ στην ψυχή κάθε δημοκράτη Έλληνα όπως
αυτός, το κατέγραψε με τη στάση της ζωής του. Είναι και θα είναι η κορυφαία
εκδήλωση ενάντια σε τυραννικό καθεστώς να θυμίζει αγώνων μέρες. Δυστυχώς, όσα
ακολούθησαν τα χρόνια που πέρασαν στη χώρα, η πτώχευση, τα μνημόνια, το φευγιό
χιλιάδων ανθρώπων σε άλλες χώρες, ξεθωριάζουν το όνειρο του. Γιατί το
Πολυτεχνείο ΔΕΝ έγινε με μελλοντικούς τέτοιους σκοπούς. Έγινε για να ξέρουμε
ποιος τη «Ζωή μας ποιος τη κυβερνά», και αυτό θα είναι η μεγαλύτερη αποτυχία ,
που γενιές και γενιές Ελλήνων δε θα αντέξουν να το σκέφτονται. Κλείσε τα μάτια
σου μικρέ μου μαθητή, ΕΣΥ επαναστατημένε Φοιτητή που αφήνεις κάθε χρόνο εάν
λουλούδι στο Πολυτεχνείο και ακουμπάς φόρο τιμής. Για σένα το Πολυτεχνείο
δικαιούται να ΖΕΙ και να σε οδηγεί. Για κάποιες γενιές σαν τη δική μας που
έζησε την πραγματικότητα, σε ενεστώτα χρόνο, άκουσε τα συνθήματα, τις φωνές,
είδε τη λάμψη σαν έπεφτε με ορμή το τανκ στη πύλη, έτρεξε με αγωνία στα γύρω
σοκάκια να κρυφτεί… Αρκούν τα όνειρα του. Εκεί το Πολυτεχνείο είναι ΕΝΑ και
αμόλυντο από όσα έγιναν τα μετέπειτα χρόνια……
Η «μετανάστευση» εκτός του τόπου μόνιμης
κατοικίας επιβαρύνει τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς ετησίως με
7.000 ευρώ, εάν δεν βρεθεί δωμάτιο σε φοιτητική εστία.
Ένας στους δύο
υποψηφίους δηλώνει ότι το κριτήριο με το οποίο θα επιλέξει σχολή στο
μηχανογραφικό του δελτίο θα είναι η έδρα της σχολής, ώστε να είναι κοντά
στη μόνιμη κατοικία της οικογένειάς του.
Αν
«κρυφάκουγε» κανείς τις συζητήσεις που ανοίγονται αυτές τις μέρες (λίγο
πριν από την ανακοίνωση των βάσεων εισαγωγής στα ΑΕΙ) στις οικογένειες
με παιδιά που συμμετείχαν στις πανελλαδικές εξετάσεις διεκδικώντας μια
θέση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, θα διαπίστωνε ότι οι κουβέντες,
βεβαίως, εστιάζουν στο εάν το παιδί καταφέρει να πετύχει την είσοδό του
σε κάποια από τις σχολές που έχει επιλέξει (ή και σε μια οποιαδήποτε
σχολή), αλλά την ίδια στιγμή ένα τμήμα της αγωνίας τους πηγάζει από τον
φόβο της αδυναμίας κάλυψης του κόστους στην περίπτωση που το βάπτισμα
της φοιτητικής ιδιότητας του γόνου τους αφορά σχολή εκτός τόπου μόνιμης
κατοικίας.
Μια... μεγαλούπολη
φοιτητών έχει «μεταναστεύσει» για σπουδές εκτός του τόπου μόνιμης
κατοικίας τους (πάνω από 150.000), γεγονός που επιβαρύνει κάθε
οικογενειακό προϋπολογισμό ετησίως με 7.000 ευρώ κατά μέσο όρο, και
συνολικά πάνω από 1 δισ. ευρώ ετησίως για τις 150.000 οικογένειες
φοιτητών.
Και γελιούνται, βεβαίως, όσοι
πιστεύουν ότι το ακριβοπληρωμένο στον βωμό της παραπαιδείας «εισιτήριο»
εισαγωγής στα ΑΕΙ και ΤΕΙ και η επιβάρυνση του οικογενειακού
προϋπολογισμού τελειώνουν με την είσοδο των υποψηφίων στην τριτοβάθμια
εκπαίδευση.
Η
ταυτότητα των συζητήσεων μαζί με την έκταση και την ένταση που τις
χαρακτηρίζουν σταδιοδρομούν, βεβαίως, στην «πίστα» της οικονομικής
αδυναμίας των οικογενειών και στις απαράδεκτα χαμηλές κρατικές δαπάνες
για τη φοιτητική μέριμνα που κάνουν απαγορευτική την αντιμετώπιση του
αυξημένου κόστους ζωής των φοιτητών, ιδιαίτερα εκείνων που σπουδάζουν
εκτός τόπου μόνιμης κατοικίας.
Το ποσοστό των
κρατικών δαπανών για την ενίσχυση του φοιτητικού πληθυσμού δεν ξεπερνά
πλέον το 0,4% όταν ο μέσος όρος των αντίστοιχων δαπανών στις χώρες της
Ευρωπαϊκής Ενωσης ανέρχεται στο 5,7%. Φυσικά αυτή η δημόσια
υποχρηματοδότηση έχει συνέπειες στη φοιτητική μέριμνα, σε όλα εκείνα τα
στοιχεία της φοιτητικής ζωής (στέγαση, σίτιση, περίθαλψη, βιβλία,
υποτροφίες κ.λπ.) τα οποία σχετίζονται με την ουσία της δημόσιας και
δωρεάν εκπαίδευσης.
Ετσι το κόστος της
φοιτητικής ιδιότητας μετακυλίεται όλο και περισσότερο στους «ώμους» των
οικογενειακών προϋπολογισμών κάνοντας ακριβό… το «δημόσιο και δωρεάν»
Πανεπιστήμιο.
Το κόστος
Πόσο
σας στοιχίζει μηνιαίως η φοίτησή σας στο Πανεπιστήμιο; Αυτή η ερώτηση
απευθύνθηκε (με κλειστό ερωτηματολόγιο) από τον Νοέμβριο του 2018 μέχρι
τον Φεβρουάριο του 2019 σε 250 φοιτητές του Πανεπιστημίου Αθηνών, του
ΕΜΠ, του Παντείου, του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, του Πανεπιστημίου Πατρών
και του Πανεπιστημίου Κρήτης. Η απάντηση; Οι «μετανάστες» φοιτητές οι
οποίοι δεν είχαν βρει θέση στις φοιτητικές εστίες κόστιζαν ετησίως κατά
μέσο όρο περίπου 7.000 ευρώ.
Πιο αναλυτικά,
για τους φοιτητές που σπουδάζουν εκτός τόπου μόνιμης κατοικίας και
συντηρούν το λεγόμενο φοιτητικό νοικοκυριό το κόστος ανέρχεται κατά μέσο
όρο στα 695 ευρώ τον μήνα εκ των οποίων τα 455 αφορούν το κόστος
διαβίωσης (συμπλήρωμα σίτισης καθώς η φοιτητική λέσχη έχει «κενά»,
μετακινήσεις, επικοινωνία, βιβλία κ.λπ.) και τα 240 ευρώ το κόστος
ενοικίασης και συντήρησης του σπιτιού.
Το
συνολικό κόστος των σπουδών για τον μετανάστη φοιτητή με μέση χρονική
διάρκεια τέσσερα έως πέντε χρόνια, το κόστος του πτυχίου δηλαδή,
ανέρχεται σε 28.000-35.000 € κατά μέσο όρο.
Αν
επιχειρήσουμε τώρα να δούμε τι σημαίνει, σήμερα, για το εισόδημα
διαφόρων κοινωνικών κατηγοριών η αντιμετώπιση του κόστους ενός φοιτητή
που σπουδάζει εκτός τόπου καταγωγής, θα διαπιστώσουμε ότι σε κάποιες
περιπτώσεις συνεπάγεται μείωση των οικογενειακών εισοδημάτων που
«ρίχνει» το νοικοκυριό κάτω από το όριο φτώχειας, ενώ στις περισσότερες
περιπτώσεις είναι αδύνατη η συντήρηση του φοιτητή.
Η
κατάσταση αυτή σχετίζεται ευθέως με την επιλογή χιλιάδων υποψηφίων να
στοχεύσουν αποκλειστικά σχολές κοντά στη μόνιμη κατοικία τους. Δεν είναι
έτσι καθόλου τυχαία η καταγραφή ενός μεγάλου τμήματος υποψηφίων, φέτος
μεγαλύτερου από άλλες φορές, που είναι αποφασισμένοι να κάνουν έναν
«ρεαλιστικό» υπολογισμό και να στραφούν σε σχολές της περιοχής τους
ακόμη κι αν αυτές δεν είναι της πρώτης επιλογής τους.
Ουσιαστικά
1 στους 2 υποψηφίους δηλώνει ότι το κριτήριο με το οποίο θα επιλέξει
σχολή στο μηχανογραφικό του δελτίο θα είναι η έδρα της σχολής. Στη
στροφή αυτή δεν βαραίνουν μόνο τα οικονομικά προβλήματα των οικογενειών,
αλλά και μια άλλη πλευρά της κρίσης η οποία δεν «επιτρέπει» να υπάρχουν
πολλές προσδοκίες όσον αφορά την επένδυση στις σπουδές.
Συνέπειες
Η τραγική αυτή κατάσταση λιπαίνει, βεβαίως, και το έδαφος της καθυστέρησης αλλά και της εγκατάλειψης των σπουδών.
Η
αδυναμία αντιμετώπισης του αυξημένου κόστους σπουδών σε συνδυασμό με
την ανεύρεση εργασίας για τη στοιχειώδη κάλυψη κάποιων εξόδων, παράλληλα
με την εσωτερίκευση των αμφίβολων επαγγελματικών προοπτικών,
εκκολάπτουν την καθυστέρηση ή την εγκατάλειψη των σπουδών για εκείνο το
μέρος του φοιτητικού πληθυσμού για το οποίο αφ' ενός οι παρατεταμένες
σπουδές κοστίζουν ακριβά, αφ' ετέρου η είσοδος στην παραγωγή και η
πρόωρη επαγγελματοποίηση μετατρέπεται σε αναπόφευκτη στρατηγική
επιβίωσης, ανατρέποντας έτσι την προοπτική ολοκλήρωσης των σπουδών.
Οσο
σίγουρο είναι ότι οι παραπάνω όροι δεν μπορούν να μονοπωλήσουν την
καθυστέρηση ή την εγκατάλειψη των σπουδών, άλλο τόσο είναι φανερό ότι η
φτώχεια που καλπάζει δεν σταματάει τη δράση της μπροστά στην είσοδο του
Πανεπιστημίου.
