Μηνολόγιο Μαΐου 2022...

 

Φτάσαμε αισίως στον Μάιο, τον μήνα των λουλουδιών αλλά και των κοινωνικών αγώνων που φέτος είναι πιο επίκαιροι από ποτέ.  Ο Μάιος ή Μάης ετυμολογείται, όπως και όλοι οι μήνες του ημερολογίου μας, από τα λατινικά, και συγκεκριμένα από το λατινικό Maius (mensis), δηλ. μήνας της Μαίας, μιας ρωμαϊκής θεότητας, όπως διαβάζουμε στο πάντα επίκαιρο sarantakos.wordpress.com.

Ο Μάης είναι από τους λίγους μήνες (μαζί με τον Απρίλη και, έμμεσα, τον Ιανουάριο) που η πρώτη μέρα του έχει δικό της όνομα. Η 1η του Μάη είναι η παγκόσμια μέρα των εργατών ή αλλιώς η εργατική Πρωτομαγιά σε ανάμνηση της σφαγής του Χεϊμάρκετ, το 1886 στο Σικάγο, όταν η αστυνομία άνοιξε πυρ σε (αναρχικούς ως επί το πολύ) εργάτες που διαδήλωναν για το οχτάωρο χωρίς να σκέφτονται τις αρνητικές συνέπειες ενός τέτοιου μέτρου στην ανταγωνιστικότητα.

Πρωτομαγιά επίσης έγινε στην Καισαριανή η εκτέλεση 200 κομμουνιστών κρατουμένων σε αντίποινα για τον φόνο ενός Γερμανού στρατηγού από αντάρτες στους Μολάους Λακωνίας, το 1944.

Ας ξεδιπλώσουμε το μηνολόγιο του μήνα, πάντα από τον Νίκο Σαραντάκο:

Κυ 1	Τα Ανθεστήρια – Ημέρα των ανθέων και των εργατών. Γενέσιον Ιωάννη Ρίτσου του βάρδου της ρωμιοσύνης και Τελευτή Αλεξάνδρου Παναγούλη του τυραννοκτόνου. Και των 200 της Καισαριανής.
Δε 2	† Λεονάρδου ντα Βίντσι· αλλά και παγκόσμια ημέρα των ιστολογίων.
Τρ 3	Τελευτή Αθανασίου Βέγγου, του καλού ανθρώπου. Και Παγκόσμια Ημέρα της Ελευθεροτυπίας
Τε 4	Αρίονος του κιθαρωδού -και Αλέξη Δαμιανού τελευτή.
Πε 5	Γενέσιον Καρόλου Μαρξ
Πα 6	Ας είμαστε ρεαλιστές, ας επιδιώξουμε το αδύνατο: γαλλικός Μάης του 1968
Σα 7	Των εν Αιγίνη εκτελεσθέντων
Κυ 8	† Γουσταύου Φλωμπέρ
Δε 9	Αναστασίου Τούση και λοιπών εν Θεσσαλονίκη πεσόντων διαδηλωτών
Τρ 10	Καραολή και Δημητρίου απαγχονισμός
Τε 11	Γέννησις Λασκαρίνας Πινότση ή Μπουμπουλίνας
Πε 12	Της νίκης των επαναστατών εις Βαλτέτσιον Αρκαδίας
Πα 13	Κωνσταντίνου Θεοτόκη του ρεαλιστού πεζογράφου
Σα 14	Αισχύλου, τραγικού και μαραθωνομάχου
Κυ 15	Γενέσιον Πέτρου Κιουρί
Δε 16	† Καρόλου Περό και των δημιουργημάτων του: Σταχτοπούτας, Κοκκινοσκουφίτσας, Ωραίας Κοιμωμένης
Τρ 17	Παγκόσμια Ημέρα Τηλεπικοινωνιών
Τε 18	† Γουσταύου Μάλερ και Νικηφόρου Μανδηλαρά αναίρεσις.
Πε 19	† Χο Τσι Μινχ του απελευθερωτού
Πα 20	† Γρηγορίου Δικαίου Παπαφλέσσα τελευτή -και έναρξη της Μάχης της Κρήτης
Σα 21	Τα Αναστενάρια
Κυ 22	† Βίκτωρος Ουγκώ, του δημιουργού των «Αθλίων»
Δε 23	† Ερρίκου Ίψεν και Γεωργίου του Μετοίκου
Τρ 24	† Νικολάου Κοπερνίκου
Τε 25	Αιμιλιανού Ζαπάτα και Άρεως Βελουχιώτου εκκίνησις
Πε 26	Γενέσιον Αλεξάνδρου Πούσκιν και τελευτή Μιχαήλ Παπαγιαννάκη
Πα 27	Γρηγορίου Λαμπράκη τελευτή· και Ροβέρτου Κωχ
Σα 28	Πρώτη πρόβλεψις ηλιακής εκλείψεως υπό Θαλού του Μιλησίου
Κυ 29	Εάλω η Πόλις – Η Ρωμανία πάρθεν (αποφράς ημέρα)
Δε 30	† Θανή Βολταίρου του διαφωτιστού
Τρ 31	Αποκαθήλωσις της ναζιστικής σημαίας υπό Εμμανουήλ Γλέζου και Αποστόλου Σάντα

Για να υποδεχτούμε τον καινούργιο μήνα, να ένα τραγούδι διαμάντι του Νίκου Γκάτσου και του Μάνου Χατζηδάκι, από τη μυθική "Αθανασία". Παράξενη Πρωτομαγιά, με το εξαιρετικό ντουέτο Μανώλη Μητσιά και Δήμητρας Γαλάνη...

ΚΑΛΟ ΜΗΝΑ ΣΕ ΟΛΟΥΣ ΜΑΣ!

Αγία και Μεγάλη Εβδομάδα...

  

Η Μεγάλη Εβδομάδα είναι η εβδομάδα πριν το Πάσχα (από την Κυριακή των Βαϊων το βράδυ μέχρι το Μ. Σάββατο) και ονομάζεται «Μεγάλη», όχι γιατί έχει περισσότερες μέρες ή ώρες από τις άλλες εβδομάδες, αλλά γιατί τα γεγονότα όπου τελούνται και βιώνονται στους Ιερούς Ναούς είναι κοσμοσωτήρια για τον άνθρωπο!

 Η Εκκλησία από την μεγάλη της φιλανθρωπία, για να μπορέσουν όσο είναι δυνατόν περισσότεροι πιστοί να συμμετέχουν στις Ακολουθίες, επέτρεψε από την αρχή της Μ. Εβδομάδας, να ψάλλεται ο Όρθρος της επόμενης ημέρας. (π.χ. την Κυριακή των Βαϊων το βράδυ ψάλλεται ο Όρθρος της Μεγάλης Δευτέρας).

 

Οι τέσσερις πρώτες ημέρες μας προετοιμάζουν πνευματικά για το θείο δράμα και οι Ακολουθίες ονομάζονται «Ακολουθίες του Νυμφίου».

Μεγάλη Δευτέρα (Κυριακή Βαϊων βράδυ):

Την Μεγάλη Δευτέρα κυριαρχούν δύο γεγονότα:

α) Η ζωή του Ιωσήφ του 11ου γιού του Πατριάρχη Ιακώβ, του ονομαζόμενου Παγκάλου, δηλαδή του ωραίου στο σώμα και τη ψυχή. Ο Ιωσήφ προεικονίζει με την περιπέτειά του (που πουλήθηκε σκλάβος στην Αίγυπτο) τον ίδιο τον Χριστό και το πάθος Του.

β) Το περιστατικό της άκαρπης συκιάς που ξέρανε ο Χριστός (Ματθ. 21, 18-22):
Συμβολίζει την Συναγωγή των Εβραίων και γενικά την ζωή του Ισραηλιτικού λαού που ήταν άκαρποι από καλά έργα.

Μεγάλη Τρίτη (Μεγάλη Δευτέρα βράδυ):

Την Μεγάλη Τρίτη θυμόμαστε και ζούμε δύο παραβολές:

α) Των δέκα παρθένων (Ματθ. 25,1-13) που μας διδάσκει να είμαστε έτοιμοι και γεμάτοι από πίστη και φιλανθρωπία.

β) Των Ταλάντων (Ματθ. 25,14-30), που μας διδάσκει να είμαστε εργατικοί και πρέπει να καλλιεργούμε και να αυξήσουμε τα πνευματικά μας χαρίσματα.

Μεγάλη Τετάρτη (Μεγάλη Τρίτη βράδυ):

Η Μεγάλη Τετάρτη είναι αφιερωμένη στην αμαρτωλή γυναίκα (Λουκ. 7,47), που μετανιωμένη άλειψε τα πόδια του Κυρίου με μύρο και συγχωρήθηκε για τα αμαρτήματά της, γιατί έδειξε μεγάλη αγάπη και πίστη στον Κύριο. Ψάλλεται το περίφημο τροπάριο (δοξαστικό) της Υμνογράφου Μοναχής Κασσιανής.

 

Μεγάλη Πέμπτη (Μεγάλη Τετάρτη βράδυ):

Την Μεγάλη Πέμπτη γιορτάζουμε 4 γεγονότα :

α) Τον Ιερό Νιπτήρα, το πλύσιμο δηλαδή των ποδιών των μαθητών από τον Κύριο, δείχνοντας για το ποια πρέπει να είναι η διακονία των πιστών στην Εκκλησία.

β) Τον Μυστικό Δείπνο, δηλαδή την παράδοση του Μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας.

γ) Την Προσευχή του Κυρίου, στο Όρος των Ελαιών και

δ) την Προδοσία του Ιούδα, δηλαδή την αρχή του Πάθους του Κυρίου.

Μεγάλη Παρασκευή (Μεγάλη Πέμπτη βράδυ):

Την Μεγάλη Παρασκευή έχουμε την Κορύφωση του θείου δράματος, τελείται η «Ακολουθία των Παθών» και θυμόμαστε και βιώνουμε τα Σωτήρια και φρικτά Πάθη του Κυρίου και Θεού μας. Δηλαδή:

α) Τα πτυσίματα

β) τα μαστιγώματα

γ) τις κοροϊδίες

δ) τους εξευτιλισμούς

ε) τα κτυπήματα

στ) το αγκάθινο στεφάνι και κυρίως την

ζ) Σταύρωση και

η) τον θάνατο του Χριστού μας.

Μεγάλο Σάββατο (Μεγάλη Παρασκευή πρωϊ και βράδυ):

Το Μεγάλο Σάββατο το πρωϊ γιορτάζουμε:

α) την Ταφή Του Κυρίου και

β) την Κάθοδο Του στον Άδη, όπου κήρυξε σε όλους τους νεκρούς. Έτσι Μεγάλη Παρασκευή το πρωϊ (ημερολογιακά), τελούνται οι εξής ακολουθίες: Ακολουθία των Μεγάλες Ωρών και στις 12.00 το μεσημέρι της Αποκαθηλώσεως, δηλαδή την Ταφή Του Κυρίου από τον Ιωσήφ τον Αριμαθαίας και το Νικόδημο τον Φαρισαίο, μέλος του Μ. Συμβουλίου και κρυφό μαθητή του Κυρίου.

Την Μεγάλη Παρασκευή το βράδυ (ημερολογιακά) ψάλλονται τα Εγκώμια και έχουμε την περιφορά του Επιταφίου!

Κυριακή του Πάσχα (Μ. Σάββατο πρωϊ και νύχτα από τις 12.00 π.μ):

Το Μεγάλο Σάββατο (ημερολογιακά) το πρωϊ, έχουμε την λεγόμενη «1η Ανάσταση», δηλαδή το προανάκρουσμα της Αναστάσεως που μεταδίδουν οι ύμνοι και της προσμονής της λυτρώσεως όλης της κτίσεως από την φθορά και τον θάνατο!

Το Μεγάλο Σάββατο στις 12.00 (δηλαδή ουσιαστικά την Κυριακή), έχουμε την ζωηφόρο Ανάσταση του Κυρίου μας, την ήττα του θανάτου και της φθοράς και την αφή του Αγίου Φωτός στον κόσμο από το Πανάγιο Τάφο.

Κυριακή του Πάσχα στις 11.00 π.μ. ή το απόγευμα, τελείται ο «Εσπερινός της Αγάπης», όπου σε πολλές γλώσσες διαβάζεται το Ιερό Ευαγγέλιο και διατρανώνεται παγκοσμίως η νίκη του θανάτου και η εποχή της Καινούριας Διαθήκης, της χαράς και της Αναστάσιμης ελπίδας.

                                                                                                        Πηγή:oodegr.com

Αναζητώντας την πληθυντική ταυτότητα της Generation Z...

Τον Οκτώβριο του 2021, ο αμερικανός κριτικός και δοκιμιογράφος Louis Menand υποστήριζε στο περιοδικό New Yorker ότι είναι καιρός να πάψουμε να μιλάμε για «γενιές».¹  Πέρα από το γεγονός ότι ορίζονται συμβατικά, άρα αναγκαστικά σχηματικά, οι γενιές, έγραφε, δεν μας βοηθούν να κατανοήσουμε την κοινωνική ιστορία – ή τουλάχιστον όχι τόσο όσο νομίζουμε. Επικαλούνταν τον Bobby Duffy, συγγραφέα του βιβλίου The Generation Myth,² σύμφωνα με τον οποίο η γενιά είναι ένας ερμηνευτικός παράγοντας ανάμεσα σε άλλους, που θα πρέπει να συνδυάζεται με τα καθοριστικά ιστορικά γεγονότα αλλά και την εξέλιξη κάθε γενιάς μες στο χρόνο, ώστε να προσδιορίζονται τα τυχόν ειδοποιά χαρακτηριστικά της, οι στάσεις και αντιλήψεις της.

Η προειδοποίηση δεν είναι άστοχη. Πράγματι, γιατί άραγε να θεωρείται ότι ανήκει στους baby boomers κάποιος που γεννήθηκε το 1964 και να μη θεωρείται Generation X (αντίστοιχα: οι γεννηθέντες μεταξύ 1946-1964 και 1965-1980); Πόσο διαφέρει ένας millennial που γεννήθηκε το 1995 από την Generation Z, η οποία συμβατικά αρχίζει με όσους και όσες γεννήθηκαν μετά το 1996; Και τι μας εξηγεί τελικά αυτή η διαδοχή ηλικιακών μερίδων για τον κόσμο γύρω μας;

Η «γενιά» χρησιμοποιείται σήμερα ευρύτατα, τόσο στον δημόσιο λόγο όσο και στην έρευνα, αν και πολύ συχνά με μια εννοιολογική χαλαρότητα. Πολλές φορές μάλιστα αμιγώς εμπειρικά, έτσι που περιορίζεται σε μια ηλικιακή φέτα, σε μια ηλικιακή κοόρτη όπως λέγεται. Γνωρίζουμε όμως από τον Karl Mannheim ότι η βιολογική γενιά είναι μια σύμβαση, η οποία μπορεί να γίνεται αναλυτικό εργαλείο μόνο όταν ιστορικοποιείται, όταν συνδέεται δηλαδή με ένα ευρύτερο ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο όσοι και όσες ανήκουν στην εκάστοτε «γενιά» διαμορφώνουν κοινές –όχι όμως και ενιαίες– θεωρήσεις για τον κόσμο, αξιακές, πολιτικές, ακόμη και αισθητικές.³  Η γενιά είναι επιχειρησιακή έννοια μόνο στο βαθμό που μας βοηθάει να διερευνήσουμε την παραγωγή νοήματος στο πλαίσιο μιας κοινότητας ανθρώπων η οποία διαμορφώνει την πληθυντική της ταυτότητα μέσα στη ροή της ιστορίας.

***

Τα τελευταία χρόνια είναι έντονο το ερευνητικό ενδιαφέρον για τις νεότερες γενιές, και στην Ελλάδα. Ειδικές έρευνες εστιάζονται στους νέους και νέες 17-29 ετών, στην ηλικιακή ομάδα 17-34 ετών ή στη «νέα γενιά», οριζόμενη ως γενιά Ζ και millennials.⁴  Από όσο γνωρίζω, όμως, η έρευνα «Gen Z» που παρουσιάζει το ινστιτούτο Eteron είναι η πρώτη που εξετάζει την ελληνική Generation Z ως τέτοια, δηλαδή στο ηλικιακό εύρος 16-25 ετών, ακριβώς όσους και όσες έχουν γεννηθεί μεταξύ 1996 και 2010.

Πέρα από τον συμβατικό χρονολογικό ορισμό, ας υπενθυμίσουμε δύο βασικά χαρακτηριστικά αυτής της υπό διαμόρφωση γενιάς. Το πρώτο είναι ότι πρόκειται για μια γενιά που μεγαλώνει σε έναν ψηφιακό κόσμο. Αν η Generation X ήρθε σε προχωρημένη ηλικία σε επαφή με το διαδίκτυο, και αν οι millennials μεγάλωσαν στο μεταίχμιο αναλογικού και ψηφιακού, η Gen Z είναι η πρώτη γενιά που εξαρχής ζει στον κόσμο του Web 2.0, των social media, των ψηφιακών πλατφορμών – facebook, Netflix, instagram, TikTok.

Το δεύτερο είναι ότι μεγαλώνει και συνειδητοποιείται μέσα σε ένα συνεχές κρίσεων. Μπορεί οι zoomers να ήταν στην καλύτερη περίπτωση μαθητές Γυμνασίου όταν ξέσπασε η παγκόσμια οικονομική κρίση του 2008-2009, ωστόσο διαμορφώνουν την ταυτότητά τους μέσα στη δύσκολη δεκαετία του 2010 και μέχρι σήμερα, μέσα σε μια διαδοχή γεγονότων αποσταθεροποίησης: οικονομική κρίση, προσφυγική/μεταναστευτική κρίση (2016), πανδημία (2020), κλιματική κρίση. Και ασφαλώς, σήμερα πια, η γενιά αυτή σφραγίζεται από ένα οικουμενικής εμβέλειας γεγονός: τον πόλεμο που εξαπέλυσε η Ρωσία εναντίον της Ουκρανίας – και που δεν αποκλείεται να την καθορίσει όπως καθόρισε την πολιτικοποίηση της προηγούμενης γενιάς η 11η Σεπτεμβρίου και ο πόλεμος στο Ιράκ, είκοσι χρόνια πριν.

Η «γενεακή» έρευνα είναι περισσότερο ανεπτυγμένη στις ΗΠΑ, απ’ όπου εκκινούν σήμερα οι περισσότερες συζητήσεις και προβληματισμοί που έχουν στο επίκεντρο τις αξιακές διαφοροποιήσεις μεταξύ γενεών. Δύο πρόσφατες εκθέσεις του Pew Research Center⁵ δίνουν ένα πολύ χαρακτηριστικό αξιακό περίγραμμα αυτής της γενιάς, θέτοντας όμως ταυτόχρονα και το ερώτημα «πόσο διαφέρουν οι zoomers από τους millennials;»

Οι δύο γενιές μοιάζει να συμμερίζονται ορισμένα κομβικά χαρακτηριστικά: θεωρούν καλό πράγμα την εθνοτική/φυλετική ποικιλότητα, αποδέχονται τον ανθρωπογενή χαρακτήρα της κλιματικής αλλαγής, στηρίζουν το κίνημα Black Lives Matter, τάσσονται υπέρ του γάμου ομοφύλων και των μεικτών γάμων, υπέρ του ελεύθερου σεξουαλικού αυτοπροσδιορισμού πέρα από το δίπολο αρσενικό-θηλυκό (non-binary), υπέρ της πολιτικά ορθής γλώσσας ιδίως σε θέματα φύλου. Ταυτόχρονα, η Gen Z συνεχίζει και επεκτείνει τάσεις που είχαν ήδη διαφανεί με τους millennials: είναι η (ακόμη) καλύτερα μορφωμένη γενιά στην ιστορία έως τώρα, επιθυμεί (ακόμη) περισσότερο ενεργό ρόλο του κράτους, είναι (ακόμη) πιο ανοιχτή σε θέματα σεξουαλικού προσανατολισμού.

***

Καθώς αρχίζουμε να ψηλαφούμε την έννοια της γενιάς στην Ελλάδα, είναι άραγε παρόμοια τα ευρήματα; Η έρευνα του Eteron φωτίζει δύο σημαντικές συνιστώσες της Gen Z: την ψηφιακή της ιθαγένεια και την εν εξελίξει πολιτικοποίησή της.

Η γενιά των digital natives φαίνεται να είναι ενημερωμένη, εξοικειωμένη και ταυτόχρονα υποψιασμένη με τις πολλαπλές πηγές πληροφόρησής της. Παρακολουθούν συστηματικά την επικαιρότητα, όχι μόνο με έντονο ενδιαφέρον (55% «Πάρα πολύ & Πολύ», 30,5% «Αρκετά») αλλά και με τακτικότητα, κυρίως από το διαδίκτυο: περίπου οι μισοί ενημερώνονται καθημερινά από διαδικτυακές ενημερωτικές σελίδες (48,7%) ή από τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης (50,2%). Επιβεβαιώνεται και εδώ, αν και χωρίς να ερωτάται ευθέως, ότι διαμορφώνονται σταδιακά δύο κόσμοι: ο κόσμος των μεγαλύτερων, που ενημερώνονται κυρίως από τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης, και ο κόσμος των νεότερων, για τους οποίους είναι όλο και πιο οικεία η ενημέρωση από το διαδίκτυο.

Ταυτόχρονα, έχει σημασία ότι, σε αντίθεση εν πολλοίς με τους μεγαλύτερους, οι digital natives είναι πιο καχύποπτοι απέναντι στην εγκυρότητα της ενημέρωσης που λαμβάνουν στο διαδίκτυο. Σε μια κλίμακα εμπιστοσύνης 0-10 τοποθετούν τις διαδικτυακές ενημερωτικές ιστοσελίδες κατά μέσο όρο στο 6 και τα ΜΚΔ στο 5. Η πλειονότητα αναγνωρίζουν ότι έχουν πέσει θύματα παραπληροφόρησης και ψευδών ειδήσεων (71%), αλλά και δηλώνουν ότι προσπαθούν να διασταυρώνουν τις ειδήσεις που διαβάζουν (89% «Πολύ συχνά» και «Αρκετές φορές»). Θα είχε ασφαλώς ενδιαφέρον να εξετάσουμε εάν και σε ποιον βαθμό υιοθετούν πρακτικές διασταύρωσης ειδήσεων ή αν δίνουν βάση στους υφιστάμενους μηχανισμούς fact checking, που στην Ελλάδα είναι προς το παρόν ευάριθμοι.

Ο πλουραλισμός των πηγών, πάντως, ενδέχεται να αντισταθμίζει το έλλειμμα εμπιστοσύνης και «προσήλωσης» σε κάποιο συγκεκριμένο μέσο ή πηγή ενημέρωσης. Το γεγονός επίσης ότι ανάμεσα στις παραμέτρους με βάση τις οποίες κρίνουν εάν μια είδηση είναι αληθινή έρχεται μόλις τέταρτο το «εάν προέρχεται από γνωστό ΜΜΕ» (22,6%) είναι ένας έμμεσος, αλλά εντυπωσιακός, δείκτης της καχυποψίας προς παραδοσιακές πηγές πληροφόρησης – ακόμη πιο εντυπωσιακός εάν συνυπολογίσουμε ότι στα άτομα ανώτατης εκπαίδευσης φτάνει μόλις στο 17,7%.

Αν πρόκειται για μια γενιά που πλοηγείται στο διαδίκτυο και στα ΜΚΔ όπως το ψάρι στο νερό, χωρίς όμως να δείχνει ιδιαίτερη εμπιστοσύνη στις πηγές ενημέρωσής της, τίθεται ένα πιο πολιτικό ερώτημα: ποιον εμπιστεύεται τελικά;

Για μια κατεξοχήν εξατομικευμένη γενιά, έχει σημασία ότι τα υψηλότερα ποσοστά εμπιστοσύνης κερδίζουν η οικογένεια και οι φίλοι (49,3% και 39,5% αντίστοιχα), κάπου στη μέση βρίσκονται το εκπαιδευτικό σύστημα και τα νέα και παλαιά μέσα ενημέρωσης (33,6%, 31,4% και 29% αντίστοιχα), ενώ με μεγάλη διαφορά ακολουθούν στο τέλος τα πολιτικά κόμματα/πρόσωπα και οι συνδικαλιστικοί θεσμοί, καθώς και η εκκλησία (6,8% και 3,8%). Η πολιτική σημειώνει χαμηλά ποσοστά εμπιστοσύνης σύμφωνα και με τον επιπρόσθετο δείκτη της παρακολούθησης πολιτικών ή κομμάτων στα ΜΔΚ (μόλις 17,7%), αλλά και αν κρίνουμε από το χαμηλό ποσοστό όσων δηλώνουν ότι κάνουν κοινοποιήσεις/share ή δικές τους αναρτήσεις με πολιτικό περιεχόμενο (αντίστοιχα: 21,9% και 20,9%). Η απόσταση αυτή από το πολιτικό σύστημα είναι ένας σαφής δείκτης «αντισυστημισμού» – ή καλύτερα, μιας κρίσης πολιτικής εκπροσώπησης, που δεν αφορά όμως μόνο τις νεότερες γενιές.

Αναδύονται ωστόσο νέα πεδία πολιτικοποίησης που εκφεύγουν της «παραδοσιακής» πολιτικής, στα οποία δυσκολεύονται μέχρι στιγμής να ανταποκριθούν τα πολιτικά κόμματα και να τους προσφέρουν διαύλους εκπροσώπησης. Η κλιματική αλλαγή αποτελεί βασική μέριμνα, καθώς το 60% δηλώνουν ότι ανησυχούν πολύ για τις επιπτώσεις της – αν και το ποσοστό αυτό απλώς ευθυγραμμίζεται με τα ποσοστά στον γενικό πληθυσμό σε όλες πλέον τις χώρες της Ευρώπης.⁶

Νέου τύπου κινηματικές δράσεις επίσης αναδύονται, που συνδέονται με ζητήματα δημοκρατίας όπως η δίκη της Χρυσής Αυγής (το 72,2% συμφωνούν με το hashtag #Δεν είναι αθώοι), με θέματα φύλου όπως το MeToo (86,9% συμφωνούν με τους στόχους και τη λογική του, τόσο οι άνδρες 81,1% όσο και εύλογα περισσότερο οι γυναίκες 91,8%), με θέματα εργασιακής επισφάλειας, όπως το hashtag #cancelefood (με το οποίο συμφωνεί το 64,2%, διαφωνεί μόλις το 9,5% και τοποθετείται ουδέτερα το 21,7%). Δημοκρατία και δικαιώματα – έμφυλες ταυτότητες – υλικές ανισότητες είναι ένα τρίπτυχο που αναδεικνύεται ως καθοριστικό της νεανικής πολιτικής ταυτότητας.

Από την άλλη, το αντιεμβολιαστικό κίνημα δεν φαίνεται να είχε σημαντική διείσδυση, καθώς μόλις το 18,8% συμφωνούν, έναντι 59,8% που διαφωνούν. Στοιχείο που μπορεί να συνδυαστεί και με το εύρημα ότι στην πρώτη θέση της εμπιστοσύνης βρίσκονται οι ειδικοί επιστήμονες (61,8%). Ενδεχομένως οφείλεται στη συγκυρία της πανδημίας, πάντως δείχνει μια μεγαλύτερη ετοιμότητα των zoomers να εμπιστευθούν την επιστημονική γνώση – φυσικό για μια γενιά που εγγράφεται σε ένα συνεχές διαρκούς αύξησης του μορφωτικού επιπέδου. Μικρή διείσδυση είχαν και οι κινητοποιήσεις ενάντια στη θεσμοθέτηση πανεπιστημιακής αστυνομίας, καθώς το 48% συμφωνούν, το 18,8% διαφωνούν και ένα διόλου ευκαταφρόνητο 31% δηλώνει ουδέτερη στάση. Θα μπορούσαμε να αντιληφθούμε αυτά τα δύο στοιχεία ως μια συμμετρική άρνηση διαφορετικών εκδοχών αντισυστημισμού: του ανορθολογικού αντιεμβολιασμού, αλλά και της κλασικής «κινηματικής» θεματικής της αντι-καταστολής.

Πέρα από τη συμβολική ή την ψηφιακή πολιτικοποίηση, η ενσώματη πολιτική συμμετοχή μοιάζει να είναι μια όχι λιγότερο σημαντική διάσταση, αν και μάλλον δύσκολα συγκρίσιμη με τις τάσεις «υπερπολιτικοποίησης» προηγούμενων γενεών της ελληνικής Μεταπολίτευσης. Το 25,6% δηλώνει ότι συμμετείχε τον τελευταίο χρόνο σε διαδήλωση/διαμαρτυρία, το 21,1% ότι έχει συνεισφέρει οικονομικά σε πολιτική/κοινωνική εκδήλωση ή φεστιβάλ, το 7,3% ότι συμμετείχε σε συλλογικότητα σε επίπεδο γειτονιάς και το 9,5% σε κόμμα ή νεολαιίστικη οργάνωση – το 54,3% σε τίποτα από όλα αυτά. Ασφαλώς θα πρέπει να λάβει κανείς υπόψη ότι σε καιρό πανδημίας και κοινωνικής αποστασιοποίησης, η ενσώματη διάσταση της πολιτικής είναι έτσι κι αλλιώς υποβαθμισμένη. Πάντως η θεσμική πολιτική δεν απωθεί επί της αρχής τους zoomers: το 84% δηλώνουν διάθεση να ψηφίσουν στις επόμενες εκλογές, που θα είναι για πολλούς και πολλές οι πρώτες τους.

***

Αν έπρεπε να συνοψίσουμε τους όρους πολιτικοποίησης της Gen Z, όπως διαφαίνονται από τα παραπάνω ευρήματα, θα λέγαμε ότι αναδύεται ένας «έλλογος αντισυστημισμός» με αριστερόστροφη κλίση. Πρόσφατα, και με αφορμή την προτίμηση των νεότερων σε πολιτικές μορφές σαν τον Τζέρεμι Κόρμπιν και τον Μπέρνι Σάντερς (ως αντίδραση και στην έκρηξη του εθνοκεντρικού-αυταρχικού νεοσυντηρητικού λαϊκισμού που είδαμε το 2016 με την εκλογή Τραμπ και το Brexit), αναλυτές όπως ο Keir Milburn διατύπωσαν την υπόθεση ότι αναδύεται διεθνώς μια «Generation Left».⁷

Ας είμαστε όμως επιφυλακτικοί. Οι αριθμοί δίνουν μια πιο μετριασμένη εικόνα, τουλάχιστον για την ελληνική Gen Z. Για το 19,9% ανάμεσά τους, η διάκριση Αριστερά-Δεξιά δεν έχει νόημα σήμερα, κατά τον κοινό τόπο άλλωστε της εποχής, ή καλύτερα των προηγούμενων χρόνων. Η πολιτική αυτοτοποθέτησή τους έχει πάντως το κέντρο βάρους της μάλλον στην κεντρο-Αριστερά παρά στην κεντρο-Δεξιά: στις θέσεις 1-4 τοποθετείται το 26,9%, ενώ στις θέσεις 7-10 το 17,9%· η επικρατέστερη θέση είναι η θέση 5, δηλαδή το απώτατο όριο της Αριστεράς προς το Κέντρο (14,8%).

Θα λέγαμε ότι βλέπουμε μια γενιά όχι αριστερή αλλά αριστερόστροφη, ειδικά εάν συνδυάσουμε την πολιτική αυτοτοποθέτηση με τα ποιοτικά στοιχεία πολιτικοποίησης που είδαμε παραπάνω: δικαιώματα, κλιματική αλλαγή, ζητήματα φύλου, ανισότητες. Ταυτόχρονα, δεν δικαιούμαστε να θεωρήσουμε την εικόνα ενιαία. Καμία γενιά δεν είναι απρόσβλητη στον νεο-συντηρητικό ριζοσπαστισμό. Αρκεί να αναλογιστούμε τη διείσδυση του Τραμπ ή της Μαρίν Λεπέν στα νεανικά κοινά των αντισυστημικών outsiders, την υποψηφιότητα του ακροδεξιού Ερίκ Ζεμούρ στη Γαλλία, που επιχειρεί να οικειοποιηθεί τα νεότερα κοινά με το σύνθημα μιας ταυτοτικής-νατιβιστικής Génération Z (γενιά Ζεμούρ) – είτε στα καθ’ ημάς τη συμμετοχή 16άρηδων σε γεγονότα ρατσιστικής βίας, εντός ή εκτός σχολείου, στα συλλαλητήρια του «Μακεδονικού» κ.ο.κ.

Σε κάθε περίπτωση, η έρευνα αυτή, όπως όλες οι έρευνες που έχουν κάτι να πουν, γεννά περισσότερα ερωτήματα από όσα απαντάει. Η πρώτη χαρτογράφηση με όρους γενιάς είναι ένα σημαντικό βήμα· πρέπει τώρα να προχωρήσει σε περισσότερο βάθος.

Θα πρέπει δηλαδή να ακολουθήσουμε το ίχνος του βασικού ερευνητικού ερωτήματος: τι είναι αυτό που διαφοροποιεί την Gen Z από τις προηγούμενες; Τα κατεξοχήν «παιδιά των κρίσεων» αναπτύσσουν ενδεχομένως μια διαφορετική πολιτική κουλτούρα. Γεννιούνται και δικτυώνονται μέσα στα social media, προτιμούν τις συμμετοχικές πλατφόρμες αλλά είναι καχύποπτα απέναντί τους, πολιτικοποιούνται έντονα αλλά με υβριδικές μορφές. Ειδικά οι ιδιόμορφες ιστορικές συγκυρίες στον ευρωπαϊκό Νότο τα τελευταία δέκα χρόνια ενδέχεται να ευνοούν τη διαμόρφωση μια νέας, πολιτικά «κριτικής» γενιάς, δηλαδή μιας γενιάς που σε χώρες όπως η Ελλάδα και η Ισπανία συνδυάζει την έντονη πολιτικότητα με την χαμηλή ικανοποίηση από τον τρόπο που λειτουργεί η δημοκρατία.⁸

Διαμορφώνεται όμως άραγε μια πολιτική συνείδηση γενιάς, και όχι απλώς κοινά χαρακτηριστικά; Μια συλλογική συνείδηση που διαμορφώνει κοινούς κώδικες, όχι μόνο πολιτικούς αλλά και αξιακούς και αισθητικούς, μέσα από κοινές εμπειρίες;

Κυρίως, το ερώτημα είναι εάν οι zoomers επεκτείνουν, εμβαθύνουν και ριζοσπαστικοποιούν την «κληρονομιά» των millennials. Εάν μετέχουν στους «πολέμους της κουλτούρας», που όλο και περισσότερο διαιρούν τις δυτικές κοινωνίες πάνω σε θέματα φύλου, σεξουαλικότητας, οικολογίας, πολυπολιτισμικότητας· εάν τα αντιλαμβάνονται ως διασταυρούμενα με τα ζητήματα κοινωνικής τάξης, υλικής επισφάλειας και ανισότητας – σύμφωνα με τον όρο intersectionality που «υιοθέτησαν» οι millennials.⁹

Ένα επιπλέον ερώτημα είναι εάν με κάθε νέα κρίση προστίθενται και νέα αξιακά σταυροδρόμια. Επιβεβαιώνεται άραγε και στην ελληνική περίπτωση η αυξημένη διάθεση των νέων διεθνώς να αποδεχθούν περισσότερη δημόσια παρέμβαση μετά την παγκόσμια εμπειρία της πανδημίας;¹⁰ Και ακόμη, όχι λιγότερο σημαντικό: πώς θα επηρεαστεί η φιλελεύθερη-πλουραλιστική αυτοσυνείδηση της γενιάς αυτής από το νέο, οικουμενικής εμβέλειας γεγονός που απ’ ό,τι φαίνεται θα σφραγίσει όχι μόνο τη δική της ιστορία αλλά ολόκληρου του κόσμου: την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία;

Ας κρατήσουμε το ερώτημα ανοιχτό: είναι οι έλληνες και ελληνίδες zoomers κομμάτι μιας «παγκόσμιας» γενιάς που αποκτά συνείδηση του εαυτού της μέσα από κομβικά γεγονότα, σε ένα συνεχές κρίσεων; Και ποιο κοινό νόημα μπορεί να παράγει η ανοιχτή, υβριδική, αντιφατική τους ταυτότητα – εάν βγάζει κάποιο νόημα εν τέλει;

 

Πηγή:  eteron.org

Μπορείτε να βρείτε όλα τα κείμενα και τα δεδομένα της έρευνας εδώ.

 

---

Σημειώσεις

1. Louis Menand, It’s Time to Stop Talking About “Generations”. From boomers to zoomers, the concept gets social history all wrong (New Yorker, 2021) [↩]
2. Bobby Duffy, The Generation Myth: Why When You’re Born Matters Less Than You Think (Basic Books, 2021). [↩]
3. Κ. Mannheim, “The Problem of Generation’s” στο Essays on the Sociology of Knowledge, (Λονδίνο 1952) [↩]
4. Αντίστοιχα: έρευνα «YouWho» “Νεολαία. Συνήθειες, αντιλήψεις και πολιτική συμπεριφορά” (ΕΚΚΕ, 2020), Ινστιτούτο Ν. Πουλαντζάς / ProRata (2020 & 2021)· Κάπα Research, “Η ταυτότητα της νέας γενιάς. Η γενιά-Ζ και οι millennials στο προσκήνιο” (2021) [↩]
5. Pew Research Center, “Generation Z Looks a Lot Like Millennials on Key Social and Political Issues” (Ιανουάριος 2019), και “On the Cusp of Adulthood and Facing an Uncertain Future: What we Know about Gen Z so far” (Μάιος 2020) [↩]
6. Βλ. Special Eurobarometer 513, “Climate change” ( Μάρτιος-Απρίλιος 2021) [↩]
7. Keir Milburn, Generation Left (Polity, 2019) [↩]
8. Gema García-Albacete, “Has the Great Recession Shaped a Crisis Generation of Critical Citizens? Evidence from Southern Europe” στο South European Society and Politics (2021) [↩]
9. R. Milkman, “A New Political Generation: Millennials and the Post-2008 Wave of Protest” στο American Sociological Review, 82(1) (2017) [↩]
10. Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης – EBRD, “Transition Report 2020-2021: The State strikes back” (Νοέμβριος 2020). Το ίδιο έδειξε για τον γενικό πληθυσμό της Ελλάδας η πρόσφατη έρευνα του Eteron “Τι πιστεύουμε για την οικονομία μετά την πανδημία;” (Φεβρουάριος 2022) [↩

Μηνολόγιο Απριλίου 2022...

  

Φτάσαμε αισίως στον Απρίλη, διανύσαμε κιόλας το πρώτο του δεκαήμερο και ήρθε η ώρα, με αρκετή είναι αλήθεια καθυστέρηση, να ανέβει στον αέρα του Ιστολογίου το μηνολόγιο του μήνα. 

 Η λέξη Απρίλιος ετυμολογείται από το λατινικό Aprillis, από το ρήμα aperire, που σημαίνει «ανοίγω». Είναι ο μήνας κατά τον οποίο ο καιρός «ανοίγει» και έρχεται η άνοιξη. Ο ελληνικός λαός αποκαλεί τον μήνα αυτόν και με τα ονόματα Απρίλης, Απρίλες, και Λαμπριάτης από την συμπτωματικά μεγάλη θρησκευτική εορτή που τελείται συνήθως το μήνα αυτό. Ο Απρίλιος και ο Μάιος θεωρούνται οι καθ΄ αυτού μήνες των λουλουδιών εξ ου και η ονομασία Απριλομάης. Να το μηνολόγιο, λοιπόν, του μήνα από τον Νίκο Σαραντάκο  κι ένα εμβληματικό τραγούδι σε λόγια και μουσική του Μίκη Θεοδωράκη για να τον υποδεχτούμε όπως του αξίζει.

Πα 1 Του βαρώνου Μυγχάουζεν και των ανιδιοτελώς ψευδομένων
Σα 2 Διεθνής ημέρα παιδικού βιβλίου
Κυ 3 Γενέσιον Θεοδώρου Κολοκοτρώνη του στρατηλάτου
Δε 4 Γενέσιον Ανδρέου Ταρκόφσκη και αυτοκτονία Δημητρίου Χριστούλα
Τρ 5 Ιακώβου Καζανόβα του μεγάλου εραστού
Τε 6 Του ζωγράφου Ραφαήλου
Πε 7 Παγκόσμια ημέρα υγείας – Ιπποκράτους του Κώου
Πα 8 Γενέσιον Ιακώβου Μπρελ
Σα 9 † Φραγκίσκου Βάκωνος. Kαι Γς τελευτή
Κυ 10 Θρίαμβος Σπυρίδωνος Λούη του ωκύποδος
Δε 11 Γιούρι Γκαγκάριν, του πρώτου ανθρώπου εις το Διάστημα
Τρ 12 Τα μεγάλα Διονύσια
Τε 13 Βαρούχ Σπινόζα του προδρόμου του Διαφωτισμού και Σαμουήλ Μπέκετ γενέσιον
Πε 14 † Βλαδιμήρου Μαγιακόφσκι αυτοχειριασμός
Πα 15 Λεονάρδου ντα Βίντσι
Σα 16 † Γεωργίου Βιζυηνού, το τελευταίον της ζωής του ταξίδιον
Κυ 17 Γενέσιον Κωνσταντίνου Καβάφη και τελευτή Νίκου Παπάζογλου και Δημήτρη Μητροπάνου
Δε 18 † Αλβέρτου Αϊνστάιν τελευτή
Τρ 19 † Καρόλου Δαρβίνου
Τε 20 Τελευτή Μανόλη Τριανταφυλλίδη
Πε 21 Βεβήλωσις του Φοίνικος (αποφράς ημέρα)
Πα 22 † Γουλιέλμου Σαιξπήρου του μεγάλου δραματουργού
Σα 23 † Τελευτή Γεωργίου Καραϊσκάκη. Και παγκοσμία ημέρα του βιβλίου
Κυ 24 Της γενοκτονίας των Αρμενίων
Δε 25 † Μαγελάνου του εξερευνητού. Και τελευτή Σπειροειδούς αρχιτέκτονος.
Τρ 26 Γενέσιον Ευγενίου Ντελακρουά
Τε 27 Γενέσιον Αδαμαντίου Κοραή του Διαφωτιστού
Πε 28 Μιχαήλ Λομονόσωφ
Πα 29 † Κωνσταντίνου Καβάφη του ανεπαναλήπτου
Σα 30 Μαρίας Πολυδούρη τελευτή.

Μια άλλη άποψη για τον πόλεμο στην Ουκρανία...

 

Ο Τζον Τζ. Μερσχάιμερ είναι καθηγητής πολιτικής επιστήμης και συνδιευθυντής του προγράμματος Διεθνούς Πολιτικής Ασφαλείας στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου και θεωρείται σήμερα ως ένας απ’ τους κορυφαίους πολιτικούς επιστήμονες στον κόσμο. Ως εκπρόσωπος της “σχολής του επιθετικού ρεαλισμού”, με ένα πρόσφατο άρθρο του στον Economist που αναδημοσίευσε το news24.gr προκάλεσε αίσθηση.
Με το άρθρο του, ο συγγραφέας του βιβλίου “Γιατί οι πολιτικοί λένε ψέματα”, επέρριψε ευθύνες στις ΗΠΑ για τη σύγκρουση στην ανατολική Ευρώπη και προειδοποίησε ότι τα χειρότερα είναι μπροστά μας, εφόσον η Αμερική συνεχίσει να πιέζει τον Πούτιν. Προειδοποίησε ότι οι κυρώσεις εις βάρος της Ρωσίας και το στρίμωγμα στα σκοινά μίας μεγάλης δύναμης, μπορεί να έχει μόνο αρνητικές επιπτώσεις.

Ακολουθεί ολόκληρο το άρθρο του στον Economist:

"Ο πόλεμος στην Ουκρανία είναι η πιο επικίνδυνη διεθνής κρίση από την εποχή της κρίσης των πυραύλων στην Κούβα το 1962. Η κατανόηση των βαθύτερων αιτιών της είναι απαραίτητη εάν θέλουμε να αποτρέψουμε την επιδείνωσή της και ειδικά αν θέλουμε να βρούμε έναν τρόπο για να της βάλουμε ένα τέλος.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Βλαντιμίρ Πούτιν είναι εκείνος που ξεκίνησε τον πόλεμο και είναι υπεύθυνος για τον τρόπο με τον οποίο αυτός συνεχίζει να διεξάγεται. Αλλά το γιατί έκανε είναι άλλο θέμα. Η κυρίαρχη άποψη στη Δύση είναι ότι είναι ένας παράλογος, εκτός λογικής επιθετικός ηγέτης, αποφασισμένος να δημιουργήσει μια μεγαλύτερη Ρωσία μέσα στο καλούπι της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Έτσι, μόνο αυτός φέρει την πλήρη ευθύνη για την κρίση στην Ουκρανία.

AP Photo/Evgeniy Maloletka AP

Αλλά αυτή η άποψη είναι λάθος. Η Δύση, και ιδιαίτερα η Αμερική, είναι κυρίως υπεύθυνη για την κρίση που πρωτοξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 2014. Τώρα έχει μετατραπεί σε πόλεμο που όχι μόνο απειλεί να καταστρέψει την Ουκρανία, αλλά έχει ακόμη και τη δυνατότητα να κλιμακωθεί σε πυρηνικό πόλεμο μεταξύ της Ρωσίας και του ΝΑΤΟ.

Στην πραγματικότητα, το πρόβλημα για την Ουκρανία ξεκίνησε στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στο Βουκουρέστι τον Απρίλιο του 2008 όταν η τότε κυβέρνηση του Τζορτζ Μπους ώθησε τη συμμαχία να ανακοινώσει ότι η Ουκρανία και η Γεωργία “θα γίνουν μέλη” της. Οι Ρώσοι ηγέτες απάντησαν αμέσως με οργή, χαρακτηρίζοντας αυτήν την απόφαση ως απειλή για την ίδια την ύπαρξη της Ρωσίας και υποσχέθηκαν να την αποτρέψουν.

Σύμφωνα με έναν έγκυρο Ρώσο δημοσιογράφο, ο Πούτιν “εξοργίστηκε” και προειδοποίησε ότι “αν η Ουκρανία ενταχθεί στο ΝΑΤΟ, αυτό θα το κάνει χωρίς την Κριμαία και τις ανατολικές περιοχές της. Απλώς θα καταρρεύσει”.

Η Αμερική αγνόησε την κόκκινη γραμμή της Μόσχας και προώθησε το σχέδιο της να κάνει την Ουκρανία το δυτικό της προπύργιο στα σύνορα με τη Ρωσία. Αυτή η στρατηγική περιλάμβανε δύο άλλα στοιχεία: να φέρει την Ουκρανία πιο κοντά στην Ευρωπαϊκή Ένωση και να την κάνει μία φιλοαμερικανική δημοκρατία.

Τελικά, αυτές οι προσπάθειες πυροδότησαν μία σειρά από εχθροπραξίες τον Φεβρουάριο του 2014, μετά από μια εξέγερση (η οποία ήταν υποστηριζόμενη από την Αμερική), η οποία οδήγησε τον φιλορώσο πρόεδρο της Ουκρανίας, Βίκτορ Γιανουκόβιτς, να φύγει από τη χώρα. Σε απάντηση η Ρωσία κατέλαβε την Κριμαία και βοήθησε στο να ξεκινήσει ένας εμφύλιος πόλεμος στην περιοχή Ντονμπάς της ανατολικής Ουκρανίας.

AP Photo/Felipe Dana AP

Η επόμενη μεγάλη αντιπαράθεση ήρθε τον Δεκέμβριο του 2021 και οδήγησε απευθείας στον σημερινό πόλεμο. Η κύρια αιτία ήταν ότι η Ουκρανία θα γινόταν de facto μέλος του ΝΑΤΟ, μία διαδικασία που ξεκίνησε από τον Δεκέμβριο του 2017, όταν η κυβέρνηση Τραμπ αποφάσισε να πουλήσει “αμυντικά όπλα” στο Κίεβο.

Ποια όπλα όμως θεωρούνται ως “αμυντικά” δεν είναι ξεκάθαρο και τα συγκεκριμένα όπλα σίγουρα θεωρούνταν ως αρκετά επιθετικά για τη Μόσχα και τους συμμάχους της στην περιοχή του Ντονμπάς. Κι άλλες χώρες του ΝΑΤΟ μπήκαν στο παιχνίδι, στέλνοντας όπλα στην Ουκρανία, εκπαιδεύοντας τις ένοπλες δυνάμεις της και επιτρέποντάς της να συμμετάσχει σε κοινές αεροπορικές και ναυτικές ασκήσεις. Μάλιστα, τον Ιούλιο του 2021, η Ουκρανία και οι ΗΠΑ διοργάνωσαν από κοινού μια μεγάλη ναυτική άσκηση στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας, στην οποία συμμετείχαν ναυτικές δυνάμεις από 32 χώρες.

Η επιχείρηση Sea Breeze σχεδόν προκάλεσε τη Ρωσία να πυροβολήσει ένα βρετανικό αντιτορπιλικό που μπήκε εσκεμμένα σε αυτό που η Ρωσία θεωρεί ως δική της αιγιαλίτιδα ζώνη.

Οι δεσμοί μεταξύ Ουκρανίας και Αμερικής συνέχισαν να ενισχύονται υπό την κυβέρνηση Μπάιντεν, γεγονός που αντικατοπτρίζεται σε ένα σημαντικό έγγραφο, τον “Χάρτη ΗΠΑ-Ουκρανίας για Στρατηγική Συνεργασία”, ο οποίος υπογράφηκε τον Νοέμβριο από τον υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ, Άντονι Μπλίνκεν, και τον Ουκρανό ομόλογό του, Ντμίτρο Κουλέμπα.

Στόχος ήταν να “υπογραμμιστεί η δέσμευση από την πλευρά της Ουκρανίας για την εφαρμογή ολοκληρωμένων μεταρρυθμίσεων και σε βάθος, που απαιτούνται για πλήρη ένταξη στους ευρωπαϊκούς και ευρωατλαντικούς θεσμούς”. Το έγγραφο βασίζεται ρητά στις “δεσμεύσεις που αναλήφθηκαν για την ενίσχυση της στρατηγικής εταιρικής σχέσης μεταξύ Ουκρανίας και ΗΠΑ, από τους Προέδρους Ζελένσκι και Μπάιντεν” και τονίζει επίσης ότι οι δύο χώρες θα ακολουθήσουν όσα απέρρεαν από τη “Διακήρυξη της Συνόδου Κορυφής του Βουκουρεστίου, το 2008”.

AP Photo/Emilio Morenatti AP

Όπως ήταν αναμενόμενο, η Μόσχα θεώρησε ως αφόρητη αυτήν την κατάσταση και άρχισε να κινητοποιεί τον στρατό της στα σύνορα της Ουκρανίας την περασμένη άνοιξη, στέλνοντας ένα μήνυμα αποφασιστικότητας προς την Ουάσιγκτον. Ωστόσο, αυτό δεν είχε κανένα αποτέλεσμα, καθώς η κυβέρνηση Μπάιντεν συνέχισε να πλησιάζει την Ουκρανία.

Το γεγονός αυτό οδήγησε τη Ρωσία να επισπεύσει μια ξεκάθαρη διπλωματική αντιπαράθεση τον Δεκέμβριο. Όπως είπε ο Σεργκέι Λαβρόφ, υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας: “Φτάσαμε στο μη περαιτέρω”. Η Ρωσία ζήτησε γραπτή εγγύηση ότι η Ουκρανία δεν θα γίνει ποτέ μέρος του ΝΑΤΟ και ότι η συμμαχία θα αφαιρέσει τα στρατιωτικά μέσα που είχε αναπτύξει στην Ανατολική Ευρώπη από το 1997. Οι διαπραγματεύσεις όμως που ακολούθησαν απέτυχαν, καθώς ο Μπλίνκεν κατέστησε σαφές ότι “δεν υπάρχει καμία αλλαγή και ούτε θα υπάρξει καμία αλλαγή”.

Ένα μήνα αργότερα ο Πούτιν ξεκίνησε την εισβολή στην Ουκρανία για να εξαλείψει την απειλή που είδε από το ΝΑΤΟ. Αυτή η ερμηνεία των γεγονότων έρχεται σε αντίθεση με την άποψη που επικρατεί στη Δύση ότι η επέκταση του ΝΑΤΟ είναι άσχετη με την κρίση της Ουκρανίας, κατηγορώντας αντ' αυτού τους επεκτατικούς στόχους του Πούτιν.

Σύμφωνα με πρόσφατο έγγραφο του ΝΑΤΟ που στάλθηκε στους Ρώσους ηγέτες “το ΝΑΤΟ είναι μια αμυντική συμμαχία και δεν αποτελεί απειλή για τη Ρωσία”. Τα διαθέσιμα στοιχεία όμως έρχονται σε αντίθεση με αυτούς τους ισχυρισμούς.

Καταρχάς, το θέμα δεν είναι ποιος είναι ο σκοπός ή οι προθέσεις του ΝΑΤΟ σύμφωνα με τους δυτικούς ηγέτες, αλλά πώς βλέπει η Μόσχα τις ενέργειες του ΝΑΤΟ.

Ο Πούτιν σίγουρα γνωρίζει ότι το κόστος της κατάκτησης και της κατάληψης μεγάλων χερσαίων εκτάσεων στην Ανατολική Ευρώπη είναι κάτι το απαγορευτικό για τη Ρωσία. Όπως είχε πει κάποτε: “Όποιος δεν του λείπει η Σοβιετική Ένωση δεν έχει καρδιά. Όποιος τη θέλει πίσω δεν έχει μυαλό”. Πιστεύει στους στενούς δεσμούς μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, παρά το γεγονός ότι η προσπάθεια να πάρει πίσω όλη την Ουκρανία θα ήταν σαν να προσπαθεί “να καταπιεί έναν σκαντζόχοιρο”.

AP Photo/Emilio Morenatti AP

Επιπλέον, οι Ρώσοι που είναι υπεύθυνοι για τη χάραξη της πολιτικής -συμπεριλαμβανομένου και του Πούτιν- δεν έχουν πει σχεδόν τίποτα μέχρι σήμερα για την κατάκτηση νέων εδαφών προκειμένου να αναδημιουργηθεί η Σοβιετική Ένωση ή για να οικοδομηθεί μία μεγαλύτερη Ρωσία. Αντίθετα, αυτό που επαναλαμβάνουν συνεχώς οι Ρώσοι ηγέτες από τη σύνοδο κορυφής του Βουκουρεστίου το 2008 μέχρι σήμερα είναι ότι θεωρούν την ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ ως υπαρξιακή απειλή που πρέπει να αποτραπεί.

Όπως σημείωσε ο κ. Λαβρόφ τον Ιανουάριο “το κλειδί για όλα είναι η εγγύηση ότι το ΝΑΤΟ δεν θα επεκταθεί προς τα ανατολικά”.

Η ανάλυση μου για τα αίτια της σύγκρουσης δεν πρέπει να θεωρηθεί αμφιλεγόμενη, δεδομένου ότι πολλοί εξέχοντες Αμερικανοί ειδικοί στην εξωτερική πολιτική έχουν προειδοποιήσει κατά της επέκτασης του ΝΑΤΟ από τα τέλη της δεκαετίας του 1990.

Ο υπουργός Άμυνας της Αμερικής την εποχή της συνόδου του Βουκουρεστίου, Ρόμπερτ Γκέιτς, αναγνώρισε ότι “η προσπάθεια να έρθουν η Γεωργία και η Ουκρανία στο ΝΑΤΟ ήταν πραγματικά υπερβολική”.

Πράγματι, σε εκείνη τη σύνοδο κορυφής, τόσο η Γερμανίδα καγκελάριος, Άνγκελα Μέρκελ, όσο και ο Γάλλος πρόεδρος, Νικολά Σαρκοζί, ήταν αντίθετοι στο να προχωρήσει η ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ, καθώς φοβήθηκαν ότι αυτό θα εξόργιζε τη Ρωσία.

Το συμπέρασμά μου είναι ότι βρισκόμαστε σε μια εξαιρετικά επικίνδυνη κατάσταση, με τη δυτική πολιτική να επιδεινώνει αυτούς τους κινδύνους. Για τους ηγέτες της Ρωσίας, αυτό που συμβαίνει στην Ουκρανία δεν έχει να κάνει με τις “αυτοκρατορικές τους φιλοδοξίες”. Πρόκειται για την αντιμετώπιση αυτού που θεωρούν ως άμεση απειλή για το μέλλον της Ρωσίας.

Ο Πούτιν μπορεί να εκτίμησε λάθος τις στρατιωτικές δυνατότητες της Ρωσίας, την αποτελεσματικότητα της ουκρανικής αντίστασης, το εύρος και την ταχύτητα της δυτικής απάντησης, αλλά δεν πρέπει ποτέ να υποτιμάται το πόσο αδίστακτη μπορεί να γίνει μία μεγάλη δύναμη όταν πιστεύει ότι έχει έρθει σε δεινή θέση.

Εντούτοις, η Αμερική και οι σύμμαχοί της διπλασιάζουν την πίεσή τους, ελπίζοντας να επιφέρουν μια ταπεινωτική ήττα στον Πούτιν και ίσως ακόμη και να προκαλέσουν την απομάκρυνσή του από την ηγεσία. Αυξάνουν τη βοήθεια προς την Ουκρανία, χρησιμοποιώντας ταυτόχρονα οικονομικές κυρώσεις προκειμένου να επιβάλουν συντριπτικές τιμωρίες στη Ρωσία, μία κίνηση που ο Πούτιν θεωρεί ως “παρόμοια με την κήρυξη πολέμου”.

Η Αμερική και οι σύμμαχοί της μπορεί να είναι σε θέση να αποτρέψουν μια ρωσική νίκη στην Ουκρανία αλλά η χώρα θα υποστεί σοβαρή ζημιά έτσι κι αλλιώς -αν δεν διαμελιστεί κιόλας. Επιπλέον, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος κλιμάκωσης πέρα από την Ουκρανία, για να μην αναφέρουμε τον κίνδυνο πυρηνικού πολέμου. Εάν η Δύση όχι μόνο εμποδίσει τη Μόσχα στα πεδία μάχης της Ουκρανίας αλλά κάνει επίσης σοβαρή και μόνιμη ζημιά στη ρωσική οικονομία, στην πραγματικότητα είναι σαν να ωθεί μια μεγάλη δύναμη στο χείλος του γκρεμού. Και τότε ο Πούτιν μπορεί να στραφεί και στα πυρηνικά όπλα.

Σε αυτό το σημείο που βρισκόμαστε είναι αδύνατον να γνωρίζουμε τους όρους με τους οποίους θα έρθει το τέλος του πολέμου. Αλλά, αν δεν κατανοήσουμε τη βαθιά αιτία του δεν θα μπορέσουμε να τον τερματίσουμε προτού η Ουκρανία καταστραφεί ολοκληρωτικά και το ΝΑΤΟ καταλήξει σε πόλεμο με τη Ρωσία.

Είναι χαρακτηριστικό ότι οι δυτικοί ηγέτες σπάνια περιέγραφαν τη Ρωσία ως στρατιωτική απειλή για την Ευρώπη πριν από το 2014. Όπως σημειώνει ο πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στη Μόσχα, Μάικλ ΜακΦόλ, η κατάληψη της Κριμαίας από τον Πούτιν δεν είχε προγραμματιστεί να διαρκέσει για πολύ. Ήταν περισσότερο μια παρορμητική κίνηση ως απάντηση στο πραξικόπημα που ανέτρεψε τον φιλορώσο ηγέτη της Ουκρανίας.

Στην πραγματικότητα, μέχρι τότε, η επέκταση του ΝΑΤΟ είχε στόχο να μετατρέψει όλη την Ευρώπη σε μια γιγάντια ζώνη ειρήνης, που δεν περιείχε μια επικίνδυνη Ρωσία. Μόλις ξεκίνησε η κρίση όμως, και οι Αμερικανοί και οι Ευρωπαίοι πολιτικοί δεν μπορούσαν να παραδεχτούν ότι την είχαν προκαλέσει προσπαθώντας να ενσωματώσουν την Ουκρανία στη Δύση. Δήλωσαν ότι η πραγματική πηγή του προβλήματος ήταν ο ρεβανσισμός της Ρωσίας και η επιθυμία της να κυριαρχήσει, αν όχι, να κατακτήσει την Ουκρανία".

Ο Ελύτης μάς έδειξε τους ήλιους και τα σκοτάδια της Ελλάδας...

  Εκεί που συναντήθηκαν η λυρική αφήγηση και κάποια από τα "υλικά" του υπερρεαλισμού, εκεί που η ελληνική παράδοση "περπάτησε" χέρι-χέρι με τον ευρωπαϊκό μοντερνισμό, εκεί που το όνειρο και η φαντασία φωτίστηκαν από το ελληνικό αρχιπέλαγος, εκεί που η σκληρή συνείδηση εκφράστηκε μέσα από τον αλληγορικό στοχασμό, εκεί είναι που βρίσκονται οι ορίζοντες της ποίησης του Οδυσσέα Ελύτη, που έφυγε για την αιωνιότητα, τέτοιες μέρες (18 Μαρτίου 1996). Στίχοι που συνδυάζουν τις εικόνες με μια σπάνια λεκτική αισθητική, με μια διαχρονική εκφραστικότητα, με μια συγκλονιστική λαϊκή ομορφιά και δύναμη. Ο ήλιος και το Αιγαίο, η "παραμόρφωση" του πολέμου, το ρίγος της ψυχής, μα πάνω απ' όλα το "θαύμα" της γλώσσας, εκείνη η "φωνή" που αγκαλιάζει όλη την Ελλάδα με το ξεχωριστό μέταλλό της.

 Μέλος της περίφημης λογοτεχνικής γενιάς του '30, βρέθηκε από νωρίς μπροστά στο "δίλημμα" της χρήσης των νέων κινημάτων που έφερναν την επανάσταση στη δυτική Ευρώπη, όμως γρήγορα μπόρεσε να δώσει τις απαντήσεις του, παρουσιάζοντας ένα προσωπικό ιδίωμα, το οποίο διατήρησε μέσα του το ελληνικό "τοπίο", αφήνοντας χώρο και στις νέες "τεχνικές", οι οποίες προσαρμόστηκαν απόλυτα στο δικό του όραμα. Ξεφεύγοντας από την παγίδα της άνευ όρων υποταγής στον σουρεαλισμό, δεν επέτρεψε στο μοντέρνο να παρουσιαστεί ως ο κυρίαρχος πόλος στο λογοτεχνικό του πεδίο, αλλά άφησε πινελιές από αυτές τις φόρμες να δώσουν φρεσκάδα στη σκέψη του, στην τέχνη του και τελικά, στην ποίησή του.

  

Το Ιστολόγιο παρουσιάζει ένα μικρό αφιέρωμα στον άνθρωπο που εξέφρασε την παντοδυναμία του ονείρου, απαγγέλλοντας τις περιπλανήσεις του με αισθητική καθαρότητα σε ένα ταξίδι που είχε ως προορισμούς του τη γη, την πατρίδα, τη θάλασσα, την ελευθερία και τον ήλιο. Ο Ελύτης είναι μεγάλος, όχι - μόνο - για το Νόμπελ Λογοτεχνίας του 1979, αλλά - κυρίως - για τις "υψηλές πύλες" που έχτισε προς την ομορφιά, τον έρωτα, την ανώτερη αλήθεια, την κατανόηση της βεβήλωσης, το δράμα της θυσίας, την ένταση του πολέμου, τις απαντήσεις σε κάθε ηθικό προβληματισμό, την αξία του φωτός. Όλα αυτά, μέσα από τη δική του ποιητική "επανάσταση".

Ο Οδυσσέας Αλεπουδέλης, όπως ήταν το πραγματικό του όνομα, γεννήθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης, με καταγωγή από τη Μυτιλήνη, αλλά μεγάλωσε στην Αθήνα. Γόνος εύπορης οικογένειας, ήρθε από μικρός σε επαφή με τη θάλλασα και την ελληνική ναυτική παράδοση, αφού περνούσε τα καλοκαίρια του σε νησιά του Αιγαίου, κάτι που προετοίμασε τη γόνιμη, λυρική του θεώρηση, η οποία άρχισε να φαίνεται από τα γυμνασιακά του κιόλας χρόνια, όταν συνεργάστηκε με τη "Διάπλαση των Παίδων", το κατεξοχήν παιδικό "λογοτεχνικό" περιοδικό της εποχής. Είχε ξεκινήσει ήδη να διαβάζει με ζήλο Έλληνες και ξένους συγγραφείς και ποιητές, ξοδεύοντας όλα του τα χρήματα στην αγορά βιβλίων.

 Η ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΟΝ ΥΠΕΡΡΕΑΛΙΣΜΟ

Λίγο μετά την αποφοίτησή του από το Γυμνάσιο και ενώ δεχόταν πιέσεις από τους γονείς του να σπουδάσει χημικός, γνωρίστηκε με το έργο του Πωλ Ελυάρ, "προσπερνώντας" τον αρνητισμό του ντανταϊσμού, αλλά αφήνοντας τον εσωτερικό του κόσμο να γοητευτεί από τον σουρεαλισμό, από την "αδεξιότητα" της ορολογίας του και συγχρόνως από την ίδια την αμφισβήτηση που ενσωμάτωνε στην ποίηση την επιθυμία της "επανάστασης". Ο Ελυάρ, αλλά και άλλοι Γάλλοι υπερρεαλιστές ποιητές, όπως ο Λουί Αραγκόν, ο Ρενέ Κρεβέλ, ο Ροζέ Βιτράκ, επηρέασαν τις ιδέες του Ελύτη για τη λογοτεχνία και "προετοίμασαν" τη στροφή του που θα ακολουθούσε τα επόμενα χρόνια, αποκρυσταλλωμένη πλέον στους στίχους του.

Έτσι λοιπόν, το 1930, στα 19 του, απέκλεισε την προοπτική της χημείας και γράφτηκε στη Νομική σχολή Αθηνών, συνεχίζοντας τη μελέτη του στους Έλληνες ποιητές, αλλά και τις περιπλανήσεις του στην ελληνική επαρχία, όπου αναζητούσε επίμονα τα δικά της χαρακτηριστικά και τη δική της "αλήθεια", για να δώσει προοπτική στην καλλιτεχνική του εξέλιξη. Τότε ήταν που άρχισε να γράφει τα πρώτα του ποιήματα, ενώ παράλληλα ήρθε σε επαφή με τον κύκλο του περιοδικού "Νέα Γράμματα" (Σεφέρης, Πολίτης, Σικελιανός, Θεοτοκάς, Τερζάκης, Τσάτσος, Καραντώνης κ.ά.), το οποίο παρουσίασε αναλυτικά τις νέες δυτικές φόρμες, τις τάσεις και τα κινήματα, κυρίως των συγγραφέων και ποιητών της νεώτερης γενιάς.

  

Την ίδια χρονιά που πρωτοεκδόθηκαν τα "Νέα Γράμματα", ο Ελύτης γνώρισε τον Ανδρέα Εμπειρίκο και μυήθηκε ακόμα περισσότερο στον υπερρεαλισμό, ενώ λίγους μήνες αργότερα κυκλοφόρησαν και τα πρώτα του ποιήματα στο περιοδικό, για πρώτη φορά με το καλλιτεχνικό ψευδώνυμο που θα τον συνόδευε πλέον σε όλη του τη ζωή. Στα "Νέα Γράμματα", ο Ελύτης δημοσίευσε και μεταφράσεις ποιημάτων του Ελυάρ, προλογίζοντας τον δημιουργό τους ως "τον ποιητή που ό,τι γράφει, φτάνει αμέσως στην καρδιά μας, μας χτυπάει κατάστηθα σαν κύμα ζωής άλλης, βγαλμένης από το άθροισμα των πιο μαγικών ονείρων μας". Ένα χρόνο αργότερα, το 1936, στην Α' Διεθνή Υπερρεαλιστική Έκθεση των Αθηνών, ο Ελύτης εντυπωσίασε με μια νέα πτυχή της τέχνης του.

Παρουσίασε ζωγραφικούς πίνακες με την τεχνική του κολάζ, κάτι που είχαν επινοήσει από τη δεκαετία του 1910 ο Πικάσο και ο Μπρακ, σε ένα παρακλάδι του συνθετικού κυβισμού, που αμέσως πέρασε και στην ποίηση με χαρακτηριστικό παράδειγμα τον Γκιγιόμ Απολινέρ. Εκείνη την εποχή, ο Ελύτης γνωρίστηκε και με τον Νίκο Γκάτσο, έναν ακόμα ποιητή που ακολούθησε τα χνάρια του υπερρεαλισμού, εκδίδοντας το 1943 την "Αμοργό". Το 1940 κυκλοφόρησε τελικά η πρώτη ποιητική συλλογή του Ελύτη, με τίτλο "Προσανατολισμοί", μια πρώτη γεύση του πώς οι υπερρεαλιστικές επιρροές, αντί να "ηγηθούν" στην εκφραστική φόρμα του ποιητή, υπηρέτησαν το ταξίδι του στην Ελλάδα, στο Αιγαίο, στον ουρανό και στο φως.

   

Ο "ΗΛΙΟΣ Ο ΠΡΩΤΟΣ" ΚΑΙ ΤΟ "ΑΣΜΑ ΗΡΩΙΚΟ ΚΑΙ ΠΕΝΘΙΜΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΑΜΕΝΟ ΥΠΟΛΟΧΑΓΟ ΣΤΗΝ ΑΛΒΑΝΙΑ"

Με την κήρυξη του ελληνοϊταλικού πολέμου, ο Ελύτης βρέθηκε στο μέτωπο, αρρώστησε σοβαρά από τύφο και έζησε το δράμα της κατοχής. Η εμπειρία του θανάτου, την οποία έζησε τόσο στην πρώτη γραμμή της μάχης, όσο και στα δύσκολα χρόνια που ακολούθησαν μέχρι την απελευθέρωση, "στοίχειωσε" μέσα του, προετοιμάζοντας το "νυστέρι" για να ξεγυμνώσει την τρομακτική εσωτερική "σιωπή", την αγωνία μπροστά στην παράλογη ανάγνωση της ανθρώπινης ύπαρξης, κάτι που θα συμβολιζόταν μέσα από το εφιαλτικό φορτίο του "Άξιον Εστί". Όμως πριν η "φωτιά" κυριαρχήσει στους στίχους του, πρόλαβε να κυκλοφορήσει το 1943 τον "Ήλιο τον Πρώτο", μια ακόμα ονειρική διαφυγή με παντοτινό προορισμό την ελπίδα και μια καινούργια "αυγή".

Ο "Ήλιος ο Πρώτος" εξέφρασε την πίστη του Ελύτη για την "απελευθέρωση", με απαραίτητο στοιχείο τις θυσίες και τους αγώνες, σφυρηλατώντας το πεπρωμένο της σύγκρουσης μέσα από "γενναίους", φτιαγμένους από "πέτρες, αίμα, σίδερο και φωτιά". Ο δρόμος προς την αλήθεια, ο πόθος της κατάκτησης του οράματος, το "χτίζουμε, ονειρευόμαστε και τραγουδούμε", όλα αυτά ξανάδωσαν μια μαγική ιδέα της ζωής, που στα βήματα του Ελύτη, συνέχισαν να έχουν για "συνοδοιπόρους", τη θάλασσα, τα αστέρια, τον ουρανό, τη γη, τον ήλιο, τις σειρήνες, τον βασιλικό, τις παπαρούνες, τα μάρμαρα, τα αμπέλια, τις λεμονιές, τα πουλιά, τον δυόσμο, τα περιβόλια, τις καμπάνες, τους κάμπους, τους ορίζοντες, την ομορφιά της Ελλάδας.

Το 1945 ακολούθησε το "Άσμα ηρωικό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας", μια βίαιη καταγραφή της έντασης μεταξύ ζωής και θανάτου, ένα δείγμα σαφώς πιο ώριμο στον τρόπο πραγμάτωσης της αισθητικής και την παρουσίαση των προσωπικών βιωμάτων του ποιητή από τον πόλεμο του '40. Στο "Άσμα", ο Ελύτης έγινε πιο μεταφυσικός, βρήκε καινούργια δυναμική, έδρασε σε ένα διαφορετικό "πραγματικό", μετέτρεψε τη θλίψη του σε λεκτική ανυποταξία και "έσπειρε" χωρίς φτιασίδια τη δική του λυρική αντήχηση στον πόνο: "Μα η νύχτα ανασηκώθηκε σαν πατημένη οχιά. Μόλις σταμάτησε για λίγο μες στα δόντια ο θάνατος - κι ύστερα χύθηκε μεμιάς ως τα χλωμά του νύχια".

Κατά τη διάρκεια του εμφύλιου, το 1948, ο Ελύτης ταξίδεψε στην Ελβετία και κατόπιν εγκαταστάθηκε στο Παρίσι, όπου παρακολούθησε μαθήματα φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης, ενώ υπήρξε και ιδρυτικό μέλος της Διεθνούς Ένωσης Κριτικών Τέχνης. Εκεί γνώρισε σημαντικούς ποιητές, όπως τον Αντρέ Μπρετόν (θεμελιωτή του σουρεαλισμού), τον Τριστάν Τζαρά (ιδρυτή του ντανταϊσμού), τον Αλμπέρ Καμύ και βέβαια την πρώτη του μεγάλη επιρροή στην ποίηση, τον Πωλ Ελυάρ. Ήρθε όμως σε επαφή και με γνωστούς ζωγράφους, όπως ο Πάμπλο Πικάσο, ο Τζουάν Μιρό, ο Τζόρτζιο ντε Κίρικο, ο Ανρί Ματίς, ο Μαρκ Σαγκάλ και ο Αλμπέρτο Τζακομέτι. Το 1950 επισκέφθηκε την Ισπανία και αμέσως μετά, την Αγγλία.

 

Εκεί, στα ξένα, την τετραετία μακριά από την πατρίδα (1948-1951), ήταν που εμπνεύστηκε ο Ελύτης το μεγάλο του αριστούργημα, το "Άξιον Εστί". Περίπου μια δεκαετία μετά την κυκλοφορία του έργου, είχε διηγηθεί ο ίδιος, πως όταν έφευγε από την Ελλάδα, έχοντας ζήσει τον πόλεμο, την κατοχή και τον εμφύλιο ("εκείνα τα φοβερά χρόνια όπου όλα τα δεινά μαζί δεν είχανε αφήσει πέτρα πάνω στην πέτρα"), είχε δει κάτι παιδιά που έπαιζαν σε μια αλάνα. "Χλωμά, βρώμικα, σκελετωμένα με γόνατα παραμορφωμένα, με ρουφηγμένα πρόσωπα", εκείνη ήταν η τελευταία εικόνα που πήρε μαζί του, σκεπτόμενος ότι "αυτή ήταν η μοίρα του Γένους που ακολούθησε το δρόμο της Αρετής και πάλεψε αιώνες για να υπάρξει".

Φτάνοντας στη Λωζάννη, το θλιβερό "κοντράστ" εμφανίστηκε μπροστά του, όταν είδε μια παρέα από μικρούς Ελβετούς, που έκαναν ιππασία δίπλα στη λίμνη. "Ροδοκόκκινα, γελαστά, ντυμένα σαν πριγκηπόπουλα, περάσανε από μπροστά μου και μ' άφησαν σε μια κατάσταση που ξεπερνούσε την αγανάκτηση". Η παραμονή του Ελύτη στην Ευρώπη, τον έκανε να δει ακόμα πιο καθαρά το δράμα που ζούσε πίσω, ο τόπος του. Η μοίρα της Ελλάδας ανάμεσα στα άλλα έθνη, ήταν ο πρώτος σπινθήρας. Και ο δεύτερος προήλθε από "την ανάγκη που ένιωσε για μια δέηση, να δώσει δηλαδή, σ' αυτή τη διαμαρτυρία του για το άδικο, τη μορφή μιας εκκλησιαστικής λειτουργίας". Και έτσι γεννήθηκε το "Άξιον Εστί".

Το εξώφυλλο του δίσκου "Άξιον Εστί" σε μουσική Μίκη Θεοδωράκη και στίχους Οδυσσέα Ελύτη (1964).

Το έργο τυπώθηκε τον Δεκέμβριο του 1959 και κυκλοφόρησε τον Μάρτιο του 1960, μετά από σχεδόν δεκαπέντε χρόνια "σιωπής". Ο μελετητής και καθηγητής της νεοελληνικής λογοτεχνίας, Γ. Π. Σαββίδης, χαρακτήρισε το "Άξιον Εστί" ως "ένα από τα ωραιότερα και τιμιότερα παραδείγματα αμείλικτης καλλιτεχνικής συνείδησης στην ιστορία της ευρωπαϊκής ποίησης". Ο Ελύτης "απελευθέρωσε" τους στίχους, προσφέροντάς μας ίσως το σημαντικότερο δείγμα γραφής μιας ανώτερης πραγματικότητας, αυτής που μπορεί να πηγάσει μόνο μέσα από τη λαϊκή δύναμη. Η καθαρότητα και η δεξιότητα της έκφρασης δημιούργησαν ένα πολύτιμο κάδρο, μέσα στο οποίο μπόρεσαν να συμπέσουν η ζωή και ο θάνατος, σαν εικαστικοί κώδικες, ζωντανεύοντας τις εικόνες σαν "επιφάνια".

Και όταν λίγους μήνες μετά την κυκλοφορία του έργου, ο Ελύτης πλησίασε τον Μίκη Θεοδωράκη και του έδωσε το βιβλίο, πιστεύοντας ότι θα μπορούσε να τον εμπνεύσει, τότε ήταν που μπήκαν τα θεμέλια για την ίσως πιο αξεπέραστη, πιο διαυγή, φωτισμένη παγκόσμια "διατύπωση" της απόλυτης εκφραστικής πραγματικότητας που βίωσε ποτέ ο σύγχρονος ελληνικός πολιτισμός, με τη μύηση στο "ανώτερο", μέσα από μια συνειδησιακή διεκδίκηση, σφραγισμένη από τις "μυθολογίες" της ζωής και της τέχνης, των στίχων και της μουσικής, της μοναχικής προσευχής και του μνημειώδους ορατορίου. Το μελοποιημένο "Άξιον Εστί" έκανε τους στίχους του Ελύτη νότες και τους ταξίδεψε στην αιωνιότητα της ζωντανής μνήμης.

Η ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΕΛΥΤΗ ΚΑΙ ΤΟ ΝΟΜΠΕΛ

Ο βασιλιάς της Σουηδίας, Κάρολος Γουστάβος, παραδίδει στον Οδυσσέα Ελύτη το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας (Στοκχόλμη, 10 Δεκεμβρίου 1979). Ⓒ 1979 BJORN ELGSTRAND/ASSOCIATED PRESS

"Θεωρώ την ποίηση σαν μια πηγή αθωότητας, που είναι γεμάτη από επαναστατικές δυνάμεις. Αποστολή μου είναι να κατευθύνω αυτές τις δυνάμεις εναντίον ενός κόσμου που η συνείδησή μου δεν μπορεί να αποδεχθεί, έτσι ώστε να φέρω αυτόν τον κόσμο, μέσω συνεχών μεταμορφώσεων, σε μεγαλύτερη αρμονία με τα όνειρά μου". Έτσι αντιλαμβανόταν ο Ελύτης τη δική του τέχνη, τον δικό του λόγο, βασισμένος στην ορμή των αισθήσεων, στο φως αλλά και στα σκοτάδια. Στη μαγεία της ζωής, αλλά και στο κρύο του θανάτου. Στον λυρισμό των αισθημάτων, στο μεθύσι της φύσης, στην έκσταση του θαύματος, στον ήλιο, αλλά και στη σκιά, το μαύρο, το καταχθόνιο, τον ορυμαγδό, το κενό. "Για το τίποτα, που ωστόσο είναι το παν".

Όλα αυτά, δουλεμένα στον υπερθετικό βαθμό από τον Ελύτη, με συνέπεια και αφοσίωση σε όλη τη διαδρομή του, έφεραν τη βράβευσή του το 1979 με το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Στην ανακοίνωσή της, στις 18 Οκτωβρίου εκείνης της χρονιάς, η Σουηδική Ακαδημία αιτιολόγησε ως εξής την απόφασή της: "Για την ποίησή του, η οποία, με φόντο την ελληνική παράδοση, ζωντανεύει με αισθηματοποιημένη δύναμη και πνευματική καθαρότητα βλέμματος τον αγώνα του σύγχρονου ανθρώπου για ελευθερία και δημιουργικότητα". Και στις 10 Δεκεμβρίου, στην τελετή της απονομής στην Στοκχόλμη, ο ποιητής παρέλαβε το βραβείο από τον βασιλιά Κάρολο Γουστάβο, παραθέτοντας στη συνέχεια, στον λόγο του, τις προσωπικές του, αδιαπραγμάτευτες αρχές.

Ο ποιητής Οδυσσέας Ελύτης στην οικία του. KEYSTONE/ALAMY/VISUALHELLAS.GR

"Ας μου επιτραπεί, παρακαλώ, να μιλήσω στο όνομα της φωτεινότητας και της διαφάνειας. Επειδή οι ιδιότητες αυτές είναι που καθορίσανε τον χώρο μέσα στον οποίο μου ετάχθη να μεγαλώσω και να ζήσω... Επειδή αυτό είναι στο βάθος η ποίηση: η τέχνη να οδηγείσαι και να φτάνεις προς αυτό που σε υπερβαίνει. Από τα μυριάδες μυστικά σήματα, που μ' αυτά είναι διάσπαρτος ο κόσμος και που αποτελούν άλλες τόσες συλλαβές μιας άγνωστης γλώσσας, να συνθέσεις λέξεις και από τις λέξεις φράσεις που η αποκρυπτογράφησή τους να σε φέρνει πιο κοντά στην βαθύτερη αλήθεια... Για τον ποιητή - μπορεί να φαίνεται παράξενο αλλά είναι αληθές - η μόνη κοινή γλώσσα που αισθάνεται να του απομένει, είναι οι αισθήσεις".

Ο Ελύτης συνέχισε να γράφει και να εκδίδει ποιητικές συλλογές και δοκίμια μέχρι τα τελευταία του χρόνια, παραμένοντας δημιουργικός, πολυδιάστατος και ολοζώντανος, στήνοντας τα όνειρά του με φόντο πάντοτε την Ελλάδα και την παράδοση. Πέθανε στις 18 Μαρτίου του 1996 στην Αθήνα, από ανακοπή καρδιάς, σε ηλικία 85 ετών. Όμως η παρακαταθήκη που άφησε πίσω του, τον τοποθέτησε στους "αθάνατους" αυτού του τόπου, σε εκείνους που μεταμόρφωσαν τη γλώσσα σε "εργαλείο μαγείας και φορέα ηθικών αξιών". Ο Ελύτης, μιλώντας για αισθήσεις, δεν εννόησε το προσιτό, αλλά το απώτατο, μεταμορφώνοντας το εγκόσμιο φως σε υπερκόσμιο, μέσα από την πιο διεισδυτική και καθαρή ματιά.

 Η ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΗ ΤΟΥ ΕΛΥΤΗ

Δεν είναι μόνο το ανυπέρβλητο κάλλος του "Άξιον Εστί" με τα "θαύματά" του ("Ένα το χελιδόνι", "Της αγάπης αίματα", "Της δικαιοσύνης ήλιε νοητέ", "Ανοίγω το στόμα μου"), που έγιναν ύμνοι στο λαϊκό τραγούδι, πάλλοντας τις καρδιές των απλών ανθρώπων. Πολλοί συνθέτες μελοποίησαν στίχους του, χαρίζοντας έτσι στον ποιητικό του λόγο μια ακόμα πτυχή, αυτή του σπινθήρα που γεννά πάθος και σκορπίζει "ηθικόν ήλιο": από τις "Μικρές Κυκλάδες" και το "Αρχιπέλαγος" του Μίκη, στον "Μεγάλο Ερωτικό" του Μάνου, από τον "Ήλιο τον Πρώτο" του Μαρκόπουλου, στον "Ήλιο τον Ηλιάτορα" του Λάγιου, και από το "Θαλασσινό τριφύλλι" του Κόκοτου, στους "Προσανατολισμούς" του Ανδριόπουλου.

Ο Οδυσσέας Ελύτης υπήρξε, σύμφωνα με τα δικά του λόγια, "ο στερνός μιας γενιάς που έσκυβε στις πηγές μιας ελληνικότητας, κι απ' την άλλη, ο πρώτος μιας άλλης που δεχόταν τις επαναστατικές θεωρίες ενός μοντέρνου κινήματος". Πήρε στοιχεία και από την ελληνική παράδοση και από τις νέες, δυτικές φόρμες και τεχνικές, εφαρμόζοντάς τα πάνω στη "σύγχρονη ευαισθησία". "Πέρασε απ' τη φωτιά για να φτάσει στη λάμψη". "Πάλεψε το σκοτάδι μέσα του, για να 'χει μεθαύριο μερτικό δικό του στον ήλιο". Ξανάφτιαξε την Ελλάδα με μια ελιά, ένα αμπέλι κι ένα καράβι. Και σαν τον "Ήλιο τον Ηλιάτορα, τον πετροπαιχνιδιάτορα", λίγο το στόμα του άνοιξε κι ευθύς μύρισε άνοιξη...

Το κείμενο δημοσιεύθηκε πρώτη φορά στις 2/11/2021 με αφορμή τα 110 χρόνια από τη γέννηση του Οδυσσέα Ελύτη.

 

( Μουσική: Ηλίας Ανδριόπουλος, Ποίηση: Οδυσσέας Ελύτης, Ερμηνεία: Άλκηστις Πρωτοψάλτη,

 LP Προσανατολισμοί Πρώτη έκδοση 28-3-1984)

Πηγή: news247.gr

Ο Μεγάλος Δικτάτωρ...

  

«Ο Μεγάλος δικτάτωρ» είναι η πρώτη ομιλούσα και ηχητική ταινία του Τσάρλι Τσάπλιν. Έκανε πρεμιέρα το 1940, δεκατρία χρόνια μετά την εισαγωγή του ήχου στον κινηματογράφο και λίγο πριν μπει η Αμερική στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Πρόκειται για μια ανελέητη πολιτική σάτιρα, η οποία παρωδεί την άνοδο του Χίτλερ και του ναζισμού. 

 Ο Τσάπλιν υποδύεται διπλό ρόλο: Είναι ο Χίνκελ, ο αρχηγός της φασιστικής Τομανίας, αλλά και ένας Εβραίος κουρέας που του μοιάζει. Ο δεύτερος κάποια στιγμή παίρνει τη θέση του Χίνκελ-Χίτλερ και εκφωνεί μια ιστορική για τον κινηματογράφο ομιλία. 

 

Μπορείτε να την παρακολουθήσετε στο παρακάτω βίντεο αλλά και να διαβάσετε το αποδελτιωμένο κείμενό της στη συνέχεια:

Το κείμενο της ομιλίας

Λυπάμαι, αλλά δε θέλω να γίνω αυτοκράτορας. Δεν είναι δική μου δουλειά. Δε θέλω ούτε να βασιλέψω ούτε να κατακτήσω κανέναν. Αν μπορούσα, θα ήθελα να βοηθήσω όλο τον κόσμο: Εβραίους, χριστιανούς, μαύρους, λευκούς... Όλοι θέλουμε να βοηθάμε ο ένας τον άλλο· αυτή είναι η φύση των ανθρώπων. Θέλουμε να ζούμε με την ευτυχία των άλλων και όχι με τη δυστυχία τους. Δε θέλουμε ούτε να μισούμε ούτε να περιφρονούμε ο ένας τον άλλο.

Στον κόσμο αυτό υπάρχει χώρος για τον καθένα. Η καλή Γη είναι πλούσια και μπορεί να θρέψει όλο τον κόσμο. Η ζωή μπορεί να είναι ελεύθερη και ωραία, όμως χάσαμε τον δρόμο. Η πλεονεξία δηλητηρίασε τις ψυχές των ανθρώπων, σήκωσε τείχη μίσους, μας καταδίκασε στη δυστυχία και στους σκοτωμούς. Αναπτύξαμε την ταχύτητα αλλά κλειστήκαμε στον εαυτό μας. Η εκμηχάνιση προκαλεί αφθονία αλλά μας άφησε σε ένδεια. Η επιστήμη μάς έκανε κυνικούς· η ευφυΐα μας σκληρούς και άξεστους. Σκεφτόμαστε πολύ και αισθανόμαστε ελάχιστα.

Πιο πολύ κι από τις μηχανές χρειαζόμαστε την ανθρωπιά. Πιο πολύ από την επιδεξιότητα χρειαζόμαστε την καλοσύνη και την ευγένεια. Χωρίς αυτές τις αρετές η βία θα κυριαρχήσει στη ζωή και όλα θα χαθούν.

Το αεροπλάνο και το ραδιόφωνο μάς έφεραν πιο κοντά. Η ίδια η φύση αυτών των εφευρέσεων διαλαλεί την καλοσύνη των ανθρώπων, διαλαλεί την παγκόσμια αδελφοσύνη, την ενότητα όλων μας. Ακόμη και αυτήν τη στιγμή η φωνή μου φτάνει στα αφτιά εκατομμυρίων ανθρώπων –⁠απελπισμένων ανδρών, γυναικών και παιδιών⁠– που είναι θύματα ενός συστήματος που ξέρει μόνο να βασανίζει και να φυλακίζει αθώους.

Σε αυτούς που με ακούνε λέω: «Μην απελπίζεστε!». Η τωρινή μας δυστυχία προήλθε από την πλεονεξία και τη σκληρότητα εκείνων που φοβούνται την πρόοδο του ανθρώπου. Το μίσος θα περάσει και οι δικτάτορες θα πεθάνουν! Η δύναμη που αφαίρεσαν από τον λαό θα επιστρέψει ξανά σε αυτόν! Όσο πεθαίνουν άνθρωποι η ελευθερία δε θα κινδυνέψει!

Στρατιώτες! Μην υπακούτε στους αγροίκους, σε εκείνους που σας περιφρονούν και σας σκλαβώνουν, που δυναστεύουν τη ζωή σας, που σας λένε τι να κάνετε, τι να σκέφτεστε και τι να νιώθετε! Που σας μεταμορφώνουν σε κοπάδι, που σας χρησιμοποιούν ως κρέας για τα κανόνια τους. Μην υποχωρείτε μπροστά σε αυτά τα εκφυλισμένα όντα, που έχουν για εγκέφαλο και καρδιά μηχανές! Δεν είστε ούτε μηχανές ούτε κοπάδι: είστε άνθρωποι! Φέρετε αγάπη μέσα στις καρδιές σας, δε μισείτε! Μόνο όσοι στερήθηκαν την αγάπη μισούν! Οι στερημένοι και οι αφύσικοι!

Στρατιώτες! Μην αγωνίζεστε για τη σκλαβιά, αγωνιστείτε για την ελευθερία! Ο Άγιος Λουκάς στο 17ο κεφάλαιο γράφει: «Το βασίλειο του Θεού είναι μέσα στον άνθρωπο». Όχι σε έναν άνθρωπο, όχι σε μια ομάδα ανθρώπων, αλλά σε όλους τους ανθρώπους! Σε εσάς!

Εσείς, ο λαός, έχετε τη δύναμη! Τη δύναμη να δημιουργείτε μηχανές, τη δύναμη να δημιουργείτε ευτυχία! Εσείς, ο λαός, έχετε τη δύναμη να κάνετε αυτή τη ζωή ελεύθερη και όμορφη, να κάνετε αυτή τη ζωή μια υπέροχη περιπέτεια!

Οπότε, στο όνομα της Δημοκρατίας, ας χρησιμοποιήσουμε αυτήν τη δύναμη, ας ενωθούμε! Ας αγωνιστούμε για έναν καινούργιο κόσμο, έναν τίμιο κόσμο, που θα παρέχει ευκαιρίες εργασίας σε όλους, μέλλον στους νέους και ασφάλεια στους ηλικιωμένους!

Με τέτοιες υποσχέσεις οι αγροίκοι πήραν την εξουσία. Αλλά είπαν ψέματα! Δεν κράτησαν τον λόγο τους! Ποτέ δε θα το κάνουν! Οι δικτάτορες ελευθερώνουν τον εαυτό τους αλλά υποδουλώνουν τον λαό!

Τώρα ας αγωνιστούμε για να κάνουμε πράξη αυτές τις υποσχέσεις! Ας αγωνιστούμε για να ελευθερώσουμε τον κόσμο, να σπάσουμε τους εθνικούς φραγμούς, να καταργήσουμε την πλεονεξία, το μίσος και τη μισαλλοδοξία! Ας αγωνιστούμε για έναν κόσμο δικαίου, έναν κόσμο όπου η επιστήμη και η πρόοδος θα φέρουν την ευτυχία σε όλους!

Στρατιώτες, στο όνομα της Δημοκρατίας, ας ενωθούμε! 

Πηγή: podilato98.blogspot.com